Phát hiện sốc về ADN của Leonardo da Vinci

VHO - Lần đầu tiên, các nhà khoa học đã trích xuất được ADN từ một bức vẽ thời Phục Hưng được cho là của Leonardo da Vinci.

 Lần đầu tiên trong lịch sử, các nhà khoa học đã trích xuất thành công ADN từ một bức vẽ thời Phục hưng được cho là của Leonardo da Vinci. Tuy nhiên, họ vẫn chưa thể khẳng định chắc chắn liệu vật liệu di truyền này có thực sự thuộc về thiên tài toàn năng người Ý hay không.

Các chuyên gia cho biết họ có thể đã thu thập được ADN của Leonardo da Vinci từ một bản phác thảo bằng phấn đỏ mang tên Holy Child. Dấu vết ADN này cho thấy những điểm tương đồng với vật liệu di truyền lấy từ một bức thư được viết vào những năm 1400 bởi Frosino di ser Giovanni da Vinci, anh họ của ông nội Leonardo.

Cụ thể, cả bức vẽ và bức thư đều chứa các trình tự nhiễm sắc thể Y khớp với một nhóm đơn bội (haplogroup), hay dòng dõi di truyền, có tổ tiên chung tại vùng Tuscany, nơi Leonardo da Vinci chào đời. Các nhà nghiên cứu đã công bố phát hiện này vào thứ ba ngày 6 tháng 1 năm 2026 trên cơ sở dữ liệu tiền ấn phẩm bioRxiv.

Vì các trình tự nhiễm sắc thể Y được truyền gần như nguyên vẹn từ cha sang con, việc phục hồi các trình tự này là một điểm khởi đầu tuyệt vời cho những ai muốn lắp ghép bản đồ ADN của Leonardo da Vinci. Thế nhưng, một số chuyên gia vẫn hoài nghi về việc liệu chính tay Leonardo có vẽ bức Holy Child hay không, vì nhiều người tin rằng đây là tác phẩm của một trong những học trò của ông.

Do đó, khả năng ADN này thuộc về da Vinci vẫn chỉ là tương đối. Vật liệu di truyền này hoàn toàn có thể thuộc về một người học trò hoặc bất kỳ người quản lý bảo tàng nào có nguồn gốc từ Tuscany từng chạm tay vào bức vẽ trong suốt nhiều năm qua.

Mục tiêu của các nhà nghiên cứu khi tái dựng ADN của da Vinci là nhằm giúp xác thực các tác phẩm nghệ thuật của ông. Một số chuyên gia còn cho rằng vật liệu di truyền của thiên tài này có thể tiết lộ những lý do sinh học đằng sau khả năng nghệ thuật và tư duy phi thường, chẳng hạn như thị lực tốt hơn mức bình thường.

Dù vậy, con đường phía trước còn rất nhiều rào cản. Ngôi mộ của da Vinci tại Pháp từng bị phá hủy một phần trong Cách mạng Pháp, khiến hài cốt của ông bị thất lạc hoặc lẫn lộn với những người khác. Mặc dù ngôi mộ hiện tại ở nhà nguyện Saint-Hubert có thể chứa xương của ông, nhưng các nhà khoa học vẫn chưa được phép giải trình tự di truyền cho đến khi tìm thấy một mẫu đối chứng đáng tin cậy ở nơi khác.

Điều này khiến các nhà khoa học có rất ít lựa chọn ngoài việc cố gắng trích xuất ADN từ chính các tác phẩm nghệ thuật. Đây là một thách thức lớn vì một số tác phẩm không được phép tiếp cận, số khác lại không có dấu vết ADN người. Cho đến nay, Holy Child là bức vẽ duy nhất mang lại kết quả ADN, dù quyền tác giả của nó vẫn đang bị tranh luận.

Một khó khăn khác là vị trí mộ của mẹ ông, bà Caterina di Meo Lippi, hiện vẫn chưa được xác định. Nếu tìm thấy, hài cốt của bà có thể cung cấp ADN ty thể để đối chiếu. Đồng thời, các nhà khoa học cũng bị từ chối tiếp cận mộ cha của da Vinci tại Florence. Bản thân Leonardo cũng không có hậu duệ trực tiếp vì ông chưa từng kết hôn hay có con.

Lựa chọn còn lại là tìm kiếm những người họ hàng nam giới khác của dòng họ da Vinci để so sánh. Các nhóm nghiên cứu hiện đang phân tích ba mảnh xương thu được từ hầm mộ gia đình ở Ý, nơi ông nội Antonio da Vinci được chôn cất, đồng thời lấy mẫu ADN từ các hậu duệ còn sống. Họ cũng đang giải trình tự ADN từ một lọn tóc được khai quật năm 1863, được cho là từ râu của Leonardo da Vinci.

Cuối cùng, các nhà nghiên cứu hy vọng phát hiện này sẽ thuyết phục được các quan chức và cơ quan lưu trữ cho phép họ lấy mẫu từ nhiều tác phẩm khác của Leonardo. Ví dụ, cuốn sổ tay Codex Leicester dài 72 trang có một dấu vân tay gần như chắc chắn là của da Vinci, đây sẽ là một ứng viên vô cùng tiềm năng cho các nghiên cứu tiếp theo.