Hà Nội yêu cầu 100% công trình lớn giám sát bụi bằng camera, AI

VHO - Hà Nội yêu cầu toàn bộ công trình xây dựng lớn giám sát bụi bằng camera, cảm biến hoặc AI; trước 15.11 phải đáp ứng yêu cầu về hàng rào, phun sương và lưu dữ liệu.

Tình trạng bụi từ các công trường xây dựng, xe chở vật liệu và bùn đất rơi vãi trên đường đang trở thành một trong những vấn đề môi trường được Hà Nội tập trung xử lý.

Thay vì chỉ kiểm tra trực tiếp khi có phản ánh, thành phố yêu cầu tăng cường ứng dụng công nghệ để theo dõi hoạt động thi công, phát hiện nguy cơ phát tán bụi và xác định trách nhiệm của chủ đầu tư, nhà thầu.

Đây là nội dung đáng chú ý tại Kế hoạch số 400/KH-UBND ngày 15.10.2026 về tăng cường các biện pháp kiểm soát, ứng phó ô nhiễm không khí trên địa bàn Hà Nội. Kế hoạch đặt ra những yêu cầu cụ thể đối với công trường xây dựng, phương tiện vận chuyển vật liệu và chính quyền cơ sở, đồng thời xác định các mốc thời gian phải hoàn thành trong tháng 10 và trước ngày 15.11.

Công trình trên 1ha phải giám sát bụi bằng công nghệ

Theo kế hoạch, trong tháng 10.2026, Sở Xây dựng Hà Nội có trách nhiệm chủ trì, phối hợp UBND các xã, phường hoàn thành danh mục công trình xây dựng lớn và những công trình có nguy cơ cao gây ô nhiễm bụi.

Trong đó, công trình lớn được xác định là công trình có diện tích trên 1ha. Thành phố yêu cầu 100% công trình thuộc nhóm này phải thực hiện giám sát bụi bằng cảm biến, camera, trí tuệ nhân tạo (AI) hoặc giải pháp công nghệ phù hợp.

Dữ liệu giám sát phải được kết nối đến công an xã, phường và UBND cấp xã để phục vụ theo dõi, phát hiện nguy cơ ô nhiễm và xử lý những vấn đề phát sinh.

Điểm đáng chú ý là thành phố không quy định mọi công trình đều bắt buộc sử dụng cùng một hệ thống AI hoặc một loại thiết bị giám sát. Chủ đầu tư có thể áp dụng giải pháp công nghệ phù hợp với quy mô, đặc điểm thi công và yêu cầu quản lý, miễn đáp ứng các quy định được cơ quan có thẩm quyền hướng dẫn.

Chẳng hạn, đối với công trường xây dựng nhà cao tầng có diện tích trên 1ha, việc giám sát có thể kết hợp camera quan sát, cảm biến theo dõi bụi và hệ thống cảnh báo khi xuất hiện nguy cơ phát tán bụi lớn.

Trong khi đó, công trình đang phá dỡ, đào đất hoặc san nền có thể được ưu tiên kiểm soát theo mức độ rủi ro, đặc biệt khi nằm gần trường học, bệnh viện hoặc khu dân cư đông đúc.

Sở Xây dựng sẽ phân loại các công trường theo ba mức độ nguy cơ phát tán bụi gồm cao, trung bình và thấp, đồng thời xác định rõ chủ đầu tư, nhà thầu, thời gian hoạt động và các tuyến vận chuyển vật liệu.

Như vậy, diện tích trên 1ha là tiêu chí xác định công trình lớn, còn mức độ nguy cơ ô nhiễm được đánh giá dựa trên tính chất hoạt động và vị trí công trường. Một công trình có diện tích nhỏ hơn 1 ha nhưng đang phá dỡ, san nền hoặc phát sinh lượng bụi lớn vẫn có thể thuộc nhóm được ưu tiên kiểm tra, kiểm soát chặt chẽ.

Tuy nhiên, việc yêu cầu 100% công trình lớn phải giám sát bằng công nghệ không có nghĩa mọi công trình nhỏ đều được miễn trách nhiệm bảo vệ môi trường. Các biện pháp che chắn, thu gom phế thải, vệ sinh phương tiện và hạn chế bụi vẫn phải được thực hiện theo quy định.

Bên cạnh lắp đặt hệ thống giám sát, chủ đầu tư và nhà thầu phải tổ chức kiểm soát tại từng cổng công trường có xe chở đất, đá, vật liệu hoặc phế thải xây dựng.

Trước khi ra đường, phương tiện phải được kiểm tra tình trạng che phủ thùng hàng, nguy cơ rơi vãi và vệ sinh bánh xe, gầm xe, phần thân bám bùn đất. Những xe chưa đáp ứng yêu cầu vệ sinh hoặc che chắn không được rời công trường.

Các đơn vị thi công phải lập nhật ký phương tiện, ghi rõ biển số xe, đơn vị vận tải, thời gian ra vào, loại vật liệu vận chuyển và kết quả kiểm tra, rửa xe.

Camera được lắp tại khu vực rửa xe và cổng ra vào, ưu tiên khả năng nhận diện biển số. Dữ liệu được lưu trữ, kết nối theo phương án kỹ thuật và quy định về bảo vệ dữ liệu.

Đây là cơ sở giúp cơ quan quản lý xác định phương tiện nào đã ra khỏi công trường, có thực hiện vệ sinh đúng yêu cầu hay không và đơn vị nào chịu trách nhiệm nếu xảy ra tình trạng bùn đất, vật liệu rơi vãi trên đường.

Trước 15.11, camera công trường phải lưu dữ liệu ít nhất 30 ngày

Không chỉ yêu cầu giám sát bằng công nghệ, Hà Nội còn đặt thời hạn hoàn thành các biện pháp kiểm soát bụi đối với công trường xây dựng nhà cao tầng, khu đô thị và những công trình thuộc phạm vi quy định.

Trước ngày 15.11.2026, hàng rào công trường phải đáp ứng yêu cầu về chiều cao tối thiểu 3m, có màu sắc, hình thức phù hợp quy chuẩn kỹ thuật và đặc điểm khu vực.

Phía dưới hàng rào phải xây tường bao cao tối thiểu 40 cm, bảo đảm ổn định trong suốt quá trình thi công. Nếu hàng rào hư hỏng, chủ đầu tư và nhà thầu phải tổ chức sửa chữa, khôi phục kịp thời.

Xung quanh công trường phải bố trí hệ thống phun sương dập bụi và camera giám sát. Dữ liệu hình ảnh từ hệ thống camera phải được lưu trữ tối thiểu 30 ngày.

Yêu cầu này hướng tới khắc phục tình trạng công trường che chắn sơ sài, thi công gây bụi kéo dài nhưng khó xác định thời điểm xảy ra vi phạm hoặc trách nhiệm của đơn vị thực hiện.

Với dữ liệu được lưu giữ trong ít nhất một tháng, cơ quan chức năng có thêm điều kiện kiểm tra lại những sự việc đã xảy ra, đối chiếu phản ánh của người dân và xác định quá trình khắc phục của nhà thầu.

Đối với các dự án thi công hạ tầng giao thông, thành phố yêu cầu có phương án hàng rào che chắn phù hợp, hệ thống rửa xe ra vào, phun sương dập bụi và camera giám sát theo quy định riêng đang áp dụng.

Một nội dung được quan tâm là trách nhiệm làm sạch bùn đất phát sinh bên ngoài công trường.

Theo kế hoạch, chủ đầu tư phải tổ chức thu gom ngay bùn đất do hoạt động thi công làm rơi vãi tại cổng và trên đoạn đường bị ảnh hưởng trong phạm vi 50–100 m theo tuyến xe ra vào. Việc thu dọn phải bảo đảm an toàn giao thông và không được chờ đến lịch vệ sinh định kỳ.

Chẳng hạn, nếu xe tải chở đất từ công trường đi ra làm rơi bùn trên tuyến đường lân cận, chủ đầu tư phải tổ chức làm sạch khu vực bị ảnh hưởng theo yêu cầu, thay vì để đơn vị vệ sinh môi trường xử lý vào cuối ngày.

Thành phố cũng yêu cầu tăng cường kiểm tra các phương tiện không che phủ thùng hàng, che phủ không kín, chở quá tải hoặc đổ phế thải trái phép.

Công an thành phố chủ trì phối hợp các cơ quan liên quan truy xuất công trường, chủ phương tiện và đơn vị vận tải để xác định trách nhiệm khi phát hiện hành vi vi phạm.

Đối với hoạt động thi công đào đường, lát vỉa hè và hạ tầng kỹ thuật, các đơn vị phải tổ chức công việc theo từng phân đoạn, gắn khâu đào đất với thu gom phế thải và hoàn trả mặt bằng. Thành phố yêu cầu hạn chế tình trạng đất đào, vật liệu rời tồn đọng qua đêm gây phát tán bụi.

Trường hợp chưa thể hoàn trả mặt bằng ngay, khu vực thi công phải được che phủ, quây kín và vệ sinh theo quy định.

Ở những tuyến đường thường xuyên tích tụ bụi, Hà Nội còn nghiên cứu tổ chức ít nhất hai lượt làm sạch mỗi ngày trong đợt tăng cường, ưu tiên các thời điểm ít ảnh hưởng đến giao thông.

Việc làm sạch không chỉ đơn thuần là phun nước lên mặt đường. Các đơn vị phải thu gom vật liệu rơi vãi, hút bụi hoặc quét hút có kiểm soát, kết hợp rửa đường khi phù hợp để hạn chế tình trạng bụi chuyển thành bùn rồi tiếp tục phát tán khi khô.

Dữ liệu camera, AI có được công khai và dùng để xử phạt?

Một vấn đề được người dân quan tâm là dữ liệu giám sát bụi tại các công trường có được công khai để cộng đồng cùng theo dõi hay không.

Theo Kế hoạch 400/KH-UBND, dữ liệu từ các công trình lớn phải được kết nối đến công an và chính quyền cấp xã để phục vụ hoạt động quản lý. Thành phố đồng thời yêu cầu thiết lập cơ chế tiếp nhận, xác minh, xử lý và phản hồi những vụ việc ô nhiễm được phát hiện qua camera, cảm biến, tuần tra hoặc phản ánh của người dân.

Mỗi vụ việc cần được ghi nhận thông tin về vị trí, đơn vị chịu trách nhiệm, người xử lý, thời hạn phản hồi và bằng chứng trước, sau khi khắc phục.

Kết quả thực hiện trên toàn thành phố phải được tổng hợp, công khai hằng tuần. Những thông tin đã xác minh, kết quả xử lý và trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân liên quan sẽ được cơ quan chức năng tổng hợp để thông tin rộng rãi.

Tuy nhiên, kế hoạch chưa quy định việc toàn bộ dữ liệu cảm biến bụi hoặc hình ảnh camera tại từng công trường phải được phát trực tiếp công khai để mọi người truy cập.

Đây là hai vấn đề cần phân biệt. Yêu cầu kết nối dữ liệu với cơ quan quản lý nhằm phục vụ giám sát và kiểm tra, còn việc công khai dữ liệu thô hoặc hình ảnh trực tuyến cần có quy trình kỹ thuật, phạm vi chia sẻ và biện pháp bảo vệ thông tin phù hợp.

Đối với việc xử phạt, dữ liệu camera và cảm biến có thể hỗ trợ cơ quan chức năng phát hiện dấu hiệu vi phạm, xác định thời gian, địa điểm, phương tiện và đơn vị liên quan.

Chẳng hạn, hình ảnh camera ghi lại việc xe tải chở vật liệu rời khỏi công trường mà không được che phủ kín hoặc làm rơi đất đá trên đường có thể được sử dụng để phục vụ quá trình kiểm tra, xác minh.

Tuy nhiên, dữ liệu do thiết bị ghi nhận không đồng nghĩa mọi trường hợp đều tự động phát sinh quyết định xử phạt.

Cơ quan có thẩm quyền vẫn phải xác định hành vi vi phạm, kiểm tra tính hợp lệ của chứng cứ, căn cứ pháp luật áp dụng và thực hiện thủ tục xử lý theo quy định. Đối với các trường hợp cần xác định mức độ ô nhiễm, số liệu đo đạc cũng phải đáp ứng yêu cầu kỹ thuật và quy định về quan trắc liên quan.

Sở Xây dựng được giao chủ trì kiểm tra việc kiểm soát bụi tại các công trường, lập hồ sơ vi phạm và phối hợp với Công an thành phố xử lý trách nhiệm của chủ đầu tư, nhà thầu, đơn vị vận tải.

Với những công trường không bảo đảm vệ sinh môi trường hoặc gây ô nhiễm bụi, cơ quan có thẩm quyền có thể xem xét áp dụng biện pháp đình chỉ thi công khi có đủ căn cứ và điều kiện theo pháp luật.

Đáng chú ý, người dân cũng được khuyến khích tham gia giám sát các điểm ô nhiễm.

Khi phát hiện công trường không che chắn, xe chở vật liệu làm rơi vãi bùn đất hoặc hoạt động thi công gây bụi bất thường, người dân có thể gửi ảnh, video kèm thời gian, vị trí, biển số phương tiện hoặc thông tin công trình qua ứng dụng iHanoi, đường dây tiếp nhận và những kênh chính thức được thành phố công bố.

Cơ quan chức năng có trách nhiệm tiếp nhận, xác minh và xử lý thông tin theo quy định. Người phản ánh không được yêu cầu tiếp cận khu vực nguy hiểm hoặc tự đối đầu với người có hành vi vi phạm.

Bên cạnh giám sát và xử lý, Hà Nội còn giao các đơn vị nghiên cứu thử nghiệm công nghệ kiểm soát bụi công trường theo thời gian thực, có khả năng tự động kích hoạt thiết bị dập bụi khi nồng độ vượt ngưỡng.

Nếu được triển khai phù hợp, hệ thống này có thể hỗ trợ phát hiện sớm thời điểm phát tán bụi lớn và giảm sự phụ thuộc vào kiểm tra thủ công. Tuy nhiên, đây vẫn là định hướng nghiên cứu, thử nghiệm, chưa phải yêu cầu mọi công trường phải vận hành hệ thống phun sương tự động bằng AI.

Kế hoạch tăng cường kiểm soát bụi được triển khai trong bối cảnh Hà Nội bước vào giai đoạn cuối năm, thời điểm điều kiện khí tượng dễ làm gia tăng nguy cơ tích tụ chất ô nhiễm.

Theo đánh giá của thành phố, nồng độ bụi mịn PM2.5 trung bình năm 2025 đạt 48,5 µg/m³; số ngày vượt ngưỡng quy chuẩn chiếm khoảng một phần ba số ngày trong năm, tập trung chủ yếu vào mùa khô.

Việc kiểm soát chặt công trường, phương tiện vận chuyển vật liệu và bụi đường được kỳ vọng góp phần hạn chế một trong những nguồn gây ô nhiễm không khí tại đô thị.