Du xuân về miền thiêng Bà Triệu trong không gian được “trả lại đúng vị thế”

VHO - Trong sắc xuân ấm áp, khi lòng người rộn ràng những chuyến du xuân đầu năm, Am Tiên, đỉnh thiêng của dãy Ngàn Nưa trải rộng trên địa bàn các xã Tân Ninh, Trung Chính và Mậu Lâm (Thanh Hóa) lại trở thành điểm hẹn tâm linh quen thuộc của hàng vạn du khách.

Không chỉ là nơi giao hòa giữa trời và đất, Am Tiên còn mang trong mình chiều sâu lịch sử của cuộc khởi nghĩa Bà Triệu, đồng thời mở ra diện mạo mới sau đợt chỉnh trang, chấn chỉnh mạnh mẽ, hướng tới một mùa lễ hội văn minh, trang nghiêm và đúng với giá trị di sản.

Hồn thiêng Ngàn Nưa trong sắc xuân đất Việt

Trong tiết trời xuân phơi phới, khi mây trắng lững lờ trôi trên dãy núi xanh thẳm, hành trình về Am Tiên không chỉ là chuyến du ngoạn mà còn là cuộc trở về với cội nguồn lịch sử và tâm linh.

Am Tiên là một trong ba hợp phần quan trọng của Khu Di tích lịch sử, danh lam thắng cảnh Địa điểm khởi nghĩa Bà Triệu, gồm: núi Nưa – đền Nưa – Am Tiên.

Mỗi địa danh gắn với một lát cắt của lịch sử, nhưng tựu trung đều hội tụ về hình tượng người nữ anh hùng Triệu Thị Trinh, biểu tượng bất khuất của xứ Thanh và của tinh thần quật cường dân tộc.

Theo sử sách, năm 248, Triệu Thị Trinh cùng anh trai là Triệu Quốc Đạt đã chọn núi Nưa làm căn cứ, tập hợp nghĩa sĩ, luyện binh, dấy lên cuộc khởi nghĩa chống chính quyền đô hộ phương Bắc. Dãy Ngàn Nưa gồm bảy ngọn núi liền kề, tạo thế “rồng cuốn”, đầu nhô cao như hổ vươn mình ra biển Đông.

Chính từ địa thế hiểm yếu ấy, nghĩa quân đã tràn xuống tấn công thành Tư Phố, trung tâm đầu não của chính quyền đô hộ lúc bấy giờ, làm nên những chiến thắng vang dội, khiến đối phương không kịp trở tay.

Cuộc khởi nghĩa nhanh chóng lan rộng, trở thành một trong những phong trào nổi dậy có ảnh hưởng lớn, làm rung chuyển thành lũy đô hộ của nhà Ngô.

Sau khi Bà Triệu tuẫn tiết, nhân dân lập đền thờ dưới chân núi Nưa để tưởng nhớ công lao, hằng năm mở hội tế lễ. Hình ảnh Bà Triệu cưỡi voi, tay đánh cồng ra trận đã đi vào tâm thức dân gian như một biểu tượng thiêng liêng của lòng yêu nước và khí phách anh hùng.

Ngàn Nưa vì thế không chỉ là một địa danh địa lý mà trở thành chứng tích lịch sử sống động, nơi ký thác niềm tự hào của bao thế hệ.

Ngày nay, hành trình lên Am Tiên là một trải nghiệm giàu cảm xúc. Ngay từ con đường dẫn vào khu di tích, hai hàng xà cừ cổ thụ được công nhận là Cây di sản Việt Nam, như nghiêng mình chào đón du khách.

Đi qua đền Nưa dưới chân núi, vượt những triền dốc uốn lượn giữa núi non trùng điệp, Am Tiên hiện ra trên đỉnh cao, khoáng đạt và linh thiêng.

Tại đây, du khách có thể tham quan, chiêm bái chùa Bích Vân Công Tự, các phủ, đền vọng thờ Bà Triệu. Không gian Am Tiên hội tụ nhiều tín ngưỡng của người Việt: đạo Phật, đạo Mẫu, đạo Giáo, tạo nên một chỉnh thể tâm linh đa sắc nhưng hài hòa.

Đi sâu thêm khoảng 100m từ cổng Am Tiên, du khách sẽ gặp huyệt đạo thiêng, được dân gian xếp vào một trong ba huyệt đạo linh thiêng của cả nước, cùng với núi Đá Chông (Hà Nội) và núi Bà Đen (Tây Ninh).

Huyệt đạo nằm ở điểm cao nhất của dãy Ngàn Nưa, nơi được coi là giao hòa giữa đất và trời. Người đứng tại đây thường có cảm giác tĩnh tại, khoáng đạt, như hòa vào nhịp thở của núi rừng.

Dân gian lưu truyền: nam đi bảy vòng, nữ đi chín vòng quanh huyệt đạo sẽ gặp may mắn, mạnh khỏe, bình an trong năm mới.

Bởi thế, mỗi độ xuân về, nhiều người dành những phút giây chậm rãi, lặng lẽ đi vòng quanh huyệt đạo, gửi gắm ước vọng an khang, hạnh phúc cho bản thân và gia đình.

Không chỉ có huyệt đạo, Am Tiên còn gắn với nhiều câu chuyện huyền bí: giếng Tiên quanh năm không cạn, dù hạn hán kéo dài; vườn đào Tiên, vườn thuốc Tiên…

Những huyền tích ấy phủ lên không gian Ngàn Nưa một lớp sương huyền ảo, khiến nơi đây vừa gần gũi vừa linh thiêng trong cảm nhận của người hành hương.

Theo lệ xưa, lễ hội đền Nưa – Am Tiên chính thức mở vào ngày mùng 9 tháng Giêng, với nghi thức mở “cổng trời”, cầu cho quốc thái dân an.

Tuy nhiên, ngay từ những ngày đầu năm mới, dòng người đã nườm nượp tìm về đây để du xuân, chiêm bái, tận hưởng bầu không khí thanh tịnh giữa núi rừng.

“Trả lại đúng vị thế” cho di tích trong mùa xuân mới

Mùa xuân năm nay, Am Tiên và toàn bộ khu Di tích khởi nghĩa Bà Triệu đón du khách trong một diện mạo khác: thông thoáng hơn, trang nghiêm hơn, sau quá trình chỉnh trang và chấn chỉnh quyết liệt của tỉnh Thanh Hóa.

Để phục vụ công tác tu bổ các hạng mục, vệ sinh môi trường và bảo đảm an toàn cho nhân dân, UBND tỉnh Thanh Hóa đã quyết định tạm dừng hoạt động tham quan và thực hành tín ngưỡng tại khu vực Am Tiên từ ngày 30.12.2025 đến 19.1.2026.

Trong thời gian này, nhiều phần việc được triển khai đồng bộ: cải tạo cảnh quan, sắp xếp lại không gian dịch vụ, chỉnh trang khuôn viên, khơi thông lối đi, hướng tới một không gian di tích hài hòa, tôn nghiêm.

Động thái này diễn ra trong bối cảnh Di tích lịch sử, danh lam thắng cảnh quốc gia Địa điểm khởi nghĩa Bà Triệu từng tồn tại nhiều vi phạm kéo dài, gây bức xúc trong dư luận.

Hàng loạt ki-ốt trái phép, công trình tín ngưỡng sai phạm đã bị tháo dỡ hoặc dừng hoạt động. Tinh thần xuyên suốt được nhấn mạnh là không hợp thức hóa sai phạm, xử lý đúng quy định pháp luật, bảo đảm tính nghiêm minh trong quản lý di sản.

Đại diện Ban Quản lý Di sản Thành nhà Hồ và các di tích trọng điểm tỉnh Thanh Hoá cho biết, công tác chỉnh trang, tu bổ và sắp xếp lại không gian sinh hoạt tín ngưỡng tại khu vực Am Tiên được triển khai với tinh thần thận trọng, đúng quy định pháp luật, bảo đảm hài hòa giữa yếu tố tâm linh và giá trị lịch sử – văn hóa của di tích.

“Mục tiêu là tạo dựng không gian trang nghiêm, an toàn cho Nhân dân và du khách khi về du xuân, chiêm bái, đồng thời từng bước hình thành nếp sinh hoạt tín ngưỡng văn minh, phù hợp với tính chất của một di tích lịch sử quốc gia đặc biệt”, đại diện Ban Quản lý nhấn mạnh.

Những biện pháp quyết liệt này được triển khai trên cơ sở Kết luận số 131-KL/TU ngày 25.12.2025 của Ban Thường vụ Tỉnh ủy Thanh Hóa, trong đó yêu cầu xây dựng kế hoạch quản lý toàn diện đối với Di tích khởi nghĩa Bà Triệu.

UBND tỉnh đã cụ thể hóa bằng kế hoạch hành động, thể hiện quyết tâm chính trị cao trong việc lập lại kỷ cương, trật tự, “trả lại đúng vị thế” cho một di tích đặc biệt gắn với lịch sử dân tộc.

Tiếp nối tinh thần đó, Chủ tịch UBND tỉnh Thanh Hóa đã ký quyết định thành lập Tổ công tác chỉ đạo, đôn đốc việc xử lý, giải quyết vi phạm tại Di tích lịch sử, danh lam thắng cảnh quốc gia Địa điểm khởi nghĩa Bà Triệu. Tổ công tác do Phó Chủ tịch UBND tỉnh làm Tổ trưởng; Giám đốc Sở VHTTDL giữ vai trò Phó Tổ trưởng Thường trực.

Cách làm bài bản, rõ trách nhiệm này cho thấy quyết tâm không chỉ xử lý phần “ngọn” mà còn hướng tới quản lý bền vững di sản trong dài hạn.

Trong thời gian ngắn, bộ mặt khu di tích đã có những chuyển biến rõ rệt. Không gian vốn từng bị che lấp bởi các công trình tạm bợ nay trở nên thoáng đãng.

Cảnh quan được chỉnh trang, rác thải được thu gom, lối đi được khơi thông. Sự thay đổi ấy không chỉ tạo thuận lợi cho du khách mà còn góp phần khôi phục vẻ tôn nghiêm vốn có của chốn linh thiêng.