Đưa bài chòi về biển Mỹ Khê, để di sản “sống” cùng du khách

VHO - Giữa không gian biển Mỹ Khê (Quảng Ngãi), những câu hát dân gian và nhịp hô bài chòi vang lên rộn ràng, mang đến trải nghiệm văn hóa đặc sắc cho du khách, đồng thời mở thêm không gian để di sản được thực hành, trao truyền và lan tỏa trong đời sống.

Khi di sản gặp không gian biển

Tối 15.8, tại Khu Du lịch biển Mỹ Khê, xã Tịnh Khê (Quảng Ngãi), Trung tâm Văn hóa Nghệ thuật tỉnh phối hợp với UBND xã Tịnh Khê tổ chức chương trình biểu diễn nghệ thuật dân ca và Hội bài chòi phục vụ người dân và du khách.

Mở màn chương trình là Khúc hát quê hương, kết hợp hát múa sắc bùa, hòa tấu nhạc cụ và bài chòi. Tiếp đó, khán giả thưởng thức Đêm trăng nhớ Bác theo điệu Vọng Kim lang; Bài chòi - Quảng Ngãi trong tôi; Hò Giã vôi và độc tấu đàn nhị Kể chuyện ngày mùa do Nghệ nhân Ưu tú Trần Tám biểu diễn.

Đậm chất dân gian là tiết mục Tình quê - liên khúc đối đáp giao duyên với những làn điệu quen thuộc như Lý xăm, Lý con cu, Lý cây lê, Hò hê, Hò khoan, Hò tát nước. Tiết mục do NNƯT - NS Trần Tám sưu tầm, sáng tác, biên soạn, được tốp nam, nữ trình diễn.

Không chỉ thưởng thức, người dân và du khách còn trực tiếp tham gia Hội bài chòi. Những tiếng hô, câu hát dí dỏm của anh/chị Hiệu tạo nên không khí vừa hồi hộp, vừa vui tươi.

Trong một ván bài chòi, anh/chị Hiệu giữ vai trò trung tâm. Không đơn thuần là người điều khiển cuộc chơi, họ còn là những người kể chuyện bằng lời ca, tiếng hát. Từ tên những quân bài, các nghệ nhân khéo léo lồng ghép thành những câu hát dí dỏm, hài hước, đôi khi pha chút châm biếm nhẹ nhàng, tạo tiếng cười và sự tương tác với người chơi.

Chính cách diễn xướng linh hoạt ấy khiến bài chòi trở nên gần gũi với công chúng. Người xem không chỉ nghe mà còn phải tập trung để nhận ra tên quân bài được cài trong câu hát. Mỗi lần anh/chị Hiệu cất tiếng hô lại tạo nên một sự chờ đợi đầy thú vị.

Bà Trần Thị Hà (du khách) cho biết, dù đã nhiều lần xem biểu diễn bài chòi, nhưng lần này việc thưởng thức những câu hát dân gian giữa không gian biển Mỹ Khê vẫn mang đến cảm giác vui vẻ, mới mẻ và thú vị. “Sự kết hợp giữa cảnh biển và bài chòi tạo nên một trải nghiệm văn hóa gần gũi, hấp dẫn đối với tôi”, bà Hà bày tỏ.

Đưa bài chòi thành trải nghiệm văn hóa biển

Ông Nguyễn Minh Tú, Phó Giám đốc Trung tâm Văn hóa Nghệ thuật tỉnh Quảng Ngãi cho biết, chương trình nằm trong hoạt động triển khai Đề án bảo tồn và phát huy nghệ thuật bài chòi trên địa bàn tỉnh giai đoạn 2023 - 2025, định hướng đến năm 2030 và kế hoạch thực hiện năm 2026 của Sở VHTTDL tỉnh.

Nghệ thuật bài chòi Trung Bộ Việt Nam được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại năm 2017. Với Quảng Ngãi, việc đưa bài chòi đến các không gian cộng đồng, điểm du lịch được xem là một cách để di sản tiếp tục được thực hành, lan tỏa và đến gần hơn với công chúng.

Theo ông Tú, khi bài chòi hiện diện tại Mỹ Khê, di sản không còn bị bó hẹp trong những không gian biểu diễn truyền thống mà có thể trở thành một phần trong hành trình trải nghiệm của du khách.

Đến Mỹ Khê, du khách có thể tắm biển, thưởng thức hải sản và cùng lúc trải nghiệm những làn điệu dân ca, những câu hô bài chòi mộc mạc, ngọt ngào. Sự kết hợp giữa cảnh quan biển và nghệ thuật truyền thống tạo thêm chiều sâu văn hóa cho điểm đến.

Đây cũng là hướng đi nhằm từng bước hình thành sản phẩm du lịch văn hóa đặc sắc, qua đó quảng bá hình ảnh đất và người Quảng Ngãi đến với du khách.

Nghệ thuật của niềm vui và cộng đồng

Bài chòi vốn là nghệ thuật do nhân dân sáng tạo, phục vụ nhân dân và được nhân dân gìn giữ. Sức sống của loại hình nghệ thuật này nằm ở sự gần gũi, hồn nhiên và tính cộng đồng cao.

Bài chòi vừa là trò chơi, vừa là hình thức diễn xướng dân gian. Người chơi và người xem cùng tham gia vào một không gian văn hóa bình đẳng, không có khoảng cách giữa sân khấu và khán giả. Những câu hát, tiếng cười và sự tương tác tạo nên niềm vui chung của cộng đồng.

Điều đáng nói, bài chòi không chỉ tồn tại như một ký ức văn hóa. Trong đời sống đương đại, nghệ thuật này tiếp tục được trao truyền và phát triển với nhiều hình thức.

Ông Nguyễn Hữu Sang, phường Cẩm Thành cho biết, đây là lần đầu ông trực tiếp thưởng thức hô hát bài chòi. “Không khí rất vui nhộn, hồn nhiên và gần gũi. Tôi thấy hô hát bài chòi hay và rất thú vị”, ông Sang chia sẻ.

Sự thích thú của những khán giả lần đầu tiếp cận bài chòi cho thấy sức hấp dẫn của di sản khi được đặt trong một không gian mở, gần gũi và phù hợp với nhu cầu trải nghiệm của du khách.

Trong thời gian qua, Quảng Ngãi từng bước kết hợp bảo tồn di sản gắn với phát triển du lịch, đưa các giá trị văn hóa truyền thống trở thành một phần của sản phẩm du lịch địa phương. Trong đó, bài chòi có lợi thế bởi vừa là di sản văn hóa, vừa là sản phẩm tinh thần của cộng đồng và có khả năng tạo tương tác trực tiếp với du khách.

Từ biển Mỹ Khê, những câu hô bài chòi tiếp tục vang lên giữa đời sống hôm nay. Không chỉ để nghe, để xem, di sản được trao cơ hội để tương tác, kết nối và tạo cảm xúc cho du khách.