Đường vành đai mở rộng đô thị: Người dân được lợi gì ngoài đi nhanh hơn?

VHO - Các tuyến đường vành đai không chỉ tăng khả năng kết nối giao thông mà còn mở ra không gian phát triển đô thị, việc làm và dịch vụ mới. Tuy nhiên, để người dân thực sự hưởng lợi, hạ tầng giao thông cần đi cùng quy hoạch nhà ở, trường học, bệnh viện, không gian xanh và hệ thống giao thông công cộng.

Mở đường, mở rộng không gian phát triển

Đường vành đai đang trở thành hạ tầng quan trọng trong quá trình mở rộng đô thị Hà Nội và liên kết vùng Thủ đô. Khi các tuyến đường hình thành, khả năng kết nối giữa trung tâm với vùng ven được cải thiện, tạo điều kiện thu hút đầu tư, phát triển khu dân cư, trung tâm dịch vụ và các cụm sản xuất mới.

Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm, công bố ngày 29.6.2026, định hướng phát triển theo mô hình đa cực, đa trung tâm, gắn với các trục động lực và hành lang phát triển. Trong đó, hệ thống đường vành đai giữ vai trò quan trọng trong tổ chức không gian đô thị và tăng cường liên kết vùng.

Đường Vành đai 4 - Vùng Thủ đô dài khoảng 112,8km, đi qua Hà Nội, Hưng Yên và Bắc Ninh, được kỳ vọng tăng cường kết nối liên tỉnh, hỗ trợ vận tải và tạo động lực phát triển kinh tế - xã hội. Trong khi đó, đường Vành đai 5 - Vùng Thủ đô được Quốc hội thông qua chủ trương đầu tư ngày 24.8.2026, dự kiến triển khai từ năm 2027, hướng tới tăng cường kết nối vùng và giảm áp lực giao thông cho khu vực trung tâm.

Khi hạ tầng được cải thiện, doanh nghiệp có thêm lựa chọn về địa điểm sản xuất, kinh doanh; người lao động có cơ hội tiếp cận việc làm tại các khu vực mới phát triển. Các dịch vụ thương mại, giáo dục và y tế cũng có điều kiện mở rộng theo nhu cầu dân cư.

Lợi ích không chỉ nằm ở thời gian di chuyển

Đường vành đai có thể tạo thêm cơ hội việc làm, thúc đẩy hoạt động kinh doanh và giúp người dân tiếp cận các dịch vụ thuận tiện hơn. Tuy nhiên, lợi ích này phụ thuộc nhiều vào cách tổ chức không gian đô thị dọc tuyến.

Nếu nhà ở phát triển nhanh hơn trường học, bệnh viện và giao thông công cộng, người dân vẫn phải di chuyển xa để đáp ứng nhu cầu thiết yếu. Tình trạng ùn tắc tại các nút giao, đường nhánh cũng có thể làm giảm hiệu quả kết nối của tuyến đường lớn.

Quy hoạch Thủ đô định hướng phát triển đô thị gắn với giao thông công cộng, trong đó có mô hình TOD - phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng. Mô hình này hướng tới kết nối nơi ở, nơi làm việc và dịch vụ với các đầu mối vận tải, giảm sự phụ thuộc vào phương tiện cá nhân.

Một vấn đề khác là giá đất và chi phí sinh hoạt. Hạ tầng mới có thể tạo cơ hội cho người sở hữu đất và hộ kinh doanh, nhưng cũng gây sức ép lên người thuê nhà và các gia đình thu nhập thấp. Với những hộ thuộc diện giải phóng mặt bằng, việc bồi thường, bố trí tái định cư và bảo đảm sinh kế có ý nghĩa trực tiếp đối với chất lượng sống sau khi dự án triển khai.

Vì vậy, quy hoạch các khu vực dọc đường vành đai cần tính đến trường học, bệnh viện, công viên, chợ dân sinh và mạng lưới giao thông kết nối, thay vì chỉ tập trung phát triển nhà ở và thương mại.

Quy hoạch đồng bộ để nâng chất lượng sống

Hà Nội đang cụ thể hóa quy hoạch tổng thể bằng các quy hoạch phân khu và kế hoạch phát triển không gian đô thị. Theo thông tin công bố ngày 25.8.2026, thành phố dự kiến tổ chức lập 81 quy hoạch, tập trung cụ thể hóa mô hình đa cực, đa trung tâm, các trục phát triển chiến lược và không gian TOD.

Cùng với hạ tầng giao thông, không gian xanh, mặt nước, làng nghề, di tích và khu dân cư hiện hữu cần được xem xét trong quá trình đô thị hóa. Nếu quy hoạch thiếu đồng bộ, các dự án mới có thể ảnh hưởng đến sinh kế, làm biến đổi cảnh quan và thu hẹp những không gian văn hóa gắn với cộng đồng địa phương.

Hiệu quả của đường vành đai vì thế không chỉ được đánh giá qua tiến độ hoàn thành hay khả năng rút ngắn hành trình. Giá trị lâu dài còn nằm ở việc tạo thêm việc làm, cải thiện khả năng tiếp cận dịch vụ thiết yếu, bảo đảm sinh kế và nâng cao chất lượng sống của người dân. Đường mới chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi trở thành một phần của không gian đô thị đáng sống.