Tham vấn giải pháp bảo tồn, phát huy giá trị Dinh trấn Thanh Chiêm

VHO - Ngày 30.1, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch TP. Đà Nẵng phối hợp với UBND phường Điện Bàn tổ chức Hội thảo khoa học với chủ đề “Tham vấn giải pháp bảo tồn và phát huy giá trị Di tích Dinh trấn Thanh Chiêm, phường Điện Bàn, TP. Đà Nẵng”.

Hơn 100 đại biểu, bao gồm đại diện các cơ quan quản lý nhà nước, các trường đại học, các nhà khoa học, chuyên gia trong các lĩnh vực lịch sử, khảo cổ học, bảo tồn di tích, quy hoạch - kiến trúc và du lịch đã tham dự Hội thảo, đóng góp ý kiến chuyên sâu cho việc bảo tồn, phục dựng và phát huy giá trị di tích Dinh trấn Thanh Chiêm (thuộc xã Điện Phương, thị xã Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam cũ) trong bối cảnh phát triển đô thị hiện nay.

Các nội dung thảo luận, trao đổi tập trung vào ba nhóm vấn đề chính:

Thứ nhất, làm rõ quy mô, kiến trúc và chức năng của Dinh trấn Thanh Chiêm trong lịch sử thông qua các nguồn tư liệu lịch sử, thư tịch cổ, kết quả khảo sát và khai quật khảo cổ học, qua đó xây dựng cơ sở khoa học cho công tác bảo tồn và phục dựng.

Thứ hai, đánh giá thực trạng công tác quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị di tích; đề xuất quy hoạch tổng thể và định hướng không gian kiến trúc - cảnh quan Không gian văn hoá lịch sử Dinh trấn Thanh Chiêm gắn với tôn vinh chữ Quốc ngữ; tham khảo kinh nghiệm từ các mô hình phục dựng di tích trong nước và quốc tế; đồng thời ứng dụng công nghệ số trong công tác phục dựng, diễn giải và phát huy giá trị di tích Dinh trấn Thanh Chiêm.

Thứ ba, định hướng kết nối và phát huy giá trị Di tích Dinh trấn Thanh Chiêm gắn với phát triển du lịch và giáo dục cộng đồng, hình thành các sản phẩm du lịch văn hóa đặc trưng.

Dinh trấn Thanh Chiêm tồn tại hơn 200 năm (1602-1832), giữ vị trí chiến lược đặc biệt quan trọng trong hệ thống chính quyền Đàng Trong, được xem là “thủ phủ thứ hai” sau Phủ Chúa ở Thuận Hóa dưới thời các chúa Nguyễn.

Sự ra đời của Dinh trấn Thanh Chiêm tạo điều kiện thuận lợi cho quản lý hành chính - lãnh thổ, đồng thời thúc đẩy sự phát triển mạnh mẽ về kinh tế, văn hóa, ngoại giao và quân sự của xứ Quảng nói riêng và Đàng Trong nói chung; đóng vai trò quyết định trong quá trình mở rộng lãnh thổ về phương Nam.

Thanh Chiêm - Hội An - Quảng Nam được xác định là chiếc nôi của chữ Quốc ngữ, nơi diễn ra quá trình hình thành và phát triển ban đầu của chữ viết tiếng Việt theo mẫu tự La-tinh - một thành tựu văn hóa tiêu biểu của xứ Đàng Trong trong nửa đầu thế kỷ XVII.

Trong bối cảnh giao lưu và hội nhập sớm, với sự cộng cư và giao thoa giữa người Việt, người Chăm, cộng đồng Hoa - Nhật và các thương nhân, giáo sĩ phương Tây, Dinh trấn Thanh Chiêm trở thành trung tâm hành chính, kinh tế, quân sự và văn hóa của xứ Quảng.

Ngày 24.5.2017, Bộ VHTTDL công nhận xếp hạng cấp quốc gia đối với Di tích khảo cổ địa điểm Dinh trấn Thanh Chiêm, tỉnh Quảng Nam và thị xã Điện Bàn trước đây đã có nhiều nỗ lực trong nghiên cứu, đề xuất các phương án bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị di tích.

Tuy nhiên, đến nay một số vấn đề trọng yếu vẫn còn đặt ra, nhất là về mục tiêu bảo tồn, định hướng quy hoạch, phương án kiến trúc và mô hình phát huy giá trị, cần tiếp tục được làm rõ trên cơ sở khoa học và thực tiễn quản lý.

Phát biểu tại Hội thảo, bà Trương Thị Hồng Hạnh, Giám đốc Sở VHTTDL Đà Nẵng khẳng định vai trò đặc biệt của Dinh trấn Thanh Chiêm trong tiến trình mở cõi về phương Nam, Thanh Chiêm còn là không gian lịch sử - văn hóa gắn liền với quá trình giao lưu Đông - Tây và sự hình thành chữ Quốc ngữ - một thành tựu văn hóa có ý nghĩa to lớn đối với dân tộc Việt Nam.

Tuy nhiên, qua biến thiên của lịch sử và tác động của thời gian, hiện nay Dinh trấn Thanh Chiêm chủ yếu tồn tại dưới dạng dấu tích khảo cổ và không gian lịch sử - văn hóa. Chính đặc điểm này đặt ra những yêu cầu rất cụ thể đối với công tác quản lý di tích, đó là: bảo tồn theo hướng nào, tổ chức không gian ra sao và lựa chọn mô hình quy hoạch - kiến trúc nào để vừa tôn trọng giá trị lịch sử, vừa phù hợp với bối cảnh phát triển đô thị và đời sống hiện đại ngày nay.

Trong thời gian qua, di tích Dinh trấn Thanh Chiêm đã được quan tâm nghiên cứu, xếp hạng và bảo vệ theo quy định của pháp luật. Tuy nhiên, trên thực tế, các vấn đề liên quan đến quy mô không gian tổng thể, phạm vi bảo vệ, định hướng phục dựng kiến trúc và phương án phát huy giá trị vẫn cần tiếp tục được làm rõ trên cơ sở khoa học, liên ngành và có tầm nhìn dài hạn.

“Từ góc độ quản lý nhà nước, việc bảo tồn và phát huy giá trị di tích Dinh trấn Thanh Chiêm không chỉ dừng lại ở nhiệm vụ bảo vệ di sản, mà còn định hướng đầu tư, lồng ghép di tích vào quy hoạch phát triển đô thị, du lịch văn hóa và không gian sinh hoạt cộng đồng; qua đó góp phần phát huy hiệu quả các nguồn lực đầu tư của Nhà nước và xã hội”, bà Trương Thị Hồng Hạnh cho biết.

Hội thảo được tổ chức với tinh thần tham vấn, mong muốn lắng nghe ý kiến của các nhà quản lý, nhà khoa học, chuyên gia trong các lĩnh vực lịch sử, khảo cổ, bảo tồn di tích, quy hoạch, kiến trúc và du lịch. Đây là bước quan trọng để tập hợp luận cứ khoa học, làm rõ các hướng tiếp cận và mô hình khả thi, phục vụ cho công tác tham mưu, hoạch định phương án bảo tồn và phát huy giá trị di tích Dinh trấn Thanh Chiêm trong thời gian tới.

Xuất phát từ yêu cầu thực tiễn đó, Hội thảo hướng các mục tiêu trọng tâm: Làm rõ cơ sở khoa học cho việc nhận diện quy mô, cấu trúc và kiến trúc Dinh trấn Thanh Chiêm trong lịch sử; Thảo luận các phương án quy hoạch, bảo tồn, phục dựng kiến trúc và tổ chức không gian di tích trong điều kiện hiện trạng đã bị biến đổi; Gợi mở các mô hình bảo tồn và phát huy giá trị phù hợp, bảo đảm hài hòa giữa bảo tồn di sản, phát triển đô thị và nhu cầu của cộng đồng.

Sẽ kêu gọi xã hội hóa xây dựng Công viên di tích Dinh trấn Thanh Chiêm

VHO- UBND thị xã Điện Bàn (Quảng Nam) cho biết đã có chủ trương đầu tư xây dựng Công viên di tích Dinh trấn Thanh Chiêm nhằm phục dựng mô hình dinh trấn dưới thời chúa Nguyễn, trong đó sẽ dành khu vực trang trọng để tôn vinh chữ Quốc ngữ.

Các đại biểu đã đưa ra những tham luận đáng chú ý như: "Mô hình quản lý tích hợp trong bảo tồn di tích Dinh trấn Thanh Chiêm” của PGS.TS Đặng Văn Bài, Phó Chủ tịch Hội đồng Di sản văn hóa quốc gia; “Đôi điều về xây dựng Công viên văn hóa-lịch sử Dinh trấn Thanh Chiêm và chữ Quốc ngữ” của NSND Huỳnh Văn Hùng, nguyên Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao TP. Đà Nẵng. 

“Nghiên cứu ứng dụng công nghệ số trong phỏng dựng không gian kiến trúc và cảnh quan Dinh trấn Thanh Chiêm: Từ giả thuyết khảo cổ đến trải nghiệm thực tế ảo” của TS. Đinh Nam Đức, Trường ĐH Sư phạm Kỹ thuật - ĐH Đà Nẵng; “Thử phác họa về quy mô, kiến trúc, chức năng của Dinh trấn Thanh Chiêm qua các tài liệu lịch sử” của TS. Lưu Anh Rô, Phó Hiệu trưởng Trường Chính trị TP. Đà Nẵng.

“Mô hình dinh - phủ - hành cung thời chúa Nguyễn: Gợi mở việc nhận diện kiến trúc Dinh trấn Thanh Chiêm” của TS. Trần Đình Hằng, Phân Viện Văn hoá, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch miền Trung; “Dinh trấn Thanh Chiêm và góc nhìn từ khía cạnh khảo cổ học - đề xuất khả năng tiếp tục khai quật, nghiên cứu bổ sung” của ThS. Nguyễn Chí Trung, nguyên Giám đốc Trung tâm Bảo tồn Di sản Văn hóa Thế giới Hội An,…

Các tham luận tham gia Hội thảo đã tiếp cận Dinh trấn Thanh Chiêm từ nhiều góc độ khác nhau: lịch sử, khảo cổ, kiến trúc, bảo tồn, quy hoạch, công nghệ và du lịch. Những tiếp cận đa chiều này không chỉ có giá trị khoa học mà còn mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc, góp phần định hướng cho công tác bảo tồn và phát huy giá trị di tích trong thời gian tới.