Vì sao Tổng thống Donald Trump muốn phong tỏa eo biển Hormuz?

VHO - Dù nhiều lần yêu cầu Iran mở eo biển Hormuz, Tổng thống Mỹ Donald Trump lại bất ngờ đe dọa phong tỏa tuyến hàng hải quan trọng này. Động thái bất ngờ phản ánh bài toán cân bằng giữa sức ép chiến lược với Iran và nguy cơ đẩy giá dầu toàn cầu tăng vọt.

Tổng thống Donald Trump ngày 12.4 tuyên bố Hải quân Mỹ sẽ bắt đầu phong tỏa eo biển Hormuz, động thái làm leo thang căng thẳng sau khi các cuộc đàm phán kéo dài với Iran không đạt được thỏa thuận, đồng thời đe dọa thỏa thuận ngừng bắn mong manh kéo dài hai tuần.

Bộ Chỉ huy Trung ương Mỹ cho biết lực lượng Mỹ sẽ triển khai phong tỏa toàn bộ giao thông hàng hải ra vào các cảng của Iran từ 10h sáng 13.4 theo giờ miền Đông (21h cùng ngày theo giờ Việt Nam).

Trong thông cáo đăng trên nền tảng X, cơ quan này nhấn mạnh việc phong tỏa sẽ được “thực thi một cách công bằng đối với tàu thuyền của tất cả các quốc gia ra vào các cảng và khu vực ven biển của Iran”, bao gồm toàn bộ các cảng của nước này trên Vịnh Ba Tư và Vịnh Oman.

Việc Iran hạn chế giao thông tàu chở dầu qua eo biển đã gây thiệt hại kinh tế nghiêm trọng cho nhiều quốc gia phụ thuộc vào nguồn dầu thô Trung Đông, đồng thời đẩy giá dầu toàn cầu tăng mạnh, trong đó có Mỹ.

Vậy vì sao ông Trump lại muốn phong tỏa một tuyến đường mà chính ông cũng muốn được mở?

Trên thực tế, eo biển này không hoàn toàn bị đóng. Iran đã từng bước cho phép một số tàu chở dầu đi qua, đổi lại mức phí có thể lên tới 2 triệu USD mỗi chuyến. Đáng chú ý, trong suốt cuộc xung đột, Iran vẫn duy trì xuất khẩu dầu, đạt trung bình 1,85 triệu thùng/ngày tính đến tháng 3, tăng khoảng 100.000 thùng/ngày so với 3 tháng trước đó, theo dữ liệu của công ty Kpler.

Việc phong tỏa eo biển có thể giúp Mỹ cắt đứt một nguồn tài chính quan trọng của Chính phủ Iran và các hoạt động quân sự của nước này.

Tuy nhiên, đây là một đòn bẩy mà Washington không dễ sử dụng. Bởi lẽ, việc phong tỏa có thể khiến giá dầu toàn cầu tăng vọt.

Đó cũng là lý do Hải quân Mỹ vẫn cho phép các tàu chở dầu Iran đi qua khu vực. Bất kỳ lượng dầu nào được lưu thông đều góp phần giữ giá dầu ở mức ổn định tương đối.

Trên thực tế, vào tháng 3, Mỹ đã cấp giấy phép tạm thời cho Iran bán lượng dầu đang lưu trữ trên các tàu chở dầu.

Mỹ đã áp đặt các lệnh trừng phạt đối với ngành dầu mỏ Iran trong nhiều thập kỷ, và chính quyền Tổng thống Trump từng siết chặt việc xuất khẩu dầu của nước này sau khi rút khỏi thỏa thuận hạt nhân năm 2018. Tuy nhiên, quyết định nới lỏng trừng phạt vào tháng trước đã giải phóng khoảng 140 triệu thùng dầu thô, theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ.

Áp lực từ việc giá xăng tăng cao buộc chính quyền Tổng thống Trump phải tìm cách kiểm soát thị trường năng lượng, đồng thời duy trì thế chủ động trong xung đột. Việc giải phóng nguồn cung dầu đã phần nào giúp kéo giãn thời gian.

Chính quyền Mỹ đã triển khai nhiều biện pháp nhằm kiềm chế giá dầu trong khi vẫn duy trì áp lực chiến lược, bao gồm phối hợp giải phóng kho dự trữ dầu toàn cầu và nới lỏng một số hạn chế đối với dầu Nga.

Hiện tại, ông Trump đang chấp nhận rủi ro đẩy giá dầu và khí đốt tăng cao hơn nữa nhằm gia tăng sức ép lên Iran, với mục tiêu buộc nước này chấm dứt xung đột.

Ngoài yếu tố quân sự, đây cũng là một nước cờ kinh tế. Khi nguồn cung từ Iran bị siết lại, thị trường toàn cầu, đặc biệt là châu Á, có thể buộc phải tìm đến các nguồn thay thế, trong đó có dầu Mỹ.

 Tờ Financial Times ngày 10.4 đưa tin xuất khẩu dầu của Mỹ trong tháng 4 có thể đạt 5,2 triệu thùng/ngày, tăng gần 1/3 so với mức 3,9 triệu thùng/ngày của tháng 3, trong đó nhu cầu của châu Á dự kiến tăng tới 82%.