Bắc Ninh: Giữ hồn Kinh Bắc, mở đường hội nhập

VHO - Không chỉ được nhìn nhận như một “bảo tàng sống” của di sản, Bắc Ninh hôm nay còn là một không gian năng động, nơi các giá trị truyền thống tiếp tục được nuôi dưỡng, lan tỏa và chuyển hóa trong đời sống đương đại.

Không gian văn hóa truyền thống đậm bản sắc

Bắc Ninh tự hào là cái nôi của dân ca Quan họ - một hình thái văn hóa cộng đồng độc đáo đã được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại.

Quan họ không chỉ là âm nhạc, mà là một không gian nghệ thuật - xã hội đặc sắc, nơi những liền anh, liền chị cất lên lời ca đối đáp mượt mà bên bến nước, sân đình, hội làng, giữa khung cảnh thanh bình của làng quê Kinh Bắc.

Đó còn là biểu tượng của nếp sống lịch lãm, thanh tao, đằm thắm nghĩa tình - những giá trị cốt lõi làm nên khí chất con người Kinh Bắc. Từ hội Lim đến các sân khấu nghệ thuật trong và ngoài nước, những làn điệu Quan họ vẫn không ngừng ngân vang, lan tỏa.

Cùng với Quan họ, tranh dân gian Đông Hồ là một tinh hoa khác của văn hóa Bắc Ninh, nơi hội tụ triết lý sống dân gian Việt Nam: nhân hậu, lạc quan, yêu cái đẹp. Những tác phẩm quen thuộc như “Đám cưới chuột”, “Thầy đồ cóc”, “Em bé ôm gà”… không đơn thuần là sản phẩm nghệ thuật, mà là ký ức, là tri thức dân gian, phản ánh thế giới quan và nhân sinh quan của người Việt cổ.

Kết nối nghệ thuật làm tranh Đông Hồ với du khách trong và ngoài nước

 

Việc phục dựng, truyền dạy và số hóa dòng tranh Đông Hồ trong thời gian qua chính là biểu hiện sinh động của tinh thần gìn giữ hồn xưa trong thời đại mới.

Bắc Ninh cũng là vùng đất sản sinh nhiều sĩ phu, danh nhân văn hóa, góp phần định hình diện mạo văn hóa và học thuật Việt Nam.

Từ thời Lý, khi khoa thi đầu tiên được mở, Lê Văn Thịnh là người đỗ đầu, đến Nguyễn Quán Quang - Trạng nguyên đầu tiên của Việt Nam, cùng nhiều danh nhân, nhân vật lịch sử khác, tất cả đều là những trí thức Kinh Bắc mang tinh thần khai minh, phản biện, giàu bản sắc dân tộc.

Trải qua bao biến thiên lịch sử, vùng đất này vẫn giữ nguyên tinh thần “trọng đạo, trọng lễ, trọng nghĩa tình”. Hàng trăm lễ hội truyền thống như hội Lim, hội chùa Dâu, hội đền Đô, hội Rước pháo Đồng Kỵ… được tổ chức hằng năm, không chỉ là sinh hoạt tín ngưỡng, mà còn là không gian cố kết cộng đồng, nơi đạo lý “uống nước nhớ nguồn” được trao truyền qua các thế hệ.

Đánh thức di sản, biến văn hóa thành động lực phát triển

Giữa bối cảnh số hóa và công nghiệp hóa mạnh mẽ, bảo tồn di sản truyền thống là một bài toán không dễ. Bắc Ninh đã lựa chọn cách tiếp cận “sống hóa” di sản - để di sản tiếp tục sống trong lòng cộng đồng, trong đời sống hằng ngày, thay vì chỉ lưu giữ trong bảo tàng.

Nhiều cơ chế, chính sách đã được ban hành nhằm khôi phục không gian Quan họ cộng đồng, đưa dân ca vào trường học, hỗ trợ nghệ nhân, tổ chức các cuộc thi sáng tạo sản phẩm văn hóa thủ công từ chất liệu truyền thống.

Đặc biệt, việc đưa văn hóa địa phương vào giáo dục phổ thông được triển khai rộng khắp. Học sinh Bắc Ninh không chỉ học lịch sử quê hương, mà còn được học Quan họ, vẽ tranh Đông Hồ, tham quan làng nghề. Cách “gieo mầm văn hóa” này không chỉ nuôi dưỡng tình yêu quê hương, mà còn là giải pháp bền vững nhất để bảo vệ di sản trong dài hạn.

Không dừng lại ở bảo tồn, Bắc Ninh còn chủ động “mở lối mới” bằng việc kết nối văn hóa với kinh tế và thị trường.

Trong chiến lược phát triển công nghiệp văn hóa đến năm 2030, tỉnh ưu tiên các lĩnh vực như du lịch văn hóa, thiết kế sáng tạo, số hóa di sản, truyền thông - giải trí, xây dựng bản đồ số di tích và lễ hội.

Phong trào khởi nghiệp văn hóa cũng ngày càng sôi động, với nhiều bạn trẻ tổ chức tour trải nghiệm làng nghề, thiết kế thời trang lấy cảm hứng từ áo tứ thân, khăn mỏ quạ, hay sáng tạo âm nhạc hiện đại mang âm hưởng Quan họ.

Không gian văn hóa còn được tích hợp vào quy hoạch đô thị. Các quảng trường, công viên, khu hành chính mới đều lấy cảm hứng từ kiến trúc truyền thống như mái cong đình làng, hoa văn gốm sứ, hình tượng liền anh, liền chị.

Đáng chú ý, việc xây dựng Bảo tàng Văn hóa số Bắc Ninh với ứng dụng công nghệ thực tế ảo đang mở ra hướng tiếp cận mới cho giáo dục và du lịch.

Song song với đó, Bắc Ninh đẩy mạnh hợp tác quốc tế trong lĩnh vực văn hóa. Dân ca Quan họ đã được biểu diễn tại nhiều quốc gia và vùng lãnh thổ như châu Âu, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất, Hàn Quốc, Nhật Bản… Tranh dân gian Đông Hồ và các sản phẩm làng nghề truyền thống cũng xuất hiện tại nhiều sự kiện văn hóa lớn, đưa hình ảnh Bắc Ninh và văn hóa Việt Nam ra thế giới, trở thành kênh ngoại giao mềm hiệu quả.

Hôm nay, Bắc Ninh không chỉ là miền di sản của quá khứ, mà còn là hiện tại và tương lai. Một vùng đất biết giữ gìn hồn cốt truyền thống, đồng thời không ngừng đổi mới, hội nhập và thích ứng.

Trong dòng chảy văn hóa đương đại, Bắc Ninh không bị cuốn trôi, mà đang trở thành điểm sáng - nơi truyền thống và hiện đại hội tụ, nơi cội nguồn và khát vọng cùng vang lên thành một bản hòa ca nhân văn, sâu lắng và bền bỉ.