Xã, phường có tiếp tục sáp nhập sau năm 2026?

VHO - Trung ương chủ trương giữ ổn định các đơn vị hành chính cấp xã, không đặt vấn đề sắp xếp lại trên diện rộng. Tuy nhiên, những xã, phường chưa đáp ứng tiêu chuẩn hoặc phát sinh bất hợp lý trong quá trình vận hành vẫn có thể được rà soát, đề xuất điều chỉnh nếu thực sự cần thiết.

Không chủ trương sáp nhập đại trà

Sau đợt sắp xếp đơn vị hành chính năm 2025, cả nước còn 34 tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương và 3.321 đơn vị hành chính cấp xã. Mô hình chính quyền địa phương hai cấp được vận hành từ ngày 1.7.2025, đặt ra yêu cầu tiếp tục hoàn thiện tổ chức bộ máy, phân cấp, phân quyền và nâng cao chất lượng phục vụ người dân tại cơ sở. 

Trong bối cảnh đó, thông tin về khả năng tiếp tục sáp nhập xã, phường thu hút sự quan tâm của người dân, nhất là tại những địa bàn vừa trải qua quá trình điều chỉnh địa giới. Vấn đề đặt ra là việc rà soát các đơn vị hành chính chưa đạt tiêu chuẩn có đồng nghĩa với một đợt sáp nhập mới trên phạm vi cả nước hay không?

Trả lời câu hỏi này tại họp báo ngày 11.9.2026, ông Phan Trung Tuấn, Vụ trưởng Vụ Chính quyền địa phương (Bộ Nội vụ), cho biết định hướng chung là giữ ổn định các đơn vị hành chính cấp xã, tập trung nâng cao năng lực vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp. 

Đáng chú ý, Kết luận số 76-KL/TW ngày 28.7.2026 của Ban Chấp hành Trung ương về tiếp tục hoàn thiện, vận hành hiệu quả mô hình tổ chức tổng thể của hệ thống chính trị và mô hình chính quyền địa phương hai cấp không đặt ra yêu cầu sáp nhập đồng loạt. Thay vào đó, các tỉnh ủy, thành ủy được giao chủ động rà soát những đơn vị hành chính chưa đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn, điều kiện hoặc phát sinh bất hợp lý trong quá trình vận hành. 

Việc rà soát các đơn vị hành chính cấp xã nhằm nhận diện những bất cập trong quá trình vận hành, từ đó đề xuất giải pháp phù hợp với thực tế từng địa phương. Những xã, phường chưa đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn không đồng nghĩa với việc sẽ tiếp tục sáp nhập. Việc điều chỉnh địa giới chỉ được đặt ra khi thực sự cần thiết, bảo đảm ổn định tổ chức bộ máy, nâng cao hiệu quả quản lý và chất lượng phục vụ người dân.

Trường hợp nào có thể được xem xét điều chỉnh?

Trong trả lời kiến nghị cử tri được công bố ngày 1.10.2026, Bộ Nội vụ tiếp tục làm rõ định hướng tại Kết luận số 76-KL/TW: địa phương căn cứ tình hình thực tế, yêu cầu quản lý, phục vụ nhân dân và định hướng phát triển để rà soát các đơn vị hành chính chưa đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn, điều kiện hoặc phát sinh bất hợp lý.

Nếu thực sự cần thiết, địa phương xây dựng phương án điều chỉnh theo các tiêu chí, nguyên tắc, điều kiện và quy trình do Trung ương quy định, báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định. 

Có hai nhóm đơn vị hành chính cấp xã cần được địa phương tập trung rà soát: những đơn vị chưa đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn, điều kiện theo quy định và những nơi phát sinh bất cập trong quá trình vận hành.

Thứ nhất, những đơn vị hành chính cấp xã chưa đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn, điều kiện theo quy định. Việc đánh giá cần căn cứ vào các tiêu chí hiện hành và đặc điểm cụ thể của từng địa bàn, thay vì chỉ nhìn vào một yếu tố riêng lẻ để kết luận cần sáp nhập.

Thứ hai, những đơn vị phát sinh bất hợp lý trong quá trình vận hành. Các vấn đề về không gian quản lý, kết nối giữa các khu dân cư, điều kiện phát triển kinh tế - xã hội hoặc khả năng tổ chức cung ứng dịch vụ công có thể được xem xét trong quá trình rà soát. Tuy nhiên, đây là những nội dung cần được đánh giá cụ thể; không phải mọi khó khăn trong vận hành đều mặc nhiên dẫn đến điều chỉnh địa giới.

Bộ Nội vụ nhấn mạnh phương án điều chỉnh, nếu có, phải bảo đảm tính khoa học, thận trọng, tạo đồng thuận xã hội và không gây xáo trộn không cần thiết. Việc đề xuất thuộc trách nhiệm của địa phương và phải được cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định. 

Một điểm cần lưu ý là chưa đáp ứng tiêu chuẩn không đồng nghĩa với việc chắc chắn bị sáp nhập. Kết quả rà soát còn phải được đặt trong tổng thể yêu cầu quản lý, quy hoạch, điều kiện thực tế và mục tiêu phát triển của địa phương. Trước khi có phương án cụ thể được phê duyệt, chưa thể xác định địa phương nào sẽ điều chỉnh, số lượng xã, phường liên quan hoặc thời điểm triển khai.

Bài toán sau sắp xếp: Nâng cao hiệu quả quản trị ở cơ sở

Sau khi kết thúc cấp huyện, chính quyền cấp xã trực tiếp đảm nhận nhiều nhiệm vụ, yêu cầu giải quyết công việc và phục vụ người dân cũng cao hơn. Vì vậy, bên cạnh việc rà soát địa giới, nhiệm vụ quan trọng là củng cố năng lực vận hành của bộ máy, bảo đảm nhân lực, cơ sở vật chất, dữ liệu và quy trình giải quyết thủ tục hành chính.

Thực tế vận hành cần được xem xét trên nhiều phương diện: người dân có thuận lợi khi tiếp cận cơ quan hành chính hay không; thủ tục có được giải quyết đúng hạn; cán bộ có đủ điều kiện thực thi nhiệm vụ; các khu dân cư có được kết nối hợp lý với trung tâm hành chính và dịch vụ công. Đây là những yếu tố quan trọng để đánh giá chất lượng tổ chức đơn vị hành chính, bên cạnh diện tích và quy mô dân số.

Việc điều chỉnh địa giới, nếu được đặt ra, cũng cần tính đến lịch sử hình thành cộng đồng dân cư, đặc điểm văn hóa, điều kiện giao thông và nguyện vọng chính đáng của người dân. Một phương án có thể phù hợp về mặt tiêu chí hành chính nhưng vẫn cần được cân nhắc kỹ nếu làm tăng khoảng cách tiếp cận dịch vụ công hoặc gây xáo trộn lớn trong đời sống cộng đồng.

Do đó, trọng tâm sau sắp xếp không chỉ là tổ chức lại địa giới mà còn là nâng cao chất lượng quản trị. Nếu những bất cập có thể được giải quyết bằng phân cấp hợp lý, bổ sung nguồn lực, cải thiện quy trình hoặc tăng cường ứng dụng công nghệ, các giải pháp này cũng cần được xem xét trong quá trình đánh giá thực tiễn.

Từ các văn bản và thông tin chính thức đã công bố, có thể khẳng định hiện chưa có căn cứ để kết luận sẽ diễn ra một đợt sáp nhập xã, phường trên diện rộng sau năm 2026. Định hướng được nêu là giữ ổn định hệ thống hiện hành, đồng thời cho phép địa phương rà soát và đề xuất điều chỉnh trong những trường hợp thực sự cần thiết, theo đúng quy định và thẩm quyền.

Vấn đề cốt lõi không nằm ở việc tiếp tục giảm số lượng xã, phường, mà ở chỗ tổ chức đơn vị hành chính như thế nào để chính quyền hoạt động hiệu quả, người dân tiếp cận dịch vụ công thuận lợi và nguồn lực phát triển được sử dụng hợp lý.