Bài cuối - Để nghị quyết thực sự đi vào cuộc sống

VHO - Các nghị quyết của Bộ Chính trị và Quốc hội về phát triển văn hóa được xem là động lực tạo bước chuyển mới, tháo gỡ điểm nghẽn về thể chế và nguồn lực cho văn hóa. Tuy nhiên, để các chủ trương đi vào thực tiễn, cần triển khai đồng bộ, đầu tư có trọng tâm và tăng cường giám sát nhằm bảo đảm nguồn lực cho văn hóa được sử dụng hiệu quả, thực chất.

Triển khai Nghị quyết số 28 của Quốc hội về phát triển văn hóa Việt Nam: Bài 2 - Động lực mới để văn hóa trở thành sức mạnh nội sinh

Triển khai Nghị quyết số 28 của Quốc hội về phát triển văn hóa Việt Nam: Bài 1 - Từ cam kết nghị trường đến sức bật phát triển

 Luồng gió mới cho lĩnh vực văn hóa

Chia sẻ với Báo Văn Hóa, ông Nguyễn Văn Bảy, Giám đốc Sở VHTTDL TP Cần Thơ nhấn mạnh, việc Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 80 và Quốc hội thông qua Nghị quyết số 28 về phát triển văn hóa Việt Nam có ý nghĩa đặc biệt trong bối cảnh hiện nay, khi mô hình chính quyền địa phương hai cấp đang được triển khai và yêu cầu nâng cao chất lượng đời sống văn hóa ở cơ sở ngày càng cấp thiết.

“Có thể xem đây là luồng gió mới cho lĩnh vực văn hóa trong giai đoạn mới, cho thấy sự quan tâm liên tục, sâu sát của Đảng và Nhà nước đối với lĩnh vực văn hóa”, ông Bảy nói.

Để các nghị quyết đi vào thực tiễn, ông Nguyễn Văn Bảy nhấn mạnh các cấp, ngành và địa phương cần nhận thức sâu sắc hơn vai trò của văn hóa. Ông nhìn nhận thời gian qua việc quan tâm đến lĩnh vực này có lúc chưa kịp thời, chưa cụ thể nên hiệu quả lan tỏa chưa như kỳ vọng.

Thời gian tới, Sở VHTTDL TP Cần Thơ sẽ tham mưu lãnh đạo thành phố triển khai các nhiệm vụ một cách chủ động, quyết liệt và hiệu quả hơn. Liên quan mục tiêu chi ngân sách cho văn hóa đạt 2% theo Nghị quyết số 28, ông Nguyễn Văn Bảy cho rằng đây là định hướng cần thiết khi nhu cầu đầu tư cho văn hóa ngày càng lớn. Hiện Thành ủy và UBND TP Cần Thơ đang chỉ đạo quyết liệt nhằm bảo đảm nguồn lực phù hợp với tinh thần các nghị quyết về phát triển văn hóa.

TS. Phan Thanh Hải, Giám đốc Sở VHTT TP Huế, Ủy viên Hội đồng Di sản văn hóa quốc gia cho rằng, Nghị quyết số 28 được xem là bước chuyển lớn trong tư duy phát triển văn hóa thời kỳ mới, khi văn hóa không chỉ gắn với bảo tồn mà còn được xác định là nguồn lực phát triển và động lực tăng trưởng thông qua công nghiệp văn hóa, kinh tế sáng tạo.

TP Huế được đánh giá có nhiều điều kiện phù hợp để triển khai Nghị quyết khi định hướng phát triển theo mô hình “đô thị di sản, văn hóa, sinh thái, cảnh quan và thông minh”. Để Nghị quyết đi vào thực tiễn, cần sớm ban hành hướng dẫn cụ thể, tránh tình trạng “thể chế hóa chậm”; đồng thời hoàn thiện cơ chế hợp tác công - tư trong lĩnh vực di sản nhằm thu hút nguồn lực xã hội hóa cho phát triển văn hóa. Điều quan trọng nhất là cụ thể hóa tinh thần Nghị quyết thành các chương trình hành động phù hợp với từng địa phương.

Phó Giám đốc Sở VHTT TP.HCM Cao Văn Chóng bày tỏ kỳ vọng lớn vào Nghị quyết của Quốc hội về phát triển văn hóa. Ông cho rằng, điểm nổi bật của Nghị quyết là nhiều cơ chế, chính sách đột phá dành cho văn hóa, nghệ thuật và thể thao, đặc biệt ở các lĩnh vực phát triển nguồn nhân lực, thu hút đầu tư và thúc đẩy xã hội hóa. Văn hóa không còn chỉ được nhìn nhận là lĩnh vực hưởng ngân sách mà đã được xác định là ngành kinh tế có khả năng đóng góp trực tiếp cho tăng trưởng.

Những năm qua TP.HCM rất quan tâm đầu tư cho văn hóa, riêng năm 2025 đã dành khoảng 2% tổng chi ngân sách cho lĩnh vực này. Ông Cao Văn Chóng cho rằng Nghị quyết số 28 sẽ tạo thêm động lực để các địa phương mạnh dạn triển khai các mô hình phát triển mới, nhất là công nghiệp văn hóa gắn với kinh tế thể thao. Khi có cơ chế đủ mạnh, vốn nhà nước sẽ đóng vai trò “vốn mồi” để thu hút thêm nguồn lực xã hội, mở rộng không gian sáng tạo, phát triển các sản phẩm văn hóa, thể thao có giá trị gia tăng cao và đưa tinh thần Nghị quyết vào thực tiễn.

Tránh tình trạng mỗi địa phương làm một kiểu

PGS.TS Bùi Hoài Sơn, đại biểu Quốc hội thành phố Hà Nội nhấn mạnh, mục tiêu chi tối thiểu 2% tổng chi ngân sách nhà nước cho phát triển văn hóa là một bước chuyển rất quan trọng trong tư duy phát triển. Bởi nhiều năm qua, chúng ta nói rất nhiều về văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, là nguồn lực nội sinh, là sức mạnh mềm quốc gia, nhưng nếu không có nguồn lực tương xứng thì văn hóa rất dễ rơi vào tình trạng “đúng về nhận thức nhưng yếu trong thực thi”. Vì vậy, 2% không chỉ là một con số ngân sách, mà là một cam kết chính trị, một thước đo trách nhiệm của Nhà nước đối với văn hóa.

Để bảo đảm mục tiêu này ở các địa phương, Quốc hội trước hết phải giám sát từ khâu lập dự toán, phân bổ ngân sách đến quyết toán ngân sách hằng năm. Không thể chỉ nhìn vào tổng số chi cho văn hóa trên giấy tờ, mà phải xem khoản chi đó có thực chất không, có đi vào những nhiệm vụ cốt lõi như bảo tồn di sản, xây dựng thiết chế văn hóa cơ sở, phát triển công nghiệp văn hóa, chăm lo đời sống tinh thần của nhân dân, hỗ trợ nghệ sĩ, nghệ nhân, chuyển đổi số văn hóa hay không. Nói cách khác, phải giám sát cả “số lượng” và “chất lượng” của chi ngân sách cho văn hóa.

Quốc hội cũng cần yêu cầu Chính phủ, Bộ Tài chính, Bộ VHTTDL có hướng dẫn rõ ràng về cách tính, cách phân loại, cách theo dõi khoản chi 2% này, tránh tình trạng mỗi nơi hiểu một cách, mỗi địa phương làm một kiểu. Đây là điều rất quan trọng, bởi nếu không có tiêu chí thống nhất, mục tiêu 2% có thể bị hình thức hóa, thậm chí bị “pha loãng” trong những khoản chi không trực tiếp tạo ra giá trị văn hóa.

“Trong vai trò đại biểu Quốc hội, tôi sẽ quan tâm giám sát việc thực hiện mục tiêu này thông qua thảo luận ngân sách, chất vấn và làm việc với các Bộ, ngành, địa phương. Điều quan trọng là nguồn lực dành cho văn hóa phải thực sự đến được cơ sở, giúp người dân tiếp cận đời sống văn hóa tốt hơn. Bởi đầu tư cho văn hóa không chỉ là xây dựng công trình mà còn nhằm bồi đắp con người, gìn giữ bản sắc và tạo động lực phát triển bền vững cho từng địa phương và cả nước”, đại biểu Bùi Hoài Sơn cho biết.

Đại biểu Vũ Minh Đạo (Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Lai Châu) cho rằng, trọng tâm hiện nay là nhanh chóng cụ thể hóa các mục tiêu của Nghị quyết bằng chương trình, kế hoạch phù hợp với điều kiện từng địa phương; triển khai có trọng tâm, trọng điểm, tránh dàn trải, hình thức. Cùng với nguồn lực nhà nước, cần đẩy mạnh xã hội hóa, huy động doanh nghiệp và cộng đồng tham gia phát triển văn hóa. Đồng thời, công tác kiểm tra, đánh giá cần được tiến hành thường xuyên nhằm kịp thời tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong quá trình triển khai.

Đại biểu Vũ Minh Đạo nhấn mạnh, hoạt động giám sát của Quốc hội không chỉ nhằm theo dõi việc thực hiện Nghị quyết mà còn góp phần phát hiện những bất cập, chồng chéo trong hệ thống pháp luật và cơ chế, chính sách liên quan đến văn hóa để kịp thời kiến nghị sửa đổi, hoàn thiện.

Có thể thấy, để Nghị quyết về phát triển văn hóa Việt Nam thực sự đi vào cuộc sống, điều quan trọng không chỉ là ban hành chủ trương hay bố trí nguồn lực, mà còn là quyết tâm tổ chức thực hiện, giám sát hiệu quả và tạo chuyển biến thực chất trong đời sống văn hóa của người dân. Khi chính sách được triển khai đồng bộ và sát thực tiễn, những mục tiêu lớn của Nghị quyết số 28 sẽ từng bước trở thành hiện thực, góp phần tạo nền tảng tinh thần vững chắc cho sự phát triển bền vững của đất nước.