Di tích Khâm Thiên Giám và Phủ Phụ Chính triều Nguyễn được xếp hạng di tích cấp quốc gia

VHO - Hai di tích từng là cơ quan quan sát thiên văn, dự báo thời tiết và nơi làm việc của các phụ chính đại thần dưới triều Nguyễn đã được Bộ VHTTDL xếp hạng là di tích lịch sử cấp quốc gia.

Ngày 26.4, Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế cho biết, di tích Phủ Phụ Chính và di tích Khâm Thiên Giám dưới triều Nguyễn đã được Bộ VHTTDL xếp hạng di lịch lịch sử cấp quốc gia theo các quyết định 320/QĐ-BVHTTDL và 321/QĐ-BVHTTDL.

Việc xếp hạng các di tích nói trên là cơ sở pháp lý để bảo vệ, tôn tạo và phát huy giá trị các di tích; góp phần phát huy giá trị hệ thống di sản thuộc Quần thể Di tích Cố đô Huế.

Phủ Phụ Chính được thành lập vào đầu thế kỷ 20, là nơi làm việc của các phụ chính đại thần - những người được giao trách nhiệm giúp vua xử lý việc triều chính khi vua còn nhỏ hoặc trong giai đoạn đặc biệt.

Hiện nay di tích này ở địa chỉ số 79 Nguyễn Chí Diểu, phường Phú Xuân, nằm cạnh khu di tích Lục Bộ. Phủ Phụ Chính bao gồm nhà chính đường và các công trình phụ trợ.

Kiến trúc của Phủ Phụ Chính là sự kết hợp giữa hai phong cách Đông - Tây đặc sắc, mang nhiều nét phổ biến của kiến trúc Việt Nam cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX. Tuy chịu ảnh hưởng nhiều của kiến trúc Pháp, song những nét kiến trúc truyền thống vẫn không mất đi và điều đó càng làm tăng thêm giá trị thẩm mỹ, nghệ thuật cho một công trình có lịch sử khá lâu đời trong Quần thể di tích Cố đô Huế.

Phủ Phụ Chính là một trong những di tích có giá trị lịch sử, thể hiện sự vận hành của bộ máy chính quyền thời Nguyễn giai đoạn cuối. Tìm hiểu cơ cấu tổ chức Phủ Phụ Chính giúp chúng ta hiểu thêm về bộ máy tổ chức chính trị của nhà nước quân chủ phong kiến cuối cùng của Việt Nam.

Từ cuối năm 2015, tại khu vực di tích này đã hình thành “Không gian văn hóa Lục Bộ”, trưng bày và khai thác các dịch vụ dựa trên văn hóa truyền thống đặc trưng và sản phẩm làng nghề nổi tiếng của Huế. Gần đây, đơn vị khai thác đã hết hạn hợp đồng nên dừng hoạt đồng. 

Di tích Khâm Thiên Giám triều Nguyễn hiện nay đóng tại 82 Hàn Thuyên, cách Phủ Phụ Chính không xa. Công trình di tích này đã xuống cấp nghiêm trọng trong một thời gian dài, hiện được đơn vị quản lý di tích rào chắn, gia cố, chống đỡ.

Theo tư liệu lịch sử, Khâm Thiên Giám Ty được thành lập dưới thời vua Gia Long, có nhiệm vụ quan sát thiên văn, dự báo thời tiết, làm lịch, coi ngày, báo giờ và phụ trách địa lý phong thủy cho triều đình. Tuy nhiên, vị trí trụ sở ban đầu của cơ quan này chưa được xác định rõ.

Đến thời vua Minh Mạng, Khâm Thiên Giám được đặt tại phường Nam An trong Kinh thành Huế, cạnh Quan Tượng Đài. Công sảnh chính thức được xây dựng và ghi nhận trong sử liệu với quy mô 5 gian. Vua Minh Mạng cho xây Quan Tượng Đài ở góc Tây Nam Kinh thành, còn gọi là Nam Đài. Trên đài có Bát Phong Đình và cờ xem gió, là nơi thu thập dữ liệu thiên văn phục vụ hoạt động của Khâm Thiên Giám.

Đến thời Khải Định, Khâm Thiên Giám được dời về vị trí hiện nay. Việc di dời cho thấy chức năng và vai trò của cơ quan này đã thay đổi trong bộ máy hành chính triều Nguyễn.

Nguyên nhân có thể do đầu thế kỷ XX, chính quyền bảo hộ Pháp xây dựng các đài khí tượng hiện đại ở Đông Dương với khả năng dự báo tốt hơn; đồng thời lịch Tây được sử dụng rộng rãi, khiến vai trò của Khâm Thiên Giám thu hẹp còn xem ngày giờ và phong thủy phục vụ nội bộ triều đình.

Tư liệu về quy mô kiến trúc của di tích Khâm Thiên Giám không nhiều, dù vậy công trình vẫn lưu giữ dấu ấn kiến trúc thời Khải Định - Bảo Đại. Đây là giá trị lịch sử quan trọng, làm cơ sở đề nghị xếp hạng di tích cấp quốc gia và bảo tồn di tích độc đáo còn lại duy nhất ở Việt Nam.

Ông Hoàng Việt Trung, Giám đốc Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế, cho biết đơn vị đã chuẩn bị kế hoạch bảo quản, tu bổ và phục hồi hai di tích Phủ Phụ Chính và Khâm Thiên Giám. Công tác sưu tầm tư liệu, nghiên cứu đã được thực hiện nhiều năm. Sau khi hai di tích được xếp hạng di tích cấp quốc gia, trung tâm sẽ triển khai các thủ tục liên quan để sớm tu bổ.

Hiện nay, cả hai di tích đều xuống cấp nghiêm trọng do thời gian và thời tiết khắc nghiệt. Việc trùng tu được kỳ vọng sẽ góp phần bổ sung thêm những điểm đến giá trị cho Huế.

Đặc biệt, Khâm Thiên Giám vẫn còn lưu giữ các bản đồ tinh tú, chòm sao, phản ánh hoạt động của cơ quan chuyên phụ trách thời tiết, khí hậu dưới triều Nguyễn. Vì vậy, ngoài tu bổ kiến trúc, cần chú trọng phát huy giá trị nội dung bên trong di tích này.

Đối với Phủ Phụ Chính, nơi đây từng được khai thác các dịch vụ văn hóa và có thể tiếp tục phát huy hiệu quả hơn sau khi trùng tu, trên cơ sở tôn vinh giá trị lịch sử, văn hóa. Theo ông Hoàng Việt Trung, tu bổ phải gắn với phương án khai thác phù hợp thì di tích mới được bảo tồn và phát huy giá trị bền vững.