Nhận diện giá trị cốt lõi trong tư tưởng di sản của Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn

VHO - Sáng ngày 30.7, tại Trung tâm hội nghị tỉnh Hưng Yên, Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, Bộ Ngoại giao, Bộ VHTTDL, Bộ GD&ĐT và tỉnh Hưng Yên phối hợp tổ chức Hội thảo khoa học quốc gia “Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn – Di sản và giá trị thời đại”.

Dự Hội thảo có Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương Trịnh Văn Quyết; Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Hoài Trung; Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam Lê Văn Lợi; Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy Hưng Yên Phạm Quang Ngọc; Thứ trưởng Bộ VHTTDL Hoàng Đạo Cương; Thứ trưởng Bộ GD&ĐT Nguyễn Thị Quyên Thanh; diện lãnh đạo các ban, bộ, ngành, cơ quan trực thuộc Trung ương; lãnh đạo tỉnh Hưng Yên; các nhà khoa học thuộc các viện khoa học, trường đại học.

Hội thảo thu hút hơn 200 đại biểu và hơn 70 báo cáo khoa học tham gia đánh giá, tôn vinh cuộc đời, sự nghiệp, giá trị di sản đồ sộ Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn để lại hậu thế. Đây là hội thảo lớn, có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong chuỗi các hoạt động kỷ niệm 300 năm Ngày sinh Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn, qua đó góp phần làm sâu sắc hơn về những cống hiến của nhà bác học Lê Quý Đôn đối với dân tộc và nhân loại.

Phát biểu khai mạc và chỉ đạo Hội thảo, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương Trịnh Văn Quyết nhấn mạnh: Trong suốt hàng nghìn năm dựng nước và giữ nước, dân tộc Việt Nam đã hun đúc nên một truyền thống văn hiến rực rỡ, sản sinh biết bao bậc hiền tài, danh nhân văn hóa lớn. Trong đó, Lê Quý Đôn là một đỉnh cao chói lọi. Gần 300 năm đã trôi qua nhưng ngọn đèn trí tuệ mang tên Lê Quý Đôn chưa bao giờ tắt trong tâm thức của người dân Việt Nam.

Đất nước ta đang đứng trước thời cơ vận hội rất lớn nhưng không ít thách thức, đòi hỏi cần phát huy mạnh mẽ hơn nữa lòng yêu nước, tự hào tự tôn dân tộc, vai trò của văn hóa giáo dục, khoa học công nghệ. Trong dòng chảy ấy, nghiên cứu Lê Quý Đôn có ý nghĩa rất thiết thực đối với việc xây dựng hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa, hệ giá trị gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam thời kỳ mới.

Hội thảo là sự kiện quan trọng nhằm tuyên truyền sâu rộng đến nhân dân trong nước và bạn trẻ quốc tế để tưởng nhớ, tôn vinh một con người với cuộc đời, sự nghiệp và những cống hiến to lớn đối với nền văn hóa, lịch sử, giáo dục Việt Nam, đồng thời lan tỏa truyền thống hiếu học, coi trọng tri thức, nhân lên khát vọng học tập sáng tạo và phụng sự góp phần phát triển đất nước.

Hội thảo tập trung làm sâu sắc hơn nữa giá trị cốt lõi trong tư tưởng di sản của Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn về lòng yêu nước, ý thức độc lập, tự chủ và trách nhiệm của tri thức với quốc gia, với dân tộc. Làm sáng tỏ hệ thống giá trị, tư duy học thuật, phương pháp nghiên cứu và tinh thần thực học từ đó lan tỏa truyền thống hiếu học, tinh thần học tập suốt đời, xây dựng xã hội học.

Tôn vinh trí tuệ tiền nhân để khơi dậy khát vọng phát triển đất nước, bồi đắp văn hóa, văn hiến, nhân lên sức mạnh con người Việt Nam, thực hiện thắng lợi các mục tiêu phát triển theo Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, xây dựng nước Việt Nam hòa bình, độc lập, dân chủ, giàu mạnh, phồn vinh, hạnh phúc vững bước đi lên chủ nghĩa xã hội.

Ngọn đèn trí tuệ mà Lê Quý Đôn thắp lên cách đây 300 năm tiếp tục được bao thế hệ người Việt Nam tiếp nối. Trách nhiệm của chúng ta hôm nay là giữ vững ngọn đèn ấy, thắp sáng hơn trên con đường đưa đất nước tiến tới một kỷ nguyên phát triển mới. Đồng chí tin tưởng với sự tâm huyết của các nhà khoa học, hội thảo sẽ thành công tốt đẹp, đề xuất được nhiều căn cứ và kiến nghị có giá trị để tiếp tục phát huy giá trị di sản của Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn trong thời đại mới.

Phát biểu chào mừng Hội thảo, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy Hưng Yên Phạm Quang Ngọc khẳng định, việc nghiên cứu, bảo tồn và phát huy giá trị di sản của Lê Quý Đôn không chỉ là trách nhiệm đối với tiền nhân mà còn là nguồn lực tinh thần to lớn cho thế hệ hôm nay.

Tinh thần hiếu học, ý chí tự học, tư duy đổi mới, khát vọng khám phá tri thức và trách nhiệm phụng sự đất nước của ông vẫn luôn là những giá trị có ý nghĩa định hướng đối với công cuộc xây dựng xã hội học tập, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.

Bí thư Tỉnh ủy Hưng Yên tin tưởng rằng, với tâm huyết, trí tuệ và trách nhiệm của các nhà khoa học, các chuyên gia và quý vị đại biểu, Hội thảo khoa học quốc gia hôm nay sẽ đạt được nhiều kết quả quan trọng. Tỉnh Hưng Yên cam kết sẽ nghiêm túc tiếp thu các ý kiến khoa học, các kiến nghị xác đáng tại Hội thảo; mong muốn tiếp tục nhận được sự đồng hành, hỗ trợ của các nhà khoa học, chuyên gia, các cơ quan, tổ chức và cộng đồng trong quá trình bảo tồn và phát huy những giá trị di sản mà danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn để lại.

Phát biểu đề dẫn Hội thảo, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam Lê Văn Lợi khẳng định, trong lịch sử học thuật Việt Nam, ít có học giả nào để lại một di sản đồ sộ và toàn diện như Lê Quý Đôn.

Một trong những đặc điểm nổi bật nhất của di sản Lê Quý Đôn là tính bách khoa. Dù được hình thành trong khuôn khổ học thuật Nho giáo thế kỷ XVIII, nhưng nhiều phương pháp nghiên cứu mà ông sử dụng vẫn còn nguyên giá trị, đặc biệt là phương pháp khảo sát thực địa, đối chiếu tư liệu, phân loại thông tin và tổng hợp tri thức.

Chính vì vậy, nghiên cứu Lê Quý Đôn ngày nay không chỉ là nghiên cứu về một danh nhân, mà còn là nghiên cứu về lịch sử hình thành của nền tri thức Việt Nam, về bản lĩnh văn hóa của dân tộc và về những giá trị có thể tiếp tục soi sáng con đường phát triển đất nước trong thế kỷ XXI. 

Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam nêu 5 nhóm chủ đề trọng tâm phản ánh một cách sinh động xu thế liên ngành đang ngày càng trở nên rõ nét trong nghiên cứu về Lê Quý Đôn và khẳng định Hội thảo là một diễn đàn đối thoại học thuật, nơi kết nối các thế hệ nghiên cứu, thúc đẩy hợp tác liên ngành và định hình những hướng nghiên cứu mới về Lê Quý Đôn trong những năm tới.

Với hai phiên thảo luận theo các chủ đề trọng tâm: Lê Quý Đôn - Cuộc đời và sự nghiệp và Lê Quý Đôn – Di sản và giá trị thời đại, các nhà khoa học đầu ngành đến từ Viện Hàn Lâm Khoa học Xã hội Việt Nam, Hội đồng Di sản Quốc gia; Ủy ban UNESCO Việt Nam, các nhà nghiên cứu trong tỉnh và đại diện dòng họ Lê Quý tỉnh Hưng Yên đã cung cấp nhiều luận cứ khoa học làm sáng tỏ hơn giá trị di sản đồ sộ mà nhà bác học Lê Quý Đôn để lại cho đất nước và nhân loại.

Đề xuất nhiều kiến nghị có giá trị nhằm phát huy giá trị di sản Lê Quý Đôn trong kỷ nguyên mới như phát huy di sản Lê Quý Đôn trong xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc; gắn di sản Lê Quý Đôn với phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; phát huy giá trị Lê Quý Đôn trong phát triển công nghiệp văn hóa và xây dựng sức mạnh mềm quốc gia; đưa di sản Lê Quý Đôn trở thành nguồn lực của ngoại giao văn hóa Việt Nam...

Phát biểu tổng kết Hội thảo, Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Hoài Trung khẳng định, Hội thảo là một trong những diễn đàn học thuật có quy mô lớn nhất từ trước đến nay dành riêng cho việc nghiên cứu toàn diện về Lê Quý Đôn.

Hội thảo đã góp phần xác lập một cách có hệ thống bức tranh toàn diện về di sản đồ sộ, đặc biệt đã khai thác được những giá trị mới từ các tác phẩm của ông, như những ghi chép về chủ quyền biển, đảo, phong tục tín ngưỡng dân gian hay quan hệ ngoại giao vốn trước đây chưa được nghiên cứu một cách hệ thống.

Hội thảo thống nhất đề xuất, kiến nghị một số nhóm giải pháp cụ thể nhằm bảo tồn và phát huy hiệu quả di sản Lê Quý Đôn trong thời gian tới như: Đẩy mạnh sưu tầm, giám định, dịch thuật và công bố toàn bộ trước tác; xây dựng chương trình số hóa và cơ sở dữ liệu số về di sản Lê Quý Đôn; đưa di sản Lê Quý Đôn vào giáo dục và xây dựng xã hội học tập; bảo tồn, tôn tạo di tích gắn với phát triển du lịch văn hóa bền vững; quốc tế hóa nghiên cứu và quảng bá di sản Lê Quý Đôn.

Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Hoài Trung cũng khẳng định sự kiện được UNESCO chính thức vinh danh và cùng tham gia kỷ niệm 300 năm Ngày sinh của Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn không chỉ là dịp tri ân quá khứ, mà còn là lời hiệu triệu mạnh mẽ cho hiện tại.

Phát huy di sản của Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn chính là khơi nguồn tri thức, nuôi dưỡng lòng tự hào và sức mạnh nội sinh của con người Việt Nam, góp phần hiện thực hóa khát vọng xây dựng một nước Việt Nam hòa bình, độc lập, phồn vinh, văn minh và hạnh phúc.