Dự án Lăng miếu Triệu Tường đề xuất lùi tiến độ đến năm 2027

VHO - Những vướng mắc kéo dài trong giải phóng mặt bằng, điều chỉnh thiết kế kỹ thuật và thay đổi mô hình chính quyền địa phương đã khiến Dự án Bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị Khu di tích lịch sử Lăng miếu Triệu Tường (giai đoạn 2) chưa thể “về đích” như kế hoạch.

Trước thực tế này, tỉnh Thanh Hóa đang xem xét điều chỉnh thời gian hoàn thành dự án sang năm 2027, nhằm bảo đảm tính pháp lý, khoa học và hiệu quả đầu tư đối với một di tích đặc biệt quan trọng của vương triều Nguyễn.

Những nút thắt kéo dài từ giải phóng mặt bằng

Dự án Bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị Khu di tích lịch sử Lăng miếu Triệu Tường, xã Hà Long, huyện Hà Trung (nay là xã Hà Long, tỉnh Thanh Hóa) được HĐND tỉnh Thanh Hóa quyết định chủ trương đầu tư từ năm 2019, với kỳ vọng khôi phục không gian di tích gốc, đồng thời tạo động lực phát triển văn hóa – du lịch gắn với vùng đất phát tích của triều Nguyễn. Tuy nhiên, sau nhiều lần điều chỉnh, tiến độ thực hiện dự án vẫn chưa đạt yêu cầu.

Một trong những nguyên nhân lớn nhất được Sở VHTTDL Thanh Hóa chỉ rõ là công tác giải phóng mặt bằng (GPMB). Việc sắp xếp, tổ chức lại chính quyền địa phương theo mô hình hai cấp đã tác động trực tiếp đến tiến độ dự án.

Cụ thể, kể từ thời điểm kết thúc hoạt động của chính quyền cấp huyện Hà Trung (ngày 1.7.2025) đến trước ngày 14.8.2025, chưa xác định được đơn vị kế thừa trách nhiệm của UBND huyện Hà Trung cũ trong việc tiếp tục triển khai GPMB, tái định cư. Khoảng “trống” về đầu mối này đã khiến nhiều hạng mục bị đình trệ.

Đến ngày 14.8.2025, Chủ tịch UBND tỉnh Thanh Hóa ban hành Quyết định số 2741/QĐ-UBND, giao Sở VHTTDL làm chủ đầu tư toàn bộ dự án. Tuy nhiên, trên thực tế, Sở gặp nhiều khó khăn khi phối hợp với UBND xã Hà Long trong việc cam kết tiến độ hoàn thành GPMB và bàn giao mặt bằng sạch.

Việc thiếu cơ sở xác định mốc thời gian cụ thể đã ảnh hưởng trực tiếp đến công tác lập và điều chỉnh kế hoạch thi công các hạng mục đang dở dang.

Không chỉ dừng ở vấn đề tổ chức thực hiện, công tác GPMB còn phát sinh vướng mắc về cơ chế, chính sách và kinh phí. Theo báo cáo của UBND xã Hà Long, tổng nhu cầu kinh phí thực hiện GPMB, hỗ trợ và tái định cư hiện lên tới khoảng 42,389 tỉ đồng, trong khi dự toán chi phí GPMB trong tổng mức đầu tư dự án đã được phê duyệt chỉ khoảng 178,995 tỉ đồng, dẫn đến phần kinh phí thiếu hụt gần 28,91 tỉ đồng.

Nguyên nhân vượt chi được xác định do nhiều yếu tố phát sinh ngoài dự kiến ban đầu, như: bồi thường cho các hộ dân bị ảnh hưởng sau khi điều chỉnh đoạn vuốt nối đường cải dịch và Quốc lộ 217B; chi trả bồi thường theo các bản án đã có hiệu lực của Tòa án nhân dân tỉnh Thanh Hóa; hỗ trợ cho các hộ dân bị thu hồi đất ngoài mốc GPMB nhưng không đủ điều kiện tái định cư tại chỗ; cũng như chi phí bổ sung cho tài sản, công trình ngầm phát sinh trong quá trình kiểm đếm.

Trước những khó khăn này, Sở VHTTDL đã có nhiều văn bản báo cáo, kiến nghị UBND tỉnh. Một số nội dung đã được các sở, ngành liên quan hướng dẫn tháo gỡ theo Thông báo số 269/TB-UBND ngày 8.12.2025 của Phó Chủ tịch UBND tỉnh Đầu Thanh Tùng.

Đến ngày 26.12.2025, Chủ tịch UBND tỉnh tiếp tục ban hành Quyết định số 4073/QĐ-UBND, điều chỉnh chủ đầu tư tiểu dự án GPMB, tái định cư từ Sở VHTTDL sang UBND xã Hà Long. Tuy vậy, đến nay, phần diện tích còn lại vẫn chưa được bàn giao đầy đủ để phục vụ thi công.

Điều chỉnh kỹ thuật và yêu cầu bảo tồn di tích

Song song với khó khăn về mặt bằng, tiến độ thi công các gói thầu xây lắp cũng gặp trở ngại do đặc thù của dự án bảo tồn di tích khảo cổ. Trong quá trình thi công gói thầu xây lắp số 11, khi đào hào thuộc hạng mục Hào thành, các đơn vị thi công phát hiện dấu vết lòng hào có sự thay đổi so với hồ sơ thiết kế đã được phê duyệt trước đó. Đây là yếu tố nhạy cảm, liên quan trực tiếp đến giá trị gốc của di tích.

Theo quy định, mọi thay đổi liên quan đến cấu trúc khảo cổ đều phải xin ý kiến thống nhất của Cục Di sản văn hóa (Bộ VHTTDL). Điều này đồng nghĩa với việc chủ đầu tư phải tạm dừng thi công để hoàn thiện hồ sơ điều chỉnh thiết kế bản vẽ thi công, tổ chức thẩm tra, thẩm định và phê duyệt lại theo đúng trình tự pháp luật. Chỉ sau khi các điều chỉnh được chấp thuận, dự án mới có cơ sở tiếp tục triển khai.

Bên cạnh đó, tiến độ gói thầu xây lắp số 7 hiện phụ thuộc hoàn toàn vào việc bàn giao mặt bằng của UBND xã Hà Long. Gói thầu này nếu chưa hoàn thành thì gói thầu số 11 cũng không thể triển khai trọn vẹn, bởi một phần diện tích thi công của gói 11 nằm trong khu vực hào thành phía Nam, hiện vẫn là đoạn Quốc lộ 217B đang khai thác. Sự phụ thuộc dây chuyền này khiến toàn bộ tiến độ dự án bị kéo giãn.

Trước bối cảnh đó, để bảo đảm tính khoa học trong bảo tồn, đồng thời tránh nguy cơ vi phạm các quy định về quản lý đầu tư xây dựng và di sản văn hóa, Sở VHTTDL Thanh Hóa đã kiến nghị UBND tỉnh xem xét điều chỉnh thời gian thực hiện dự án, cũng như thời hạn hoàn thành các hợp đồng xây lắp, sang mốc “hoàn thành trong năm 2027”.

Ngày 13.1, UBND tỉnh Thanh Hóa đã có văn bản truyền đạt ý kiến chỉ đạo của Phó Chủ tịch UBND tỉnh Đầu Thanh Tùng, giao Sở Xây dựng chủ trì, phối hợp với các sở, ngành và địa phương liên quan nghiên cứu, thẩm định đề nghị của Sở VHTTDL tại Công văn số 88/SVHTTDL-KTTC ngày 8.1.2026.

Trên cơ sở các quy định pháp luật hiện hành và chức năng, nhiệm vụ được giao, Sở Xây dựng có trách nhiệm tham mưu, đề xuất phương án giải quyết, báo cáo UBND tỉnh và Chủ tịch UBND tỉnh trước ngày 26.1.2026.

Dự án Lăng miếu Triệu Tường giai đoạn 2 có tổng mức đầu tư hơn 453 tỉ đồng, thuộc nhóm B, là công trình dân dụng văn hóa cấp III. Quy mô dự án bao gồm nhiều khu vực quan trọng như Miếu Triệu Tường, khu phát huy giá trị di tích, khu Lăng Trường Nguyên, khu đền Ông và hệ thống đường giao thông kết nối.

Nguồn vốn được huy động từ ngân sách tỉnh, ngân sách địa phương và xã hội hóa, thể hiện sự quan tâm lớn của tỉnh Thanh Hóa đối với công tác bảo tồn di sản.

Lăng miếu Triệu Tường được vua Gia Long cho xây dựng năm 1803 tại thôn Gia Miêu, xã Hà Long, huyện Hà Trung (nay là xã Hà Long, tỉnh Thanh Hóa) quê hương phát tích của vương triều Nguyễn. Đây từng là quần thể kiến trúc đền miếu quy mô lớn, mang giá trị nghệ thuật và lịch sử tiêu biểu của thời Nguyễn.

Trải qua chiến tranh và biến động lịch sử, nhiều hạng mục bị hủy hoại, chỉ còn lại nền móng, hào thành và dấu tích kiến trúc. Năm 2010, di tích được xếp hạng di tích khảo cổ học quốc gia.