Mở lối cho kinh tế thể thao Việt Nam

VHO - Trong bối cảnh thể thao ngày càng khẳng định vai trò như một ngành kinh tế giàu tiềm năng, câu chuyện phát triển của Hàn Quốc được xem là một trong những hình mẫu tiêu biểu. Chia sẻ tại Diễn đàn Kinh tế thể thao Việt Nam 2026, TS Cho Hyunjae, Chủ tịch Liên minh Di sản Olympic Hàn Quốc, Nguyên Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hàn Quốc nhấn mạnh: “Việt Nam đang đứng trước “thời điểm vàng” để phát triển kinh tế thể thao, nếu biết tận dụng lợi thế dân số, thị trường và hoàn thiện thể chế phù hợp”.

Từ thể thao thành ngành kinh tế

TS Cho Hyunjae cho rằng, một trong những nền tảng quan trọng giúp Hàn Quốc phát triển kinh tế thể thao là sự chuyển đổi tư duy từ coi thể thao là biểu tượng danh dự quốc gia sang xem đây là một ngành kinh tế tạo giá trị.

Dấu mốc quan trọng của quá trình này là Olympic Seoul 1988. Ban đầu, thể thao được nhìn nhận chủ yếu dưới góc độ uy tín quốc gia, gắn với thành tích thi đấu và vị thế quốc tế.

Tuy nhiên, sau sự kiện này, Hàn Quốc nhanh chóng chuyển hướng sang phát triển thể thao cho mọi người và khai thác hiệu quả hệ thống hạ tầng.

Một điểm đáng chú ý là cách Hàn Quốc xử lý “di sản hậu sự kiện”. Theo chia sẻ của TS Cho Hyunjae, các công trình thể thao không bị bỏ hoang mà được khai thác đa mục đích.

Công viên Olympic Seoul duy trì tỷ lệ khai thác trên 90% mỗi năm, thông qua tổ chức sự kiện, biểu diễn nghệ thuật và hoạt động thể thao, đồng thời tạo ra nguồn thu hơn 40 triệu USD/năm.

Bên cạnh đó, Hàn Quốc áp dụng mạnh mẽ mô hình hợp tác công - tư. Theo đó luật cho phép doanh nghiệp tư nhân thuê dài hạn các công trình thể thao (tới 25 năm), từ đó đầu tư, khai thác hiệu quả. Mô hình này giúp giảm khoảng 30% chi phí bảo trì của Nhà nước, đồng thời tăng tới 50% doanh thu nhờ tích hợp dịch vụ thương mại như bán lẻ và ẩm thực.

Một trụ cột quan trọng khác là cơ chế tài chính. Hàn Quốc xây dựng Quỹ thúc đẩy thể thao quốc gia, với nguồn thu ổn định từ hoạt động cá cược thể thao hợp pháp (Sports Toto), đạt khoảng 1,5-2 tỉ USD mỗi năm.

Nguồn quỹ này được phân bổ theo tỉ lệ 50% cho thể thao quần chúng, 30% cho thể thao thành tích cao và 20% cho công nghiệp thể thao và đổi mới sáng tạo.

Ngoài ra, Hàn Quốc cũng thúc đẩy mạnh bản quyền truyền thông và chuyển đổi số. Giải bóng chày KBO ký hợp đồng hơn 100 triệu USD trong 5 năm với nền tảng OTT nội địa, trong khi K-League được phát sóng tới hơn 30 quốc gia nhờ hạ tầng 5G.

Một yếu tố đặc biệt tạo nên sức bật là sự kết hợp giữa thể thao và công nghiệp giải trí (Hallyu). Các sân vận động trở thành không gian giải trí đa trải nghiệm, tích hợp K-pop, truyền hình, mạng xã hội. Những chương trình như “A Clean Sweep” góp phần tăng 25% doanh số thiết bị thể thao, đồng thời mở rộng tệp khán giả, đặc biệt là nữ giới và Gen Z.

Từ nền tảng chính sách và thị trường đó, kinh tế thể thao Hàn Quốc tăng trưởng mạnh, từ 32 tỉ USD năm 2010 lên khoảng 65 tỉ USD năm 2024, với tốc độ tăng trưởng trung bình 3,5%/năm, cao hơn tăng trưởng GDP quốc gia. Ngành này hiện tạo ra hơn 450.000 việc làm và đóng góp GDP tăng từ 0,8% lên 1,6%.

Việt Nam trước “thời điểm vàng”

Từ kinh nghiệm Hàn Quốc, TS Cho Hyunjae nhận định, Việt Nam đang sở hữu nhiều lợi thế để phát triển kinh tế thể thao. Với quy mô dân số khoảng 100 triệu người, cơ cấu dân số trẻ và mức độ quan tâm thể thao ngày càng cao, Việt Nam có điều kiện thuận lợi để hình thành thị trường tiêu dùng thể thao quy mô lớn.

Báo cáo tại Diễn đàn Kinh tế thể thao Việt Nam 2026 cũng cho thấy, nền kinh tế Việt Nam đã vượt mốc 500 tỉ USD, trong khi khu vực Đông Nam Á với khoảng 700 triệu dân là một trong những thị trường năng động nhất thế giới.

Sự gia tăng nhanh của tầng lớp trung lưu đang thúc đẩy thể thao chuyển từ hoạt động phong trào sang lĩnh vực tiêu dùng - dịch vụ có giá trị kinh tế cao.

Thực tiễn cho thấy, từ thể thao quần chúng có thể hình thành các chuỗi giá trị đa dạng, từ trang phục, thiết bị đến dịch vụ và nội dung số. Đồng thời, việc tổ chức các sự kiện thể thao quốc tế không chỉ nâng cao vị thế quốc gia mà còn tạo cú hích cho du lịch và các ngành dịch vụ.

Tuy nhiên, để biến tiềm năng thành hiện thực, theo khuyến nghị của phía Hàn Quốc, Việt Nam cần tập trung vào ba trụ cột chiến lược.

Thứ nhất, hoàn thiện thể chế và hành lang pháp lý. Kinh nghiệm Hàn Quốc cho thấy việc ban hành Luật thúc đẩy công nghiệp thể thao năm 2007 là bước ngoặt quan trọng. Việt Nam hiện đang đi đúng hướng khi đưa Luật Thể dục, Thể thao (sửa đổi) vào chương trình xây dựng pháp luật năm 2026, với định hướng không chỉ quản lý mà còn kiến tạo phát triển, trong đó có nội dung về kinh tế thể thao.

Thứ hai, phát triển hệ thống hạ tầng đa năng. Các thiết chế thể thao cần được thiết kế theohướng “365 ngày”, tích hợp thể thao - thương mại - dịch vụ để bảo đảm hiệu quả đầu tư. Đây cũng là bài học trực tiếp từ Hàn Quốc, nơi các sân vận động được khai thác như trung tâm kinh tế - văn hóa tổng hợp.

Thứ ba, phát triển nguồn nhân lực quản trị. Hàn Quốc đã đầu tư mạnh vào đào tạo quản lý thể thao, hình thành hệ thống nhân lực chuyên nghiệp phục vụ ngành. Đây là yếu tố còn thiếu và cần được chú trọng tại Việt Nam.

Bên cạnh đó, Việt Nam cũng cần chú trọng phát triển bản quyền truyền thông, xây dựng thương hiệu câu lạc bộ, thúc đẩy liên kết giữa thể thao - giải trí - du lịch, đồng thời đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong quản lý và tổ chức sự kiện.

Việc nghiên cứu khả năng đăng cai các sự kiện thể thao tầm cỡ quốc tế, nếu được chuẩn bị bài bản, cũng có thể trở thành động lực thúc đẩy toàn diện cho ngành, giống như cách Hàn Quốc đã làm với Olympic 1988 hay World Cup 2002.

Từ kinh nghiệm của Hàn Quốc có thể thấy, kinh tế thể thao không hình thành một cách tự nhiên mà là kết quả của quá trình hoạch định chính sách nhất quán, đầu tư dài hạn và sự tham gia mạnh mẽ của khu vực tư nhân.

Đối với Việt Nam, “thời điểm vàng” không chỉ nằm ở tiềm năng thị trường mà còn ở cơ hội cải cách thể chế và định hình chiến lược phát triển.

Nếu tận dụng tốt các yếu tố này, kinh tế thể thao hoàn toàn có thể trở thành một trụ cột mới của tăng trưởng, đóng góp vào mục tiêu phát triển bền vững và nâng cao vị thế quốc gia trong giai đoạn tới.