Chấn chỉnh nạn hát nhép, sáng tác dễ dãi trong đời sống nghệ thuật

VHO - Sáng 29.5 tại Hà Nội, Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật Việt Nam phối hợp với Hội Nhạc sĩ Việt Nam và Hội Nghệ sĩ Sân khấu Việt Nam tổ chức tọa đàm “Giữ gìn tính trung thực trong biểu diễn nghệ thuật, ý thức trách nhiệm của người sáng tác trong kỷ nguyên số”. Tọa đàm nhằm thực hiện Kết luận của Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương tại Hội nghị giao ban công tác văn hóa, văn nghệ quý I/2026.

 

Tham dự tọa đàm có Ủy viên BCH Trung ương Đảng, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương Trần Thanh Lâm; đại diện Bộ VHTTDL, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các Đơn vị nghệ thuật Trung ương và Hà Nội, các Đoàn nghệ thuật trong lực lượng vũ trang, các Nhà hát, Học viện nghệ thuật, nghệ sĩ…

Báo động tình trạng hát nhép và sáng tác thiếu cảm xúc trong nghệ thuật

Phát biểu khai mạc tọa đàm, PGS.TS. Nhạc sĩ Đỗ Hồng Quân, Phó Chủ tịch không chuyên trách Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Chủ tịch Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật Việt Nam cho biết: Tọa đàm nhằm lắng nghe ý kiến của các nhà chuyên môn trong lĩnh vực âm nhạc, sân khấu, các nhà tổ chức - sản xuất chương trình nghệ thuật, các cơ quan quản lí hoạt động biểu diễn, ý kiến của cơ quan chỉ đạo văn hóa, văn nghệ.

Từ đó, đánh giá khách quan, khoa học thực trạng hoạt động trong lĩnh vực hát, ngâm, diễn tấu nhạc cụ do nghệ sĩ biểu diễn trực tiếp trên sân khấu có khán giả, cũng như việc sáng tác, công bố sản phẩm âm thanh (bài hát) trên sân khấu, trên nền tảng số thời gian gần đây.

Bên cạnh đó, với vai trò phản biện xã hội, tọa đàm phân tích các nguyên nhân khách quan và chủ quan dẫn đến hiện tượng thiếu trung thực trong biểu diễn (hát nhép, chơi nhạc nhép) và hiện tượng sáng tác thiếu cảm xúc chân thực, thiếu trình độ chuyên môn, phụ thuộc vào AI để tạo ca khúc, gây phản cảm cho người nghe.

Đề dẫn tọa đàm, TS. Nhà viết kịch Nguyễn Đăng Chương, Phó Chủ tịch Hội Nghệ sĩ Sân khấu Việt Nam cho rằng, bên cạnh những thành tựu to lớn đã đạt được, đời sống văn học nghệ thuật những năm gần đây đã xuất hiện một số hiện tượng lệch chuẩn, có những hiện tượng đã trở thành trào lưu, tạo dư luận không tốt, thậm chí gây bức xúc trong đời sống xã hội.

Điển hình trong các hành vi lệch chuẩn đó là hiện tượng thiếu trung thực trong biểu diễn nghệ thuật của nghệ sĩ và các tổ chức, cá nhân hoạt động nghệ thuật biểu diễn; sự thờ ơ vô cảm, thiếu trách nhiệm của người sáng tác ca khúc bằng công nghệ AI.

Trong những lĩnh vực nghệ thuật biểu diễn, tại điểm d Điều 6 của Nghị định 79 của Chính phủ ban hành năm 2012 có ghi rõ cấm “Sử dụng bản ghi âm để thay cho giọng thật của người biểu diễn hoặc thay cho âm thanh thật của nhạc cụ biểu diễn”.

Tuy nhiên, năm 2020, Chính phủ thay thế Nghị định 79 bằng Nghị định 144 đã loại bỏ điều này. Phải chăng đây là một trong những nguyên nhân cơ bản tạo nên hiện tượng “hát nhép”, “đàn nhép” trước công chúng của nhiều tập thể, cá nhân đã diễn ra trong thời gian qua…

Tại tọa đàm, nhiều ý kiến cho rằng tình trạng hát nhép, đàn nhép hiện đang diễn ra khá phổ biến trong hoạt động biểu diễn nghệ thuật, từ chuyên nghiệp đến không chuyên, làm ảnh hưởng đến cảm xúc, tính chân thực và giá trị của nghệ thuật biểu diễn.

Các đại biểu tập trung phân tích, đánh giá thực trạng của hiện tượng này; đồng thời làm rõ những trường hợp sử dụng băng thu âm sẵn giọng hát trong biểu diễn có thể được xem là phù hợp.

Bên cạnh đó, các ý kiến cũng đề cập đến những thuận lợi, khó khăn trong việc sử dụng băng thu âm hiện nay, cũng như những hệ lụy của hình thức biểu diễn này đối với ca sĩ, nghệ sĩ, đời sống nghệ thuật và công chúng yêu nghệ thuật.

Ngoài ra, sự phát triển của công nghệ AI trong lĩnh vực sáng tác âm nhạc đang đặt ra nhiều vấn đề liên quan đến đạo đức nghề nghiệp và bản quyền. Nhiều nghệ sĩ cho rằng AI chỉ nên được xem là công cụ hỗ trợ, không thể thay thế cảm xúc, tư duy sáng tạo và trách nhiệm nghề nghiệp của người nghệ sĩ.

Tọa đàm cũng tập trung đánh giá thực trạng việc đặt lời bài hát thiếu chuẩn mực, phản cảm, gây tổn thương đến đối tượng được phản ánh trong tác phẩm; đặc biệt là xu hướng sử dụng công nghệ AI để sáng tác nhạc dựa trên lời của người sáng tác đang ngày càng phổ biến.

Các ý kiến đã phân tích những nguyên nhân chủ quan và khách quan dẫn đến các xu hướng nêu trên trong hoạt động nghệ thuật những năm gần đây; đồng thời chỉ ra những tác động tiêu cực của hiện tượng này đối với đời sống xã hội, nhu cầu thưởng thức nghệ thuật của nhân dân trong kỉ nguyên số, sự phát triển của văn học nghệ thuật, cũng như ảnh hưởng trực tiếp đến nghệ sĩ biểu diễn, người sáng tác, các đơn vị tổ chức biểu diễn và cơ quan quản lí nhà nước về văn học nghệ thuật.

Từ đó, tọa đàm đặt ra yêu cầu xác định rõ trách nhiệm của các tập thể, cá nhân liên quan, bao gồm: nghệ sĩ biểu diễn, người sáng tác, đơn vị tổ chức biểu diễn, hội đồng nghệ thuật các cấp, cơ quan quản lí nhà nước về văn học nghệ thuật ở trung ương và địa phương, các cơ quan báo chí - truyền thông, cùng với trách nhiệm của khán giả trước những biểu hiện lệch chuẩn trong hoạt động nghệ thuật.

Nhiều ý kiến đề xuất cần sớm hoàn thiện các quy định, tăng cường chế tài quản lí, nâng cao giáo dục thẩm mĩ và ý thức nghề nghiệp trong đào tạo nghệ thuật nhằm từng bước chấn chỉnh các biểu hiện thiếu chuẩn mực trong sáng tác và biểu diễn.

Đồng thời, các đại biểu cũng đưa ra nhiều kiến nghị đối với cơ quan chức năng để triển khai các giải pháp phù hợp, góp phần khắc phục những tồn tại hiện nay và đưa văn học nghệ thuật trở về đúng vai trò, vị trí và chức năng vốn có trong đời sống xã hội.

Nâng cao trách nhiệm xã hội và đạo đức nghề nghiệp của văn nghệ sĩ

Phát biểu chỉ đạo tại tọa đàm, Ủy viên BCH Trung ương Đảng, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương Trần Thanh Lâm đánh giá cao sự chủ động của Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật Việt Nam phối hợp cùng các Hội chuyên ngành để tổ chức tọa đàm.

Đây là hành động thiết thực, minh chứng cho ý thức tự thân của giới văn nghệ sĩ trước những câu hỏi lớn: Làm gì và làm như thế nào để giữ gìn tính trung thực trong biểu diễn nghệ thuật và ý thức trách nhiệm của người sáng tác trong kỉ nguyên số.

Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương Trần Thanh Lâm cho rằng: Công nghệ chỉ thực sự có ý nghĩa khi nó đóng vai trò hỗ trợ, giúp nâng cao chất lượng nghệ thuật, giúp cảm xúc thăng hoa hơn. Nó không bao giờ có thể thay thế được sự lao động nghiêm túc, những giọt mồ hôi trên sàn tập và sự rung động thực sự từ trái tim người nghệ sĩ.

Để kiến tạo môi trường nghệ thuật lành mạnh, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương Trần Thanh Lâm đề nghị tập trung vào các nhóm nhiệm vụ trọng tâm: Các Hội Văn học nghệ thuật làm tốt hơn vai trò “mái nhà chung”, không chỉ bồi dưỡng về chuyên môn mà còn phải rèn luyện đạo đức nghề nghiệp cho hội viên.

Chúng ta phải cùng nhau xây dựng những quy tắc ứng xử phù hợp trong môi trường số, tạo ra một không gian sáng tạo, lành mạnh nơi cái đẹp và sự trung thực được tôn vinh.

Bên cạnh đó, tiếp tục rà soát, hoàn thiện cơ chế chính sách để bắt kịp sự phát triển của công nghệ, cần tăng cường công tác định hướng, quản lí và chấn chỉnh kịp thời những sai phạm, nhất là trên không gian mạng, nhằm bảo đảm môi trường biểu diễn minh bạch và chuyên nghiệp.

Các đơn vị tổ chức biểu diễn, sản xuất, phát hành sản xuất nghệ thuật đóng vai trò vô cùng quan trọng trong việc cùng với các cơ quan khác định hướng thẩm mĩ, khắc phục tình trạng lệch chuẩn. Đừng vì lợi nhuận hay lượt tương tác mà cổ xúy cho những xu hướng dễ dãi, tùy tiện, hời hợt.

Với nghệ đội ngũ văn nghệ sĩ trẻ - đây chính là lực lượng tương lai của nghệ thuật nước nhà và đương nhiên là nghệ sĩ trẻ phải không ngừng học tập và rèn luyện bản lĩnh nghề nghiệp cũng như giữ gìn và xây dựng hình ảnh cá nhân trước công chúng và hãy để mỗi tác phẩm của các bạn là một viên gạch góp phần xây dựng chuẩn mực con người Việt Nam thời đại mới, trong đó có những yếu tố rất quan trọng, đó là yêu nước, trung thực, trách nhiệm và sáng tạo.

Đối với các cơ quan báo chí, truyền thông, cần phải đẩy mạnh tuyên truyền, lan tỏa tinh thần trung thực trong sáng tác, trong biểu diễn.

Những vấn đề chúng ta thảo luận hôm nay cần được cụ thể hóa bằng những hành động quyết liệt trong thực tiễn. Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương nhấn mạnh: "Chúng ta không bài trừ những tìm tòi đổi mới sáng tạo mang tính khác biệt, phá cách, gắn với công nghệ, trí tuệ nhân tạo, lan tỏa trên môi trường số, nhưng vẫn phải với một trái tim nồng ấm và một tâm hồn nghệ thuật thuần khiết, đó mới là giá trị đích thực".

Ban Tuyên giáo và Dư vận Trung ương tin tưởng rằng, với tình yêu nghệ thuật cháy bỏng và lòng tự trọng nghề nghiệp sâu sắc, những người làm công tác biểu diễn và sáng tác sẽ luôn khẳng định giá trị bền vững của mình, cùng nhau xây dựng một môi trường văn hóa lành mạnh, chuyên nghiệp, nơi mà mỗi tác phẩm ra đời và được đưa tới công chúng là một tiếng lòng trung thực, hướng tới cái chân thiện mĩ, góp phần phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc.