Đình chỉ tuyệt đối, bổ sung vào danh mục để phục dựng di tích

VHO - Tại buổi họp báo thông tin về tình hình kinh tế, xã hội quý III.2026 do UBND thành phố Hà Nội tổ chức chiều 5.10, lãnh đạo UBND phường Tây Hồ cho biết đã đình chỉ tuyệt đối hoạt động phá dỡ, xây dựng công trình, đồng thời đề nghị bổ sung vào danh mục và phục dựng di tích lịch sử, văn hóa, di tích lịch sử cách mạng kháng chiến chùa Quang Ân ngay trong năm 2027.

Lãnh đạo phường Tây Hồ nhấn mạnh, ngay khi nhận được bài phản ánh của Văn Hóa và sự quan tâm của dư luận, phường đã chỉ đạo các phòng ban chuyên môn có liên quan khẩn trương rà soát toàn bộ hồ sơ cấp Giấy phép xây dựng; tổ chức kiểm tra hiện trường tại địa chỉ số 64 ngách 78/19 đường Võ Chí Công (phường Tây Hồ, Hà Nội), trùng với vị trí khu Thượng điện (dân thường gọi gian Tam bảo), đồng thời lập biên bản.

Giám sát chặt chẽ, tuyệt đối không để phát sinh hoạt động xây dựng

Cũng theo lãnh đạo phường Tây Hồ, trong hai ngày 2-3 và sáng 5.10, phường đã phối hợp với cơ quan chức năng thành lập các Tổ công tác tiến hành kiểm tra hiện trường, nơi cấp Giấy phép xây dựng tại địa chỉ số 64 ngách 78/19 đường Võ Chí Công (tức nằm trong khuôn viên di tích lịch sử, văn hóa và di tích lịch sử cách mạng kháng chiến chùa Quang Ân).

Qua kiểm tra, các Tổ công tác nhận thấy tại hiện trường còn đang lưu giữ một số hiện vật chùa Quang Ân, đồng thời đề nghị chủ hộ gia đình tạm dừng phá dỡ, xây dựng công trình. Tổ công tác cũng đề xuất các phòng chuyên môn liên quan của phường sẽ tiến hành rà soát toàn bộ, tổng hợp hồ sơ, tài liệu có liên quan đến hồ sơ cấp phép cũng như nguồn gốc sử dụng đất.

Trên cơ sở đó, ngay trong ngày 2.10, Phòng Kinh tế, Hạ tầng và Đô thị phường Tây Hồ đã ra Thông báo số 402/TB-KTHT&ĐT về việc tạm dừng hoạt động phá dỡ, xây dựng tại số 64 ngách 78/19 đường Võ Chí Công. Thông báo cho biết: “Ngày 2.10.2026, Tổ công tác của UBND phường Tây Hồ kiểm tra địa bàn phát hiện ông Đỗ Vũ Chi và vợ là bà Đinh Kim Hồng đã phá dỡ nhà và chưa có thông báo bằng văn bản gửi đến UBND phường Tây Hồ về thời gian thực hiện phá dỡ công trình trước thời điểm thi công ít nhất năm ngày làm việc để UBND phường kiểm tra, chủ động phối hợp là vi phạm khoản 1, Điều 6 Quyết định số 68/2025/QĐ-UBND ngày 8.11.2025 của UBND thành phố Hà Nội…

Thực hiện công tác tại địa phương, UBND phường Tây Hồ sẽ phối hợp với với các Sở, ngành của UBND thành phố để kiểm tra, rà soát nội dung thông tin báo chí phản ánh về chùa Quang Ân và di tích cách mạng kháng chiến tại địa chỉ tại số 64 ngách 78/19 đường Võ Chí Công. Phòng Kinh tế, Hạ tầng và Đô thị phường Tây Hồ yêu cầu ông Đỗ Vũ Chi và vợ là bà Đinh Kim Hồng tạm dừng hoạt động phá dỡ, xây dựng công trình tại số 64 ngách 78/19 đường Võ Chí Công cho đến khi có thông báo mới”. Thông báo còn cho biết, giao Tổ quản lý trật tự xây dựng địa bàn khu vực Nghĩa Đô giám sát chặt chẽ, tuyệt đối không để phát sinh hoạt động xây dựng”.

Tại buổi họp báo, sau khi trình bày quá trình khảo sát, kiểm tra hiện trường, đối chiếu với các tài liệu, hồ sơ có liên quan, lãnh đạo UBND phường nhấn mạnh, quan điểm của phường là phải bảo vệ, bảo tồn di sản văn hóa, vì thế đã đình chỉ tuyệt đối hoạt động phá dỡ, xây dựng công trình. Trên cơ sở đó, phường sẽ tiến hành phối hợp với các Sở, ngành liên quan của thành phố đề xuất cấp thẩm quyền xem xét, bổ sung di tích lịch sử, văn hóa và di tích lịch sử cách mạng kháng chiến chùa Quang Ân vào Danh mục kiểm kê di tích của UBND thành phố Hà Nội.

Bên cạnh đó, phường Tây Hồ sẽ phối hợp với các Sở, ngành kiểm tra toàn bộ nguồn gốc đất có liên quan đến chùa Quang Ân; tổ chức hội thảo khoa học để nhận diện rõ hơn giá trị lịch sử, văn hóa, kiến trúc… chùa Quang Ân; điều chỉnh quy hoạch và lập quy hoạch, lập dự án đầu tư công để tiến hành phục dựng di tích lịch sử, văn hóa và di tích lịch sử cách mạng kháng chiến chùa Quang Ân ngay trong giai đoạn 2026-2027; cố gắng tiến hành phục dựng trong năm 2027.

Còn đó những câu hỏi về trách nhiệm quản lý

Chúng tôi hoan nghênh sự vào cuộc kịp thời của lãnh đạo phường Tây Hồ cũng như đã đưa ra những chủ trương để bảo vệ, bảo tồn di tích lịch sử, văn hóa và di tích lịch sử cách mạng kháng chiến chùa Quang Ân. Tuy nhiên, đây là vấn đề gây bức xúc trong dư luận, vì thế phường Tây Hồ cần làm rõ trách nhiệm của các bên liên quan trong việc quản lý nhà nước về di sản văn hóa trên địa bàn cả trong và trước khi tiến hành sáp nhập và thực hiện chính quyền mô hình 2 cấp.

Không thể nói rằng phường Nghĩa Đô, UBND quận Cầu Giấy cũ nay là phường Tây Hồ không biết hồ sơ di tích lịch sử, văn hóa và di tích lịch sử cách mạng kháng chiến chùa Quang Ân, cũng như hiện trạng hiện nay của di tích. Suốt trong những năm 2005 cho đến năm 2010, lãnh đạo UBND thành phố Hà Nội và Sở, ngành liên quan đã ban hành rất nhiều văn bản chỉ đạo UBND quận Cầu Giấy, phường Nghĩa Đô, các đơn vị liên quan phải “giải quyết dứt điểm tranh chấp đất đai tại khu vực chùa Quang Ân để tạo điều kiện thuận lợi trong việc triển khai thực hiện Dự án quy hoạch tu bổ, tôn tạo tổng thể di tích chùa Quang Ân”. Chúng tôi nhận thấy rằng, những văn bản chỉ đạo của thành phố Hà Nội và Sở, ngành hiện vẫn còn giá trị pháp lý. Nhưng trải qua gần hai thập kỷ, một vụ việc trong “tầm tay” mà chính quyền sở tại lại thiếu kiên quyết xử lý dẫn đến nguy cơ di tích bị “xóa bỏ”.

Từ năm 2008, UBND thành phố Hà Nội đã đồng chủ trương lập dự án quy hoạch tu bổ, tôn tạo tổng thể di tích chùa Quang Ân giao Sở VHTTDL, Sở KH&ĐT, UBND quận Cầu Giấy triển khai thực hiện. Năm 2009, UBND quận Cầu Giấy ra quyết định giao cho UBND phường Nghĩa Đô chuẩn bị đầu tư dự án Quy hoạch, tu bổ, tôn tạo chùa Quang Ân. Tuy nhiên, những văn bản chỉ đạo về tổ chức triển khai thực hiện vẫn chỉ nằm trên giấy, để di tích mãi trong tình trạng xuống cấp đặc biệt nghiêm trọng, ảnh hưởng giá trị lịch sử, văn hóa và cách mạng kháng chiến chùa Quang Ân.

Cần biết rằng, giá trị lịch sử, văn hóa di tích lịch sử, văn hóa và di tích lịch sử cách mạng kháng chiến chùa Quang Ân đã được nhiều nhà nghiên cứu, khoa học ở Trung ương và Hà Nội nhận diện đầy đủ trên nhiều phương diện qua “Hội thảo khoa học chùa Quang Ân” do UBND quận Cầu Giấy, Sở VHTTDL thành phố Hà Nội tổ chức năm 2008.

Tại đây, các nhà nghiên cứu, khoa học, chính quyền địa phương và các Sở, ngành kết luận rằng, “hiện nay ngôi chùa cổ đã xuống cấp nghiêm trọng, chỉ có thể nhận biết qua cổng Tam quan với tứ trụ còn tương đối nguyên vẹn, tòa Tiền đường chỉ còn lại nền móng. Hiện chỉ còn một diện tích rất nhỏ ở phần Thượng điện là nơi đặt tượng và đồ thờ tự. Do đó cần có kế hoạch tu bổ, tôn tạo lại chùa Quang Ân, một ngôi chùa quý giá của nhân dân phường Nghĩa Đô và quận Cầu Giấy, phục vụ tốt nhu cầu tín ngưỡng của nhân dân, thực hiện tốt Pháp lệnh về Tôn giáo và Luật Di sản văn hóa”.

Ngoài ra, từ hơn chục năm về trước, nhiều ban, Sở, ngành của thành phố Hà Nội liên tục thúc giục chính quyền địa phương bên cạnh lập dự án tu bổ, tôn tạo thì phải tổ chức gắn biển di tích lịch sử cách mạng kháng chiến chùa Quang Ân. Điều khó hiểu là, những công việc này vẫn đang giẫm chân tại chỗ, và dường như không ai chịu trách nhiệm, dẫn đến tình trạng “hòa cả làng”, gây tổn thương, xâm hại nghiêm trọng đến di tích.

Và cũng không biết tại sao với những lý do gì mà bỗng nhiên di tích lịch sử, văn hóa và di tích lịch sử cách mạng kháng chiến chùa Quang Ân bị “loại bỏ” khỏi Danh mục kiểm kê di tích của UBND thành phố Hà Nội năm 2016; danh sách cập nhật di tích năm 2025, trong khi đó, di tích quan trọng này đã được đưa vào diện quản lý từ năm 1994, phân cấp cho quận Cầu Giấy quản lý theo quyết định của UBND thành phố Hà Nội. Có thể nói, đây là một trong nguyên nhân dẫn đến di tích bị dỡ bỏ phần Thượng điện (gian Tam bảo) vì không được quản lý, bảo vệ theo Luật Di sản văn hóa.

Những vấn đề nêu trên cần được chính quyền, cơ quan chức năng của thành phố Hà Nội làm rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm trong công tác quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa.