Nghiên cứu, bổ sung cơ sở khoa học trình UNESCO ghi nhận danh nhân Lý Công Uẩn

VHO - Ngày 29.9, tại Bắc Ninh, UBND TP. Bắc Ninh phối hợp với Bộ VHTTDL tổ chức Hội thảo khoa học quốc tế “Danh nhân Lý Công Uẩn - Anh hùng dân tộc, dấu ấn lịch sử văn hóa, tầm nhìn và giá trị thời đại”.

Làm rõ tầm vóc và giá trị của Lý Công Uẩn

Hội thảo được tổ chức nhằm tiếp tục nghiên cứu, bổ sung cơ sở khoa học phục vụ quá trình xây dựng hồ sơ đề nghị UNESCO ghi nhận danh nhân Lý Công Uẩn, nhân dịp kỷ niệm 1.000 năm ngày mất của ông (1028-2028).

Phát biểu tại Hội thảo, Phó Chủ tịch Thường trực UBND TP. Bắc Ninh Mai Sơn cho biết, đối với Bắc Ninh, Hội thảo không chỉ là diễn đàn khoa học để nhìn lại một nhân vật lịch sử cách đây hơn một nghìn năm, mà còn là bước nghiên cứu nhằm làm rõ các giá trị lịch sử - văn hóa gắn với Lý Công Uẩn, từ đó bổ sung cơ sở khoa học để Việt Nam giới thiệu với cộng đồng quốc tế về nhân vật và những di sản tư tưởng, văn hóa liên quan.

Bắc Ninh mong muốn tiếp tục phối hợp với các cơ quan Trung ương, các địa phương có liên quan như Hà Nội, Ninh Bình, cùng các trung tâm nghiên cứu, trường đại học và các nhà khoa học trong nước, quốc tế để hình thành không gian nghiên cứu liên vùng về Lý Công Uẩn và vương triều Lý.

“Chúng tôi kỳ vọng không gian ấy sẽ kết nối Cổ Pháp - Hoa Lư - Thăng Long không chỉ bằng các tuyến du lịch, mà trước hết bằng dữ liệu khoa học, tư liệu lịch sử, khảo cổ học, bảo tồn di sản, giáo dục, nghiên cứu quốc tế và ký ức cộng đồng.

Đồng thời, thành phố Bắc Ninh sẽ tiếp tục quan tâm bảo tồn các di tích, không gian văn hóa, tư liệu và thực hành cộng đồng liên quan đến Lý Công Uẩn; bởi chúng tôi hiểu rằng, không thể xây dựng một hồ sơ quốc tế có sức thuyết phục nếu di sản trong đời sống hiện tại không được bảo vệ bằng những hành động cụ thể”, ông Mai Sơn nói.

Phát biểu đề dẫn tại Hội thảo, Viện trưởng Viện Văn hóa, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch Việt Nam (Bộ VHTTDL), PGS.TS Nguyễn Thị Thu Phương cho biết, Lý Công Uẩn - Lý Thái Tổ (974-1028) là người sáng lập vương triều Lý.

Cuộc đời và sự nghiệp của ông gắn với ba địa bàn có vị trí quan trọng trong lịch sử: châu Cổ Pháp, quê hương giàu bản sắc văn hóa Kinh Bắc, nơi ông sinh ra, trưởng thành và chịu ảnh hưởng của tư tưởng Phật giáo; Hoa Lư, kinh đô của nhà Tiền Lê, nơi ông tham gia triều chính và được tôn lập làm Hoàng đế; thành Đại La, được ông lựa chọn để định đô, đổi tên thành Thăng Long và tổ chức xây dựng từ năm 1010.

Sự nghiệp của Lý Công Uẩn đánh dấu một giai đoạn quan trọng trong quá trình củng cố nhà nước Đại Việt đầu thế kỷ XI. Trong Chiếu dời đô, ông viện dẫn kinh nghiệm của các triều đại trước, phân tích vị thế của thành Đại La và nêu yêu cầu lựa chọn kinh đô vì kế lâu dài của quốc gia.

Quyết định dời đô cùng những hoạt động tổ chức triều chính, thực hiện chính sách đối với dân, phát triển văn hóa, Phật giáo và bang giao cho thấy những lựa chọn chính trị, văn hóa có ảnh hưởng lâu dài đối với tiến trình phát triển của Đại Việt.

Theo PGS.TS Nguyễn Thị Thu Phương, trong quá trình xây dựng hồ sơ đề nghị UNESCO ghi nhận danh nhân Lý Công Uẩn, việc nghiên cứu cần tập trung xác định những đóng góp tiêu biểu của nhân vật trên cơ sở sử liệu; đánh giá phạm vi, hình thức lưu truyền các giá trị và di sản liên quan; đồng thời bổ sung tư liệu so sánh nhằm làm rõ ý nghĩa khu vực và quốc tế.

Hội thảo thu hút hơn 60 tham luận, tiếp cận từ nhiều lĩnh vực như lịch sử, Hán Nôm, văn hóa, văn học, Phật giáo và tín ngưỡng, nghệ thuật, giáo dục, du lịch, bảo tồn và phát huy di sản.

Các tham luận tập trung vào ba nhóm vấn đề: Kinh Bắc - Hoa Lư - Thăng Long: quê hương, sự hình thành nền tảng tư tưởng và tầm nhìn chiến lược của Hoàng đế Lý Công Uẩn; tư tưởng quản trị nhân văn và giá trị thời đại của Hoàng đế Lý Công Uẩn; bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa gắn với Hoàng đế Lý Công Uẩn và vương triều Lý trong bối cảnh đương đại.

“Di sản mà Lý Công Uẩn để lại không chỉ thuộc về lịch sử, mà còn gợi mở những giá trị có ý nghĩa đối với công cuộc xây dựng và phát triển đất nước hiện nay: tư tưởng lấy dân làm gốc, chăm lo đời sống nhân dân; tinh thần khoan dung, nhân văn trong quản trị quốc gia và xây dựng pháp luật; sự coi trọng giáo dục, phát hiện và sử dụng người có tài, có đức; cùng tầm nhìn kiến tạo những điều kiện phát triển lâu dài.

Nghiên cứu Lý Công Uẩn vì thế không chỉ nhằm nhận diện đầy đủ tầm vóc của một nhân vật lịch sử, mà còn góp phần làm sáng rõ sức sống và khả năng tiếp nối những giá trị do ông để lại trong xã hội đương đại”, PGS.TS Nguyễn Thị Thu Phương nói.

Hội thảo quy tụ các nhà khoa học, chuyên gia và nhà quản lý đến từ cơ quan quản lý nhà nước, trường đại học, viện nghiên cứu và tổ chức chuyên môn trong nước, quốc tế, cùng đại diện hậu duệ dòng họ Lý tại Hàn Quốc.

Từ nghiên cứu khoa học đến hoàn thiện hồ sơ UNESCO

Một nội dung được các đại biểu tập trung trao đổi là chuẩn hóa hệ thống sử liệu, thuật ngữ và niên đại; phân định rõ những nội dung đã có đủ bằng chứng, những vấn đề còn cách giải thích khác nhau và các giả thuyết cần tiếp tục khảo cứu. Đây được xem là cơ sở quan trọng để xây dựng hệ luận cứ khoa học chặt chẽ cho hồ sơ.

Các tham luận đồng thời đi sâu làm rõ tầm vóc của Lý Công Uẩn với tư cách người sáng lập vương triều Lý và nhà kiến tạo quốc gia, trong đó chú ý mối quan hệ giữa quyết định dời đô, tổ chức nhà nước, xây dựng nền văn hóa Đại Việt và tạo lập những điều kiện phát triển lâu dài.

Một hướng nghiên cứu khác là nhận diện có cơ sở những giá trị tư tưởng được gắn với Lý Công Uẩn như an dân, khoan hòa, trọng dụng nhân tài, hòa hiếu và tinh thần khai phóng; từ đó xem xét sức sống cũng như khả năng đối thoại của những giá trị này với các vấn đề của thời đại.

Các nhà khoa học cũng đề cập yêu cầu đặt Lý Công Uẩn trong bối cảnh khu vực và quốc tế, tăng cường khai thác tư liệu nước ngoài và nghiên cứu so sánh để làm rõ tính tiêu biểu, nét độc đáo cũng như ý nghĩa quốc tế của nhân vật.

Từ kết quả Hội thảo, Ban Tổ chức dự kiến lựa chọn những nghiên cứu có giá trị để biên tập, dịch và công bố; tiếp tục thẩm định các vấn đề còn có ý kiến khác nhau; bổ sung tư liệu nước ngoài và ý kiến chuyên gia quốc tế.

Các sản phẩm nghiên cứu được định hướng phục vụ trực tiếp quá trình xây dựng hồ sơ, gồm hệ luận cứ khoa học, thư mục và cơ sở dữ liệu tư liệu, bản đồ di sản theo các tầng chứng cứ, mạng lưới chuyên gia, định hướng hợp tác quốc tế, chương trình bảo tồn và phát huy di sản, cùng nội dung truyền thông đa ngữ có độ tin cậy cao.

Như vậy, trọng tâm của Hội thảo không chỉ là bổ sung tư liệu về thân thế, sự nghiệp của Lý Công Uẩn, mà còn hướng tới xây dựng một hệ thống chứng cứ khoa học, nghiên cứu so sánh và mạng lưới hợp tác đủ cơ sở để làm rõ vị trí, giá trị và ảnh hưởng của nhân vật trong lịch sử Việt Nam cũng như trong bối cảnh khu vực, quốc tế.