Đề nghị xếp hạng Di tích lịch sử Trường Cao đẳng Kỹ thuật Cao Thắng

VHO - Sáng ngày 26.6, Sở VHTT TP.HCM phối hợp cùng Trường Cao đẳng Kỹ thuật Cao Thắng tổ chức Hội thảo khoa học “Di tích lịch sử Trường Cao đẳng Kỹ thuật Cao Thắng”. Sự kiện nhằm nhận diện toàn diện các tầng giá trị của ngôi trường hơn 120 năm tuổi, tạo cơ sở hoàn thiện hồ sơ đề nghị xếp hạng Di tích lịch sử cấp thành phố.

Hội thảo thu hút sự tham gia của đông đảo các nhà khoa học, chuyên gia lịch sử, kiến trúc và văn hóa. Với 22 tham luận chất lượng, các đại biểu đã cùng tháo gỡ góc nhìn về một “di sản sống” nằm giữa lòng lõi đô thị hiện đại, gắn liền với tiến trình phát triển thăng trầm của Sài Gòn – TP.HCM.

Nơi hội tụ các tầng lịch sử và dấu ấn vĩ nhân

Phát biểu khai mạc, ông Lâm Thiếu Kỳ, Giám đốc Trung tâm Bảo tồn Di tích TP.HCM nhấn mạnh, Hội thảo khoa học hôm nay nhằm làm sáng tỏ những giá trị văn hóa, lịch sử, kiến trúc và giáo dục của Trường Cao đẳng Kỹ thuật Cao Thắng; đồng thời ghi nhận, bổ sung những tư liệu khoa học và nghiên cứu lịch sử để làm đầy đủ hơn giá trị của nhà trường.

“Kết quả của hội thảo sẽ là cơ sở khoa học phục vụ việc hoàn thiện hồ sơ khoa học đề nghị xếp hạng di tích lịch sử cấp Thành phố cho Trường Cao đẳng Kỹ thuật Cao Thắng, cũng như đề xuất các giải pháp bảo tồn, phát huy giá trị di tích gắn với giáo dục truyền thống và phát triển bền vững trong giai đoạn mới”, ông Lâm Thiếu Kỳ cho biết.

Trường Cao đẳng Kỹ thuật Cao Thắng (tiền thân là Trường Cơ khí Á Châu - École des Mécaniciens Asiatiques, thành lập năm 1906) không chỉ là một trong những cơ sở giáo dục nghề nghiệp đầu tiên tại Việt Nam, mà còn là chứng nhân vật thể đặc biệt cho quá trình chuyển đổi không gian đô thị trung tâm.

Tại hội thảo, nhà nghiên cứu Nguyễn Đình Tư nhận định, Trường Cao Thắng là một thiết chế giáo dục nghề nghiệp có lịch sử hơn một thế kỷ, mang đậm dấu ấn của các nhân vật lịch sử tiêu biểu và phong trào đấu tranh cách mạng của học sinh, sinh viên. Chính vì thế, giá trị của trường cần được tiếp cận không chỉ như một di sản ký ức, mà còn là một nguồn lực văn hóa trong không gian đô thị trung tâm, gắn liền với việc quản lý đô thị và phát triển bản sắc địa phương.

Mạch lịch sử tiếp tục được làm sâu sắc qua tham luận của PGS.TS Hà Minh Hồng (Giảng viên khoa Lịch sử, Trường ĐH KHXH&NV - ĐHQG TP.HCM) khi ông làm rõ dấu ấn của người thanh niên yêu nước Nguyễn Tất Thành tại ngôi trường bá nghệ này trước tháng 6.1911. Ông nhận định, thời gian học tập tại đây đã khép lại hành trình 10 năm đi học của Người, đánh dấu sự chín muồi cả về nhận thức lẫn hành động để Nguyễn Tất Thành đưa ra quyết định ra đi tìm đường cứu nước.

Bên cạnh đó, ThS. Trần Nam Phi cũng làm rõ giai đoạn 1915 – 1917 khi Chủ tịch Tôn Đức Thắng theo học tại trường. Dựa trên các nguồn tư liệu tại Bảo tàng Tôn Đức Thắng, ông khẳng định môi trường kỷ luật và tác phong công nghiệp tại Trường Cơ khí Á Châu xưa chính là nền tảng quan trọng tôi luyện nên người thợ kỹ thuật xuất sắc, tiền đề để Chủ tịch Tôn Đức Thắng trở thành nhà lãnh đạo kiệt xuất của giai cấp công nhân Việt Nam.

Nhìn nhận dưới góc độ quy hoạch, ThS.KTS. Nguyễn Ngọc Sơn (Trường Đại học Kiến trúc TP.HCM) định nghĩa Trường Cao Thắng là một quần thể kiến trúc đa lớp hiếm gặp tại Việt Nam. Khuôn viên trường đan xen hài hòa các công trình thuộc địa đầu thế kỷ XX, các nhà xưởng thời chiến, kiến trúc hiện đại miền Nam trước 1975 và các tòa nhà thời kỳ đổi mới.

Trong đó, Lầu Đồng hồ (xây dựng năm 1924) giữ vai trò hạt nhân biểu tượng, kết nối thị giác và neo giữ ký ức tập thể của trường. Điểm đặc biệt quý hiếm chính là tính liên tục về chức năng sử dụng khi khu đất này luôn duy trì lõi đào tạo kỹ thuật suốt hơn 120 năm qua.

Giải quyết thách thức dung hòa giữa bảo tồn và phát triển

Một trong những vấn đề cốt lõi được bàn thảo sâu tại hội thảo là phương án dung hòa giữa hai chức năng: Một cơ sở đào tạo hiện đại phát triển năng động và một di tích lịch sử mang tính lưu giữ.

Đóng góp ý kiến về định hướng này, bà Lê Tú Cẩm, Chủ tịch Hội Di sản Văn hóa TP.HCM đề xuất cần trùng tu ngôi nhà có Lầu Đồng hồ, nâng cấp Phòng Truyền thống theo mô hình “trưng bày động” hướng tới bảo tàng tương tác, giúp mỗi hiện vật đều có thể tự “kể chuyện”. Bà cũng lưu ý trường cần khai thác cả kho tàng ký ức của các nhân chứng đấu tranh thời chiến và vinh danh những Anh hùng Lao động thời bình của trường.

Đồng thời, bà kiến nghị Nhà nước cần sớm ban hành cơ chế đặc thù về tài chính, hợp tác công tư để trường phát triển công nghiệp văn hóa, biến nguồn lực di sản thành các sản phẩm du lịch, giáo dục sinh động.

Đóng góp thêm giải pháp, TS Lê Đình Kha, Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Kỹ thuật Cao Thắng cho rằng trong bối cảnh chuyển đổi số, việc bảo tồn di sản không chỉ dừng ở gìn giữ hiện vật, mà cần chuyển hóa thành nguồn lực phục vụ đào tạo, nghiên cứu khoa học và giáo dục truyền thống. Nhà trường hiện đang định hướng số hóa tư liệu, phát triển bảo tàng số để chủ động khai thác các giá trị di sản này trực tiếp vào công tác giảng dạy.

Dưới góc nhìn của một cựu học sinh, ông Lê Văn Nuôi (nguyên Tổng Biên tập báo Tuổi Trẻ) gửi gắm tâm tình đầy xúc động. Ông hy vọng những ký ức hào hùng của các thế hệ đi trước sẽ sớm trở thành minh chứng giúp lãnh đạo thành phố quyết định xếp hạng di tích cho trường, đồng thời truyền lửa, tạo động lực cho học sinh Cao Thắng hôm nay xây dựng lối sống đẹp, học tập thành tài để kiến tạo đất nước.

Phát biểu kết luận hội thảo, ông Nguyễn Minh Nhựt, Phó Giám đốc Sở VHTT TP.HCM khẳng định hội thảo đã thành công tốt đẹp khi nhận diện và làm rõ các giá trị di sản đa chiều của Trường Cao đẳng Kỹ thuật Cao Thắng.

Ông nhấn mạnh, ngôi trường có lịch sử hơn một thế kỷ này không chỉ đơn thuần là một cơ sở đào tạo nghề uy tín, cung cấp nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, mà còn là một di sản văn hóa, lịch sử quý báu của thành phố.

Đây là nơi in đậm dấu ấn yêu nước của các bậc vĩ nhân như Chủ tịch Hồ Chí Minh, Chủ tịch Tôn Đức Thắng, đồng thời là cái nôi tôi luyện nên những phẩm chất đặc trưng của bao thế hệ học sinh. Để những giá trị của “di sản sống” này tiếp tục được lan tỏa trong dòng chảy đương đại, lãnh đạo Sở VHTT TP.HCM lưu ý rằng việc bảo tồn và phát huy di tích là trách nhiệm chung của toàn xã hội.

Ông Nguyễn Minh Nhựt khẳng định các luận cứ khoa học tại hội thảo đã tạo lập cơ sở vững chắc để thành phố hoàn thiện hồ sơ xếp hạng di tích, đồng thời mở ra những giải pháp căn cơ nhằm dung hòa giữa bảo tồn di sản và phát triển giáo dục hiện đại.