Hai cụm làng ven sông Hồng được đề xuất di dời: Phạm vi nào, người dân cần biết gì?

VHO - Trong phương án điều chỉnh Quy hoạch phân khu đô thị sông Hồng để thực hiện Dự án Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng, Hà Nội xác định 2 cụm làng thuộc diện di dời là Võng La - Hải Bối và Bắc Cầu. Tuy nhiên, đây không phải chủ trương di dời toàn bộ các làng, mà chỉ áp dụng đối với những phần diện tích nằm trong phạm vi không bảo đảm an toàn phòng, chống lũ hoặc phục vụ xây dựng các hạng mục của dự án.

Không phải toàn bộ làng Võng La - Hải Bối đều di dời

Theo hồ sơ điều chỉnh tổng thể Quy hoạch phân khu đô thị sông Hồng tỷ lệ 1/5.000 để thực hiện Dự án Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng, phạm vi nghiên cứu dài khoảng 40 km, từ cầu Hồng Hà đến cầu Mễ Sở, thuộc địa giới 16 xã, phường, với tổng diện tích khoảng 11.418 ha. Khu vực hiện có khoảng 279.525 người sinh sống.

Trong tổng thể quy hoạch này, Hà Nội không đặt vấn đề di dời tất cả các làng xóm ven sông. Hồ sơ phân loại các làng xóm thành những nhóm khác nhau, căn cứ vào yêu cầu phòng, chống lũ, phạm vi xây dựng giao thông, khu vực “phòng khách đô thị”, các khu đô thị tái định cư, đồng thời xem xét yêu cầu bảo tồn những làng có giá trị lịch sử, văn hóa và làng nghề.

Đối với nhóm phải di dời, hồ sơ xác định 2 cụm làng theo quy hoạch phòng, chống lũ và quy hoạch đê điều hệ thống sông Hồng, sông Thái Bình.

Thứ nhất là cụm làng Võng La - Hải Bối, thuộc địa bàn các xã Thiên Lộc, Vĩnh Thanh. Điểm cần lưu ý là không di dời toàn bộ làng. Theo hồ sơ, chỉ di dời một phần diện tích khu dân cư nằm trong phạm vi không bảo đảm điều kiện an toàn phòng, chống lũ và phần nằm trong phạm vi xây dựng Trục đại lộ cảnh quan, thuộc các thôn Võng La, Yên Hà, Hải Bối.

Thứ hai là làng Bắc Cầu, thuộc phường Bồ Đề, với phạm vi được xác định khoảng 35,5 ha.

Như vậy, cách hiểu “hai làng ven sông Hồng sẽ bị giải tỏa” là chưa đầy đủ. Với Võng La - Hải Bối, chính hồ sơ quy hoạch đã xác định rõ chỉ di dời một phần, trong khi phạm vi cụ thể đến từng khu đất, từng thửa đất còn phải được xác định trong các bước triển khai dự án và giải phóng mặt bằng.

Vì sao phải di dời?

Có hai nhóm lý do chính được đặt ra trong hồ sơ quy hoạch.

Một là yêu cầu bảo đảm an toàn phòng, chống và thoát lũ. Đây là nguyên tắc xuyên suốt của phương án điều chỉnh quy hoạch. Thành phố yêu cầu không làm suy giảm khả năng thoát lũ, không lấn chiếm hành lang thoát lũ, mái đê, thân đê; đồng thời hài hòa giữa phát triển đô thị, bảo tồn và sinh thái sông nước.

Cơ sở quy hoạch phòng, chống lũ được hồ sơ dẫn chiếu là Quyết định 257/QĐ-TTg ngày 18.2.2016 của Thủ tướng Chính phủ, sau đó được sửa đổi, bổ sung bởi Quyết định 429/QĐ-TTg ngày 21.4.2023.

Hai là phục vụ xây dựng Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng và các hạng mục liên quan. Theo hồ sơ, các phần diện tích làng xóm nằm trong phạm vi mở đường giao thông, trục đại lộ cảnh quan, nút giao thông hoặc một số khu vực tái thiết, đô thị định cư, đa mục tiêu thuộc nhóm phải xem xét di dời, tái thiết.

Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng không chỉ được xác định là một tuyến giao thông. Trong quy hoạch tổng thể, đây là một trong 9 động lực phát triển của Thủ đô, đồng thời là trục không gian xanh, kinh tế, thương mại, dịch vụ gắn với văn hóa sáng tạo và khoa học - công nghệ. Giai đoạn đầu tập trung đoạn từ cầu Hồng Hà đến cầu Mễ Sở.

Theo Nghị quyết 18/NQ-HĐND ngày 11.5.2026, dự án được Hà Nội quyết định chủ trương đầu tư với 18 dự án thành phần, gồm 2 dự án giao thông trục đại lộ cảnh quan hai bờ sông Hồng, 11 dự án công viên, 2 dự án kè và chỉnh trị lòng sông, bờ sông và 3 dự án đô thị định cư, đa mục tiêu.

Không phải cứ nằm trong quy hoạch là bị thu hồi đất ngay

Đây là điểm người dân trong khu vực cần phân biệt rõ.

Quy hoạch xác định định hướng không đồng nghĩa với việc ngay lập tức có quyết định thu hồi đất đối với từng hộ. Việc thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư phải được thực hiện theo trình tự, thủ tục của pháp luật đất đai và các quy định cụ thể của Hà Nội.

Hiện nay, quy định địa phương đang áp dụng là Quyết định 40/2026/QĐ-UBND ngày 2.4.2026 của UBND TP Hà Nội, có hiệu lực từ cùng ngày và thay thế các quy định trước đó về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất.

Bên cạnh đó, từ ngày 1.7.2026, Hà Nội áp dụng Nghị quyết 36/2026/NQ-HĐND, quy định một số nội dung về bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn thành phố theo cơ chế của Luật Thủ đô 2026. Nghị quyết này cũng quy định rõ các trường hợp, chính sách hỗ trợ và tái định cư; các phương án đã được phê duyệt trước ngày nghị quyết có hiệu lực thì tiếp tục thực hiện theo phương án đã được phê duyệt.

Vì vậy, đối với người dân ở Võng La, Yên Hà, Hải Bối hay Bắc Cầu, điều cần theo dõi là ranh giới dự án cụ thể, thông báo thu hồi đất và phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, thay vì chỉ căn cứ vào bản đồ hoặc thông tin về phạm vi quy hoạch để kết luận mình chắc chắn phải di chuyển.

Tái định cư: ưu tiên giữ địa bàn, sinh kế và cộng đồng

Một trong những nội dung đáng chú ý trong hồ sơ của Hà Nội là quan điểm về tái định cư. Thành phố định hướng đa dạng hóa địa điểm và loại hình nhà, đất tái định cư; ưu tiên tối đa việc duy trì địa bàn sinh sống, sinh kế và sự gắn kết cộng đồng, đồng thời yêu cầu khu tái định cư có điều kiện sống bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ.

Thứ tự ưu tiên được xác định trước hết là bố trí tái định cư ngay trên cùng địa bàn xã, phường; trong đó ưu tiên chuyển người dân từ khu vực ngoài bãi sông vào khu vực phía trong đê hoặc khu vực an toàn hơn trên chính địa bàn nếu có quỹ đất và phù hợp quy hoạch.

Nếu quỹ đất tại chỗ không đủ, thành phố dự kiến nghiên cứu các khu vực lân cận với khoảng cách hợp lý, bảo đảm người dân có thể tiếp tục làm việc, sản xuất, kinh doanh, học tập, sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng và duy trì các quan hệ cộng đồng. Các khu tái định cư cũng phải có hạ tầng kỹ thuật, trường học, y tế, chợ dân sinh, không gian cộng đồng và điều kiện tạo sinh kế.

Đáng chú ý, hồ sơ cho biết quỹ đất tái định cư dự kiến phục vụ giải phóng mặt bằng dự án được rà soát tại nhiều địa bàn, với tổng quy mô dự kiến khoảng 297,265 ha; quy mô và địa điểm sẽ tiếp tục được rà soát, bổ sung, điều chỉnh để đáp ứng nhu cầu. Đối với một số địa bàn như Thiên Lộc và Bồ Đề, hồ sơ nêu chưa có quỹ đất tái định cư phía trong đê nên dự kiến bố trí vào các khu đô thị đa mục tiêu, khu định cư tập trung của thành phố.

Đây cũng là điểm có ý nghĩa với những cộng đồng cư dân lâu đời ven sông. Việc di dời nếu chỉ được nhìn dưới góc độ giải phóng mặt bằng sẽ khó giải quyết đầy đủ những vấn đề liên quan đến sinh kế, quan hệ cộng đồng, không gian văn hóa và tập quán sinh hoạt. Trong khi đó, định hướng quy hoạch hiện nay của Hà Nội vẫn đặt yêu cầu bảo tồn các di tích lịch sử, văn hóa, địa điểm lưu niệm và khu vực lõi của các làng nghề, làng có giá trị kiến trúc, lịch sử, văn hóa vật thể và phi vật thể. Trong toàn bộ khu vực nghiên cứu hiện có 123 công trình di tích.

Vì vậy, với người dân trong các khu vực được đề xuất di dời, câu hỏi không chỉ là “có phải chuyển đi hay không?”, mà còn là chuyển đi ở đâu, được bồi thường và hỗ trợ thế nào, sinh kế được bảo đảm ra sao và cộng đồng có được duy trì hay không. Đây sẽ là những nội dung cần được cụ thể hóa ở bước lập, thẩm định và phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư đối với từng khu vực và từng nhóm đối tượng.

Đáng chú ý, hồ sơ của thành phố nêu rõ quan điểm chỉ thực hiện di dời, giải phóng mặt bằng các hộ dân khi đã bố trí nơi ở mới, đồng thời yêu cầu công khai đầy đủ cơ chế, chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư để người dân biết và đồng thuận.

Như vậy, với hai cụm làng Võng La - Hải Bối và Bắc Cầu, việc “di dời” hiện cần được hiểu trong tổng thể một quy hoạch lớn về an toàn phòng, chống lũ, giao thông, cảnh quan và tái thiết đô thị ven sông Hồng. Phạm vi ảnh hưởng đến từng hộ dân sẽ chỉ rõ hơn khi các bước triển khai dự án, xác định ranh giới thu hồi đất và lập phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư được thực hiện theo quy định.