Chiêm ngưỡng báu vật nghìn năm ở đền Thánh Nguyễn

VHO - Đền Thánh Nguyễn ở xã Đại Hoàng (tỉnh Ninh Bình) được công nhận là Di tích kiến trúc nghệ thuật quốc gia vào năm 1989, bên cạnh sự nổi bật với lối kiến trúc nghệ thuật đặc sắc, nơi đây còn lưu giữ những báu vật vô giá có tuổi đời cả nghìn năm.

Theo truyền thuyết, năm 1121, Thiền sư Nguyễn Minh Không rời kinh thành về quê Đàm Xá xây dựng ngôi chùa nhỏ lấy tên là Viên Quang Tự để tịnh tâm tích đức, hành đạo cứu người.

Sau khi Thiền sư Nguyễn Minh Không mất, người đời tôn ông là Đức Thánh nhằm tưởng nhớ công lao ơn đức của ông, đồng thời đổi chùa Viên Quang Tự thành nơi thờ tự và lấy tên là Đền Thánh Nguyễn tại thôn Đàm Xá, xã Đại Hoàng (tỉnh Ninh Bình).

Ông Phạm Văn Lưu (73 tuổi), thủ từ đền Thánh Nguyễn cho biết: “Đền quay hướng Nam, song song với đền Vua Đinh, hướng về Cố đô Hoa Lư nên được xem như một di tích thuộc Hoa Lư tứ trấn. Đền năm trên mảnh đất dài 100m, rộng 40m, tổng thể công trình kiến trúc khá quy mô và được xây dựng theo kiểu nội công ngoại quốc”.

Theo ông Nguyễn Văn Bản, tế chủ đền Thánh Nguyễn: “Đến nay, đền đã trải qua 5 đợt đại trùng tu được dẫn chứng tại 5 văn bia cổ còn lưu giữ. Đợt đại trùng tu đầu tiên là vào năm 1637 và mất 10 năm mới hoàn thành”.

Bên cạnh lối kiến trúc nghệ thuật đặc sắc thể hiện trình độ, tay nghề tinh xảo của các bậc tiền nhân thì đền Thánh Nguyễn hiện còn lưu giữ nhiều hiện vật cổ có giá trị cao như cây đèn đá, cột kinh, các văn bia đá cổ thời Lê và Nguyễn, 2 sóc đá cổ có niên đại 1.000 năm, 2 chân tảng bằng đá thời Lý – Trần… "Đây là những báu vật văn hóa vô giá của vùng đất Cố đô Hoa Lư", ông Phạm Văn Lưu chia sẻ thêm.

Theo ghi nhận của Văn hoá, 2 sóc đá cổ có niên đại 1.000 năm nơi điện chính được tạc trên đá nguyên khối sắc xanh, hình dáng mềm mại, uyển chuyển, tuy trải qua sự tàn phá của thời tiết cả nghìn năm nhưng 2 "cụ" sóc đá vẫn gần như nguyên vẹn và thể hiện được cái "thần" ở ngôi đền cổ.

Hai chân tảng bằng đá thời Lý – Trần hiện làm trụ đỡ cho cột trong đền chính, được người thợ xưa chạm khắc nổi trên đá nguyên khối, hoạ tiết hình cánh hoa mộc mạc nhưng đường nét tinh tế. Các văn bia đá cổ, cùng nhiều hiện vật đang được nhân dân bảo quản gần như nguyên vẹn tại đền Thánh Nguyễn.

Tại đền Thánh Nguyễn còn nhiều bức chạm khắc tinh xảo trên gỗ như: hình ảnh “tứ linh” rồng phương, có cả hình ảnh người cưỡi voi, thiếu nữ bên hồ sen… tái hiện thôn quê mộc mạc, bình dị mang đậm sắc thái dân gian của nghệ thuật thế kỷ XVII vẫn còn được lưu giữ đến ngày nay.

Lễ hội đền Thánh Nguyễn năm 2026 sẽ được diễn ra từ ngày 23.4 – 26.4 (tức ngày 7.3 – 10.3 âm lịch) tại khuôn viên khu Di tích kiến trúc nghệ thuật quốc gia đền Thánh Nguyễn.

Phần lễ mang đậm tính linh thiêng, nghi thức tâm linh và giàu bản sắc như: Lễ mở cửa đền; Lễ mộc dục, tế cáo yết; Lễ cầu quốc thái dân an; Lễ rước kiệu Thánh Tô, bách thần, các quan về đền; Tế phụng nghinh; Lễ rước kiệu thánh; Lễ rước nước…

Phần hội có nhiều hoạt động văn hoá, nghệ thuật nổi bật như: “Phiên chợ làng Điềm”; thưởng trà “Thánh hoa”; các trò chơi dân gian, giải thi đấu thể thao; giao lưu văn nghệ quần chúng…