Mojtaba Khamenei – Lãnh tụ Tối cao mới của Iran là ai?

VHO - Mojtaba Khamenei, con trai của cố Lãnh tụ Tối cao Ayatollah Ali Khamenei, vừa được Hội đồng Chuyên gia Iran lựa chọn làm người kế nhiệm cha mình.

Theo truyền thông Iran, vị giáo sĩ 56 tuổi được bổ nhiệm làm lãnh đạo tối cao hơn một tuần sau khi Đại giáo chủ Ali Khamenei thiệt mạng trong một cuộc không kích do Mỹ và Israel thực hiện.

Lãnh đạo tối cao là vị trí quyền lực nhất trong hệ thống chính trị Iran, nắm quyền quyết định cuối cùng đối với các vấn đề quan trọng như chính sách đối ngoại, quốc phòng và chương trình hạt nhân.

Nhân vật quyền lực phía sau hậu trường

Trong nhiều năm, Mojtaba Khamenei được xem là một nhân vật có ảnh hưởng trong bộ máy quyền lực Iran, dù hiếm khi xuất hiện trước công chúng. Ông được cho là đã tích lũy quyền lực đáng kể trong văn phòng của cha mình, xây dựng mối quan hệ chặt chẽ với lực lượng an ninh và các mạng lưới kinh tế lớn.

Các nguồn tin cho rằng mối quan hệ gần gũi của ông Mojtaba với Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) đã giúp ông củng cố ảnh hưởng trong hệ thống chính trị và an ninh của Iran.

“Ông ấy có được sự ủng hộ đáng kể trong nội bộ IRGC, đặc biệt là trong nhóm các thành viên trẻ có quan điểm cứng rắn”, Kasra Aarabi, người đứng đầu bộ phận nghiên cứu về IRGC tại tổ chức United Against Nuclear Iran, nhận định.

Iran bổ nhiệm con trai ông Ali Khamenei làm Lãnh tụ Tối cao mới

VHO - Hội đồng Chuyên gia đã chọn ông Mojtaba Khamenei, con trai giáo chủ quá cố Ali Khamenei, làm Lãnh tụ Tối cao tiếp theo của Iran.

Con đường chính trị gây tranh cãi

Mojtaba Khamenei sinh năm 1969 tại thành phố Mashhad – một trung tâm tôn giáo quan trọng của người Shiite. Ông lớn lên trong bối cảnh cha mình là một nhân vật chủ chốt trong phong trào cách mạng lật đổ chế độ quân chủ năm 1979.

Khi còn trẻ, ông được cho là đã tham gia giai đoạn cuối của cuộc chiến Iran – Iraq. Sau đó, ông theo học thần học tại các chủng viện ở Qom, trung tâm nghiên cứu tôn giáo lớn của Iran, và đạt cấp bậc giáo sĩ Hojjatoleslam.

Không giống nhiều nhân vật quyền lực khác ở Iran, ông Mojtaba chưa từng giữ chức vụ dân cử hoặc vị trí chính thức trong chính phủ. Thay vào đó, ông hoạt động chủ yếu trong văn phòng của cha mình và được coi là “người gác cổng”, kiểm soát việc tiếp cận chính trị với lãnh đạo tối cao.

Tên của ông bắt đầu được nhắc đến rộng rãi sau cuộc bầu cử tổng thống gây tranh cãi năm 2009, khi một số nhân vật cải cách cáo buộc ông đứng sau việc ủng hộ cựu Tổng thống Mahmoud Ahmadinejad và đóng vai trò trong việc đàn áp các cuộc biểu tình chống chính phủ.

Bị Mỹ trừng phạt

Năm 2019, Bộ Tài chính Mỹ áp đặt lệnh trừng phạt đối với Mojtaba Khamenei, cho rằng ông đại diện cho lãnh đạo tối cao trong nhiều hoạt động quyền lực dù chưa từng nắm giữ chức vụ chính thức trong chính phủ.

Theo Washington, Mojtaba Khamenei đã hợp tác chặt chẽ với Lực lượng Quds của IRGC và lực lượng dân quân Basij nhằm thúc đẩy các mục tiêu an ninh và chính trị của Iran trong khu vực.

Ông cũng trở thành mục tiêu chỉ trích của nhiều người biểu tình trong các cuộc biểu tình năm 2022 sau cái chết của một phụ nữ trẻ bị bắt giữ vì vi phạm quy định về trang phục tại Iran.

Những tranh cãi quanh việc kế nhiệm

Vai trò của Mojtaba Khamenei từ lâu đã gây tranh cãi tại Iran. Những người chỉ trích cho rằng việc ông kế nhiệm cha mình có thể tạo ra tiền lệ “chính trị gia tộc” trong một nhà nước được thành lập sau cuộc cách mạng lật đổ chế độ quân chủ năm 1979.

Ngoài ra, một số nhà phê bình cho rằng Mojtaba không đủ tư cách giáo sĩ để trở thành lãnh đạo tối cao. Ông mang cấp bậc Hojjatoleslam – thấp hơn cấp Ayatollah mà cha ông và lãnh tụ cách mạng Ruhollah Khomeini từng nắm giữ.

Tuy nhiên, sau khi một ứng viên tiềm năng khác là cựu Tổng thống Ebrahim Raisi thiệt mạng trong một vụ tai nạn trực thăng năm 2024, Mojtaba Khamenei được xem là ứng cử viên hàng đầu cho vị trí lãnh đạo tối cao.

Đối với những người ủng hộ, ông đại diện cho sự tiếp nối đường lối chính trị – tôn giáo được thiết lập từ thời Ayatollah Ruhollah Khomeini và được duy trì dưới thời Ali Khamenei. Nhưng đối với những người chỉ trích, sự trỗi dậy của Mojtaba đặt ra nhiều câu hỏi về sự tập trung quyền lực trong hệ thống chính trị Iran.