Bài 3: Đánh thức công viên sau hoàng hôn

VHO - Sau khi nhìn nhận công viên không chỉ là hạ tầng xanh mà còn có thể trở thành không gian văn hóa mới, vấn đề tiếp theo đặt ra là làm thế nào để những giá trị ấy tiếp tục được phát huy sau hoàng hôn. Khi ánh sáng, công nghệ và nội dung văn hóa được tổ chức hợp lý, công viên có thể vượt khỏi chức năng cảnh quan, trở thành một điểm đến ban đêm, tạo dòng người, dòng chi tiêu và những sản phẩm mới cho kinh tế văn hóa - du lịch.

Công viên thông minh - Không gian văn hóa mới: Bài 2: Khi công viên thành “sân khấu mở” của đô thị

Công viên thông minh - Không gian văn hóa mới: Bài 1 - Công viên thông minh - Hạ tầng xanh hay hạ tầng mới của công nghiệp văn hóa?

Khoảng trống sau hoàng hôn

Khi ánh sáng ban ngày rút khỏi đô thị, nhiều công viên cũng bước vào khoảng thời gian ít hoạt động nhất. Sau giờ tập thể dục, vui chơi của người dân, không gian rộng lớn với cây xanh, mặt nước, quảng trường, đường dạo… nhanh chóng trở nên thưa vắng. Trong khi đó, đây lại chính là khoảng thời gian thành phố có nhu cầu ngày càng lớn về những không gian trải nghiệm, vui chơi, văn hóa và giải trí.

Theo KS. Đặng Phan Điệp, Tổng Giám đốc Công ty CP Lumina X, “khoảng trống sau hoàng hôn” đang là một dư địa đáng chú ý nếu nhìn công viên không chỉ như nơi phục vụ nhu cầu nghỉ ngơi, mà còn là một không gian có thể tạo ra hoạt động kinh tế, văn hóa về đêm.

Từ góc độ công nghệ, chiếu sáng thông minh và 3D Mapping có thể mở ra một cách tiếp cận mới. Những mặt phẳng kiến trúc, quảng trường, hàng cây, mặt nước… vốn chỉ là thành phần cảnh quan ban ngày có thể trở thành “màn hình” để kể những câu chuyện về lịch sử, văn hóa và đặc trưng của địa phương khi đêm xuống. Khi kết hợp ánh sáng, hình ảnh, âm nhạc và các hiệu ứng trình diễn, công viên có thể hình thành những chương trình trải nghiệm có chủ đề, có thời gian tổ chức và có khả năng thu hút công chúng.

Thực tế, ông Điệp từng tham gia xây dựng các sản phẩm 3D Mapping gắn với di sản, trong đó công nghệ được sử dụng như một ngôn ngữ kể chuyện, kết hợp hình ảnh, âm thanh, ánh sáng với kiến trúc thực cảnh để tạo trải nghiệm cho công chúng.

Điểm quan trọng, theo hướng tiếp cận này, không phải là đưa thật nhiều thiết bị vào công viên mà là tạo ra lý do để người dân và du khách quay trở lại sau hoàng hôn. Một chương trình ánh sáng có câu chuyện riêng, một màn trình diễn trên mặt nước, một không gian nghệ thuật hay một lễ hội được tổ chức định kỳ có thể biến công viên từ nơi “đi qua” thành nơi “muốn ở lại”.

Từ đây, câu chuyện bắt đầu chuyển sang một tầng khác: nếu khoảng trống sau hoàng hôn được lấp đầy bằng những trải nghiệm phù hợp, công viên có thể trở thành một điểm đến về đêm, tạo dòng khách và tham gia vào chuỗi giá trị du lịch, văn hóa và kinh tế đêm của đô thị.

Công nghệ không thể thay thế con người và thiên nhiên

PGS.TS. Tạ Quỳnh Hoa, Trưởng Khoa Đào tạo Quốc tế, Trường Đại học Xây dựng Hà Nội, cho rằng tư duy về công viên thông minh cần được đặt trong một hệ thống rộng hơn, nơi công nghệ, dữ liệu, sinh thái, con người và quản trị cùng được tích hợp. Một công viên được gọi là thông minh không đồng nghĩa với việc phải có thật nhiều thiết bị hiện đại.

Theo cách tiếp cận này, công nghệ cần phục vụ cho việc sử dụng không gian hiệu quả hơn: từ quản lý cây xanh, chiếu sáng, an ninh, môi trường đến thu thập và phân tích dữ liệu về nhu cầu sử dụng. Dữ liệu có thể giúp nhà quản lý biết khu vực nào được sử dụng nhiều, thời điểm nào tập trung đông người, hoạt động nào tạo sức hút và từ đó điều chỉnh cách vận hành.

Đây cũng là yếu tố quan trọng khi phát triển các hoạt động về đêm. Một công viên có thể tổ chức trình diễn ánh sáng hoặc sự kiện nghệ thuật, nhưng nếu thiếu tính toán về sức chứa, giao thông, tiếng ồn, an ninh, vệ sinh môi trường và khả năng phục hồi của hệ sinh thái thì trải nghiệm mới có thể trở thành áp lực đối với chính không gian xanh.

Ở góc độ kiến trúc, KTS. Hoàng Thúc Hào, Phó Chủ tịch Hội Kiến trúc sư Việt Nam, cũng nhấn mạnh mối quan hệ giữa con người và thiên nhiên trong không gian đô thị. Công nghệ có thể mở rộng khả năng trải nghiệm, nhưng không nên khiến con người bị tách khỏi những giá trị tự nhiên vốn là nền tảng của công viên.

Vì vậy, bài toán không phải là biến công viên thành một “sân khấu công nghệ” khổng lồ, mà là tìm được điểm cân bằng giữa tự nhiên, kiến trúc, nghệ thuật và công nghệ. Một không gian hấp dẫn về đêm trước hết vẫn phải là một không gian dễ tiếp cận, thân thiện, có chất lượng cảnh quan và đem lại cảm giác thoải mái cho người sử dụng.

Từ trải nghiệm đến dòng khách

Khi công viên có thêm hoạt động về đêm, giá trị của nó cũng bắt đầu vượt ra ngoài phạm vi một không gian công cộng. Nếu được tổ chức bài bản, công viên có thể trở thành một mắt xích trong chuỗi sản phẩm du lịch của đô thị.

Một chương trình trình diễn ánh sáng có thể kết nối với tour tham quan di sản; hoạt động nghệ thuật có thể đi cùng ẩm thực, mua sắm; không gian công viên có thể trở thành điểm dừng trong hành trình khám phá thành phố về đêm. Khi đó, người dân và du khách không chỉ đến công viên để “xem một chương trình”, mà có thể dành nhiều giờ hơn cho cả một chuỗi trải nghiệm.

Đây chính là điểm giao giữa không gian công cộng, sản phẩm du lịch và kinh tế đêm.

Thực tế, nhiều địa phương đang tìm cách kéo dài thời gian lưu trú và mức chi tiêu của du khách thông qua các sản phẩm ban đêm. Bộ VHTTDL cũng đã xác định kinh tế đêm, cùng với các sản phẩm du lịch trải nghiệm, văn hóa, ẩm thực và các loại hình du lịch mới, là những hướng cần được quan tâm để mở rộng không gian phát triển của ngành.

Từ góc nhìn này, công viên có một lợi thế đặc biệt: đây là không gian mở, có thể kết hợp nhiều loại hình hoạt động mà không nhất thiết phải phụ thuộc hoàn toàn vào các công trình xây dựng. Một quảng trường nhỏ, một mặt nước, một khu cây xanh hay một tuyến đi bộ đều có thể trở thành thành phần của một sản phẩm trải nghiệm nếu được tổ chức hợp lý.

Quan trọng hơn, công viên có thể giúp phân bổ dòng khách ra khỏi những khu vực trung tâm vốn đã quá tải. Khi được kết nối bằng giao thông công cộng, tuyến đi bộ, xe buýt đêm hoặc các sản phẩm tour, những không gian xanh này có thể trở thành những “điểm neo” mới trong bản đồ du lịch ban đêm của đô thị.

Công viên trong hệ sinh thái kinh tế đêm

Những chuyển động chính sách mới cho thấy kinh tế đêm đang được nhìn nhận không chỉ như hoạt động dịch vụ sau một khung giờ nhất định, mà là một cấu phần của hệ sinh thái du lịch, văn hóa và kinh tế đô thị.

Ở cấp quốc gia, Quyết định 1129/QĐ-TTg ngày 27.7.2020 của Thủ tướng Chính phủ về Đề án phát triển kinh tế ban đêm ở Việt Nam vẫn là nền tảng quan trọng.

Một khía cạnh đáng chú ý nữa là những chính sách mới được ban hành trong năm 2026. Tại Hà Nội, Nghị quyết 34/2026/NQ-HĐND ngày 15.6.2026 về phát triển kinh tế ban đêm đã mở ra khung chính sách cụ thể cho việc hình thành các khu, tuyến, điểm kinh tế đêm. Thành phố định hướng 4 mô hình, trong đó có khu kinh tế đêm văn hóa - di sản, kinh tế đêm sáng tạo gắn với công nghiệp văn hóa và khu kinh tế đêm nghỉ dưỡng - trải nghiệm văn hóa.

Đáng chú ý, trong quá trình triển khai, Hà Nội định hướng đầu tư chiếu sáng nghệ thuật, trình diễn 3D Mapping và các không gian nghệ thuật đêm mở tại một số công viên lớn. Thành phố cũng đặt mục tiêu vận hành các khu kinh tế đêm gắn với hệ thống quản lý thông minh, dữ liệu số và Trung tâm Điều hành thông minh.

Đây là sự kết nối khá trực tiếp với câu chuyện của công viên: từ một không gian xanh, nếu được tổ chức phù hợp, công viên có thể tham gia vào hệ sinh thái kinh tế đêm mà không nhất thiết phải biến thành một khu thương mại thuần túy.

Ở tầm rộng hơn, Nghị quyết 26-NQ/TW ngày 22.8.2026 của Bộ Chính trị về phát triển du lịch Việt Nam trở thành ngành kinh tế mũi nhọn trong kỷ nguyên mới tiếp tục đặt du lịch trong mối quan hệ với công nghiệp văn hóa, công nghiệp sáng tạo, kinh tế số và kinh tế đêm. Văn kiện nhấn mạnh cách tiếp cận du lịch theo hệ sinh thái kinh tế tổng hợp, qua đó gia tăng giá trị và tạo sự gắn kết giữa các trụ cột kinh tế, văn hóa, xã hội và môi trường.  

Uỷ viên Trung ương Đảng, Bộ trưởng Bộ VHTTDL Lâm Thị Phương Thanh, tại buổi làm việc giữa Ban Thường vụ Đảng ủy Bộ VHTTDL và Tổ công tác Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam xây dựng Đề án “Phát triển du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn trong kỷ nguyên mới”, ngày 21.5.2026, cũng nhấn mạnh du lịch Việt Nam không chỉ tạo ra lượng khách và doanh thu, mà còn thúc đẩy tiêu dùng, dịch vụ, công nghiệp văn hóa, kinh tế đêm, đầu tư hạ tầng, tạo việc làm và sinh kế cho người dân.

Trong định hướng mới, Bộ VHTTDL được giao xây dựng các sản phẩm du lịch thông minh, công nghiệp văn hóa, di sản số, kinh tế đêm, kinh tế di sản và kinh tế sáng tạo, đồng thời hình thành các chuỗi cung ứng du lịch kết nối nhiều địa phương và nhiều loại hình dịch vụ.

Như vậy, câu chuyện của công viên không dừng ở việc “thắp sáng một không gian khi đêm xuống”. Giá trị lớn hơn nằm ở khả năng biến không gian ấy thành một phần của hành trình trải nghiệm, kết nối với văn hóa, nghệ thuật, dịch vụ và du lịch, từ đó tạo thêm dòng khách và giá trị kinh tế cho đô thị.

Công viên càng có giá trị khi vẫn giữ được cây xanh, mặt nước, cảnh quan và sự gần gũi với con người; nhưng sẽ có thêm sức sống khi những giá trị ấy được kể bằng những hình thức mới. Khi công nghệ đứng đúng vị trí, văn hóa tạo nên nội dung, còn quản trị bảo đảm sự cân bằng, công viên có thể trở thành một trong những không gian quan trọng để đô thị mở rộng đời sống về đêm mà không đánh đổi chất lượng sống ban ngày.

(còn nữa)