Đặc sắc Lễ hội chùa Hàn Sơn - cửa Thần Phù ở xứ Thanh

VHO- Vừa qua, hàng vạn du khách thập phương và nhân dân đã về tham dự Lễ hội truyền thống chùa Hàn Sơn - cửa Thần Phù năm 2023. Đây là lễ hội thường niên của Nhân dân thôn Chính Đại (xã Nga Điền, Nga Sơn, Thanh Hóa) nhằm thể hiện đạo lý uống nước nhớ nguồn, tri ân các vị công thần hộ quốc an dân, khơi dậy lòng tự tôn dân tộc, truyền thống cách mạng của quê hương.

Lễ rước kiệu tại Lễ hội chùa Hàn Sơn - cửa Thần Phù

Tại lễ hội, sau phần lễ thỉnh Tổ, thỉnh Phật, lễ cầu an là liên hoan văn nghệ các làng văn hóa và Lễ rước kiệu từ Đền về Chùa, hát quan họ, hát Chầu Văn, thả đèn hoa đăng trên sông Hoạt, cửa Thần Phù; tổ chức các trò chơi, trò diễn dân gian: Thi đấu cờ tướng, thi kéo co… nhằm tuyên truyền, giáo dục cho các tầng lớp nhân dân trong xã về vai trò, tầm quan trọng của di sản, qua đó nâng cao hơn nữa trách nhiệm trong công tác bảo tồn, gìn giữ và phát huy giá trị di sản truyền thống dân tộc.

Hàn Sơn là ngôi chùa có lịch sử trên 200 năm tọa lạc trên vùng đất cửa Thần Phù thuộc thôn Chính Đại. Đây là ngôi chùa mang nét đặc trưng của chùa Bắc Bộ, cảnh quan hữu tình, tạo nên vẻ đẹp hiếm có. Hiện nay, chùa còn lưu giữ lại được hai văn bia đựơc tạo tác từ đầu thế kỷ thứ XIX (1 văn bia tạc năm thứ 13 niên Hiệu Thành Thái (1902), 1 văn bia tạc năm thứ 10 niên hiệu Khải Định (1925) đều mô tả công đức tôn tạo chùa chiền, tổ đường, tịnh xá … đây cũng là ngôi chùa có truyền thống cách mạng lâu đời, nơi nuôi giấu cán bộ hoạt động trong kháng chiến chống Pháp của tỉnh Thanh Hóa. Với những giá trị quan trong về mặt lich sử, văn hoá, ngày 20.3.2011, chùa Hàn Sơn được UBND tỉnh Thanh Hóa công nhận là di tích lịch sử - văn hóa cấp tỉnh.

Hát chèo văn du thuyền trên sông Hoạt từ cửa Thần Phù đến ngã ba sông Hoạt, sông Càn Chính Đại

Theo sử sách để lại, thời kỳ này, địa danh vùng đất này được gọi là làng Quang Minh, Chính Đại” thuộc Tổng Thần phù, tỉnh Ninh Bình. Đến thời kỳ trước năm 1945, được đổi thành Tân Phong Tổng thuộc tỉnh Thanh Hóa và ngày nay là thôn Chính Đại, xã Nga Điền, huyện Nga Sơn, tỉnh Thanh Hóa. Từ năm 1797 chùa Hàn Sơn bị hư hỏng và xuống cấp trầm trọng nhưng vẫn giữ được nét đẹp riêng của chùa. Đến năm 1800, cụ Đinh Công Sầm (đời thứ 5 của Đinh Công Tộ)  tu ở chùa đã cho sửa lại chùa, tôn tạo nội thất, tô tượng, đúc chuông... Năm 1930, Thượng tọa Thích Đăng Quế tiếp tục tu sửa lại chùa. Ngài xây điện Thánh Khổng (Nguyên Minh Không) và phù thờ Tam Tòa Thánh Mẫu.. Các vị Hòa thượng trụ trì chùa Hàn Sơn sau khi qua đời đều được nhà chùa và các Phật tử xây mộ tháp và đúc tượng đề thờ tại nhà thờ tổ của chùa Hàn Sơn. 

Đông đảo người dân và du khách về tham dự Lễ hội chùa Hàn Sơn - cửa Thần Phù

Thời kỳ 1936 - 1939, chùa Hàn Sơn là một trong những nơi mà cán bộ cách mạng thường lui tới hoạt động, đặc biệt là hang núi sau điện thờ thiền sư Nguyễn Minh Không. Năm 1949, giặc Pháp nhảy dù vào Phát Diệm và đánh chiếm Điền Hộ- Chính Đại. Năm 1951 chùa hàn sơn bị giặc Pháp tàn phá toàn bộ các công trình kiến trúc. Theo lời kể của các vị cao niên tại làng Chính Đại thì chùa Hàn Sơn thời đó có đó có 14 ngôi nhà gồm 56 gian và 30 pho tượng, một tòa cửu long cùng các đồ thờ sơn, son, thếp vàng hầu như đã bị giặc Pháp phá hủy hoàn toàn,  chỉ còn lại duy nhất ngôi mộ tháp của Hòa thượng Thích Đăng Quế. Đến cuối năm 1998 đầu năm 1999, chùa được phục dựng lại một phần để đáp ứng nhu cầu văn hóa tâm linh tin ngưỡng của người dân nơi đây. Năm 2014, được sự quan tâm của chính quyền, địa phương tỉnh Thanh Hoá cùng với bà con nhân dân làng Chính Đại và sự hỗ trợ của gia đình doanh nhân Mai Xuân Thắng, chùa được mở rộng mặt bằng, xây dựng các công trình kiến trúc bề thế, mang đậm nét văn hóa đồng bằng Bắc Bộ với cổng Tam quan khang trang, hồ bán nguyệt, Tòa Tam Bảo được xây dựng theo kiến trúc nội công ngoại quốc, cùng các công trình nhà tổ, nhà mẫu, nơi nghỉ ngơi, làm việc của nhà chùa, nơi đón tiếp khách thập phương và chữa bệnh cho nhân dân cùng sân vườn quy mô bề thế.

Với những giá trị quan trọng về lịch sử, văn hoá và kiến trúc nghệ thuật, cùng với cảnh quan thiên nhiên đẹp, hấp dẫn, kỳ thú, ngày nay, chùa là điểm thu hút nhiều du khách du lịch trong và ngoài nước đến tham quan, vãn cảnh, thắp hương cầu phật.

NGUYỄN LINH