Bắt “trend” để đi xa

VHO - Khi truyền hình thực tế ngày càng tìm kiếm những cách thể hiện mới, văn hóa truyền thống cũng có thêm không gian để hiện diện và đến gần công chúng. Sự kết hợp giữa những giá trị truyền thống với yếu tố đương đại đang tạo nên một dòng chảy văn hóa rực rỡ trong các chương trình truyền hình thực tế.

Chất liệu truyền thống được kể bằng ngôn ngữ hiện đại

Từ những làn điệu dân ca, nhạc cụ truyền thống đến câu chuyện về phong tục, tín ngưỡng và đời sống của cộng đồng các dân tộc, chất liệu văn hóa giờ đây không còn dừng ở việc tái hiện hay minh họa. Các chương trình truyền hình thực tế đang nỗ lực đưa văn hóa truyền thống vào nội dung, sân khấu và những hành trình trải nghiệm.

Qua đó, những giá trị vốn gắn với không gian truyền thống được đặt trong bối cảnh mới, với cách tiếp cận gần gũi hơn với khán giả.

Mới đây, chương “Văn hóa” trong công diễn 4 của Anh trai vượt ngàn chông gai 2026 đã gây ấn tượng mạnh với khán giả. Công diễn tạo dấu ấn bởi chất lượng nghệ thuật, khả năng khơi nguồn cảm xúc và sức lan tỏa tới công chúng, qua đó cho thấy sức sáng tạo trong việc đưa những giá trị, chất liệu mang bản sắc văn hóa dân tộc vào sản phẩm giải trí.

Việc lựa chọn văn hóa vùng miền làm chất liệu sáng tạo tạo nên màu sắc riêng cho từng liên minh trong chương trình, đồng thời mở ra những cách tiếp cận mới với âm nhạc truyền thống trên sân khấu đương đại.

Từ những làn điệu hát ru Bắc Bộ, hát Then, đàn Tính của người Tày đến Chèo, Cải lương…, các “anh tài” đã tìm cách làm mới, kết hợp với âm nhạc hiện đại để tạo nên những tiết mục phù hợp với tinh thần của chương trình.

Một trong những dấu ấn giàu cảm xúc trong hành trình đưa văn hóa truyền thống lên sân khấu Anh trai vượt ngàn chông gai là sự đồng hành của chính những người đang trực tiếp gìn giữ và trao truyền các giá trị ấy.

Trong tiết mục Tích tịch tình tang, mẹ của ca sĩ Hoàng Dũng, người đang thực hành hát Then, đã trực tiếp hỗ trợ con trai đưa tốp Then Suối Ngàn lên sân khấu.

Với Tiếng ru cội nguồn, mẹ của ca sĩ Hà An Huy, nghệ sĩ Chèo Minh Phương, cũng tham gia tư vấn, góp ý chuyên môn cho phần hát mang âm hưởng Chèo.

Cùng với Anh trai vượt ngàn chông gai, Tinh hoa say hi, 2 ngày 1 đêm, Gia đình Haha…, các nhà sản xuất liên tục đưa yếu tố văn hóa truyền thống vào chương trình, góp phần lan tỏa những giá trị bền vững về văn hóa, con người và tinh thần Việt Nam.

Bên cạnh đó, khi những giá trị truyền thống được kể bằng ngôn ngữ hình ảnh, âm nhạc và nhịp điệu hiện đại..., khán giả, đặc biệt là giới trẻ, có thêm cơ hội tiếp cận, khám phá và hình thành sự quan tâm đối với văn hóa truyền thống.

Sáng tạo nhưng phải giữ được “chất”

Việc văn hóa truyền thống trở thành nguồn cảm hứng cho các chương trình truyền hình thực tế phần nào cho thấy văn hóa đã bước ra khỏi những “không gian” truyền tải riêng biệt để tham gia vào các cấu trúc nội dung có sức hấp dẫn với đông đảo công chúng.

Đáng chú ý, trọng tâm đang chuyển dần từ “giới thiệu” sang “kể chuyện bằng văn hóa”, khi những giá trị truyền thống trở thành chất liệu tạo dựng nội dung, cảm xúc và trải nghiệm.

Sức mạnh của truyền hình thực tế trước hết nằm ở khả năng tạo sự gần gũi với người xem. Thay vì chủ yếu cung cấp kiến thức, các chương trình đặt nhân vật vào những thử thách, tình huống cụ thể hay hành trình trải nghiệm.

Nhờ đó, văn hóa hiện diện qua con người, lựa chọn, cảm xúc và những trải nghiệm cụ thể, thay vì xuất hiện như một khái niệm trừu tượng. Đây cũng là lợi thế của truyền hình thực tế trong việc tiếp cận khán giả trẻ.

Với thị hiếu và nhu cầu của công chúng hiện nay, hành trình tìm hiểu văn hóa có thể bắt đầu từ những sản phẩm giàu tính sáng tạo nghệ thuật, thay vì nhất thiết phải thông qua những nội dung mang tính giáo dục trực tiếp.

Khi một làn điệu, một loại hình nghệ thuật truyền thống hay câu chuyện dân gian được đặt trong ngữ cảnh mới, những giá trị ấy có thêm cơ hội được biết đến, bàn luận và tiếp tục được công chúng khám phá.

Ở góc độ này, truyền hình thực tế vừa là kênh quảng bá văn hóa, vừa có thể trở thành một không gian thử nghiệm sáng tạo.

Điều quan trọng là sự hiện diện của văn hóa truyền thống trên các show truyền hình thực tế cần được nhìn sâu hơn ở số lượng tiết mục hay mức độ thu hút khán giả. Giá trị lâu dài nằm ở khả năng sáng tạo nên một điểm chạm, giúp công chúng, đặc biệt là giới trẻ, hình thành sự quan tâm và nhu cầu tìm hiểu sâu hơn về những giá trị thuộc về cội nguồn.

Khi được kể bằng ngôn ngữ gần gũi, văn hóa truyền thống có thêm cơ hội bước vào đời sống một cách tự nhiên, thay vì chỉ xuất hiện trong những dịp hoặc không gian mang tính chuyên biệt.

Sự sáng tạo trong các chương trình truyền hình vì thế cũng đặt ra yêu cầu về trách nhiệm khi lựa chọn, diễn giải và tái hiện chất liệu truyền thống. “Bắt trend” có thể giúp văn hóa đến nhanh hơn với công chúng, nhất là người trẻ, nhưng sức sống lâu dài vẫn nằm ở cách mỗi giá trị được gìn giữ và chuyển tải đúng với tinh thần cốt lõi.

Khi cái mới tạo được sức hút mà không làm nhạt đi bản sắc, truyền hình thực tế có thể trở thành một không gian giàu tiềm năng để văn hóa truyền thống tiếp tục được khám phá, yêu thích và lan tỏa trong đời sống đương đại.