Hồi chuông cảnh báo từ ý thức cộng đồng

VHO - Thời gian gần đây, tình trạng cháy nhà rông tại các thôn, làng đồng bào DTTS khu vực phía Tây tỉnh Quảng Ngãi diễn ra liên tiếp, gióng lên hồi chuông cảnh báo về công tác bảo vệ thiết chế văn hóa đặc biệt quan trọng này.

Vụ cháy gần nhất xảy ra vào khoảng 15 giờ ngày 7.4.2026, khi ngôi nhà rông thôn Đăk Tiêng Klah, xã Đăk Hà bất ngờ bốc cháy và nhanh chóng bị thiêu rụi. Nguyên nhân được xác định do một nhóm trẻ em nghịch bật lửa khi đến vui chơi tại đây.

Trước đó không lâu, ngày 8.2.2026, nhà rông làng Kon Brăp Ju, xã Kon Braih cũng bị lửa thiêu rụi hoàn toàn. Đây là một trong những nhà rông lớn, còn giữ nguyên kiến trúc truyền thống của người Ba Na, nhóm Giơ Lâng. 

Những vụ cháy liên tiếp trong thời gian ngắn cho thấy nguy cơ mất an toàn tại các nhà rông đang ở mức đáng báo động. 

Ông A Nhin, Trưởng thôn Đăk Tiêng Klah chia sẻ, nhà rông của thôn được xây dựng từ năm 2011, là nơi diễn ra hầu hết các hoạt động văn hóa, hội họp của người dân. Việc bị cháy không chỉ là mất mát về vật chất mà còn khiến đời sống sinh hoạt cộng đồng bị xáo trộn.

“Muốn dựng lại nhà rông bây giờ rất khó vì thiếu vật liệu truyền thống như gỗ, tranh. Bà con chỉ còn biết trông chờ vào sự hỗ trợ của Nhà nước”, ông A Nhin nói.  

Cùng tâm trạng đó, già làng A Jring Đeng ở làng Kon Brăp Ju không giấu được nỗi buồn khi nhà rông, niềm tự hào của cả làng với gần 800 nhân khẩu bị thiêu rụi. Đây không chỉ là nơi hội họp mà còn là không gian tổ chức nhiều lễ hội truyền thống, trong đó có lễ Ét đông, là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. “Nhà rông mất đi, bà con thấy như mất một phần hồn của làng”, già A Jring Đeng bày tỏ. 

Theo thống kê, khu vực phía Tây tỉnh Quảng Ngãi hiện có 503 làng đồng bào DTTS với 479 nhà rông, nhà sàn cộng đồng. Đáng chú ý, có tới 221 nhà rông được xây dựng hoàn toàn bằng vật liệu truyền thống như: gỗ, tre, nứa, mái tranh... những vật liệu rất dễ bắt lửa. Con số này cho thấy nguy cơ cháy lan, cháy lớn là hiện hữu nếu không có biện pháp phòng ngừa hiệu quả. 

Trong khi đó, ý thức phòng cháy của một bộ phận người dân vẫn còn hạn chế; việc sử dụng lửa, điện tại nhà rông chưa thực sự được kiểm soát chặt chẽ. 

Thực tế từ các vụ cháy cho thấy, nguyên nhân không chỉ đến từ yếu tố thời tiết nắng nóng kéo dài, mà chủ yếu xuất phát từ sự chủ quan trong sinh hoạt. Chỉ một hành động bất cẩn như nghịch lửa, quên tắt điện sau khi sử dụng… cũng có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng.

Chính quyền các địa phương đã tăng cường kiểm tra, nhắc nhở, nhưng rõ ràng, đây mới chỉ là giải pháp tình thế. Điều quan trọng hơn là phải nâng cao nhận thức của người dân trong việc bảo vệ nhà rông, tài sản chung, không thể thay thế của cộng đồng.

Ông Nguyễn Minh Vương, Chủ tịch UBND xã Đăk Hà cho biết, địa phương đã yêu cầu các thôn tăng cường tuyên truyền, nhắc nhở người dân sau các buổi sinh hoạt phải kiểm tra, tắt toàn bộ hệ thống điện; đồng thời quản lý chặt trẻ em khi đến nhà rông, tuyệt đối không mang theo nguồn lửa. Tuy nhiên, hiệu quả của những biện pháp này vẫn phụ thuộc rất lớn vào ý thức tự giác của mỗi người dân.

Trong bối cảnh vật liệu truyền thống ngày càng khan hiếm, việc dựng lại một ngôi nhà rông sau hỏa hoạn không hề dễ dàng. Vì vậy, hơn lúc nào hết, công tác tuyên truyền, giáo dục ý thức phòng cháy cần được đặt lên hàng đầu, từ mỗi gia đình, mỗi người dân đến cả cộng đồng. Bởi, nếu không kịp thời nâng cao nhận thức và trách nhiệm trong việc bảo vệ, thì nguy cơ mất đi những giá trị văn hóa truyền thống quý báu sẽ ngày càng hiện hữu.