Mặt trăng và tham vọng định cư lâu dài của nhân loại

VHO - Hơn nửa thế kỷ sau dấu chân lịch sử của con người trên Mặt trăng, cuộc đua không gian đang bước sang một chương mới. Thay vì những chuyến thám hiểm ngắn ngày, các cường quốc vũ trụ hướng tới mục tiêu xa hơn: Xây dựng căn cứ, phát triển hạ tầng và chuẩn bị cho sự hiện diện lâu dài của con người ngoài Trái đất.

 Từ dấu chân lịch sử đến căn cứ lâu dài

Hơn 50 năm kể từ lần đầu con người đặt chân lên Mặt trăng, mục tiêu của các chương trình không gian đã thay đổi rõ rệt. Mặt trăng không còn là đích đến mang tính biểu tượng, mà đang được nhìn nhận như một tiền đồn khoa học, công nghệ và chiến lược cho những hành trình xa hơn trong tương lai.

Ngày 24.5.2026, Trung Quốc phóng tàu vũ trụ Thần Châu-23 bằng tên lửa đẩy Trường Chinh-2F từ Trung tâm Phóng vệ tinh Tửu Tuyền, đưa ba phi hành gia lên trạm vũ trụ Thiên Cung. Sứ mệnh này đánh dấu bước thử nghiệm quan trọng về khả năng lưu trú dài ngày ngoài không gian của ngành hàng không vũ trụ Trung Quốc. Những dữ liệu thu được từ môi trường vi trọng lực sẽ phục vụ mục tiêu đưa phi hành gia Trung Quốc đổ bộ Mặt trăng vào năm 2030, đồng thời chuẩn bị cho các sứ mệnh xa hơn.

Mỹ cũng đang tăng tốc trở lại Mặt trăng. Với chương trình Artemis, Cơ quan Hàng không và Vũ trụ Mỹ (NASA) đặt mục tiêu đưa phi hành gia tới bề mặt Mặt trăng sau hơn nửa thế kỷ kể từ các sứ mệnh Apollo. Tham vọng của Artemis không dừng ở một lần đổ bộ, mà hướng tới sự hiện diện bền vững của con người thông qua hệ thống hạ cánh, môi trường sinh sống, phương tiện di chuyển, khai thác tài nguyên tại chỗ và hạ tầng phục vụ nghiên cứu khoa học.

Trong bức tranh ấy, Ấn Độ từng bước khẳng định vị thế của một cường quốc vũ trụ đang lên. Sau thành công của Chandrayaan-3, đưa tàu đổ bộ và xe tự hành xuống Mặt trăng năm 2023, nước này tiếp tục chuẩn bị cho Chandrayaan-4, sứ mệnh lấy mẫu Mặt trăng đưa về Trái đất. Đây được xem là bước đệm quan trọng trong lộ trình đưa phi hành gia Ấn Độ lên Mặt trăng vào năm 2040, thể hiện chiến lược đầu tư dài hạn của New Delhi vào lĩnh vực hàng không vũ trụ.

Sự tham gia của nhiều quốc gia và khu vực khác cũng đang làm thay đổi diện mạo cuộc đua không gian. Mặt trăng vì thế dần trở thành một phần trong chiến lược phát triển khoa học, công nghệ, an ninh và kinh tế của nhiều nước, nơi năng lực vũ trụ gắn với vị thế quốc gia trong thế kỷ XXI.

Robot mở đường cho những tiền đồn ngoài Trái đất

Trong hành trình trở lại Mặt trăng, robot và trí tuệ nhân tạo ngày càng giữ vai trò then chốt. Trước khi con người có thể sinh sống lâu dài trên bề mặt khắc nghiệt ấy, các hệ thống tự hành sẽ đảm nhiệm nhiều phần việc nguy hiểm: Khảo sát địa hình, vận chuyển thiết bị, dựng cơ sở hạ tầng, hỗ trợ nghiên cứu khoa học và chuẩn bị điều kiện cho các chuyến bay có người lái.

Nhờ trí tuệ nhân tạo, robot có thể nhận diện vật thể, xử lý dữ liệu hình ảnh từ xa, lập bản đồ 3D và di chuyển qua những địa hình phức tạp, từ các hố va chạm tối tăm đến những vùng núi luôn ngập ánh sáng. Trong tương lai, chúng còn có thể kiểm tra thiết bị, sửa chữa hạ tầng, thu gom rác thải không gian và hỗ trợ con người trong các tình huống phát sinh ngoài dự kiến.

Ngày 30.6.2026, NASA thông báo trao các hợp đồng trị giá 590 triệu USD cho ba công ty Astrobotic, Firefly Aerospace và Intuitive Machines, nhằm thực hiện bốn sứ mệnh vận chuyển thiết bị khoa học cùng nhiều loại hàng hóa khác lên Mặt trăng vào cuối năm 2028. Các sứ mệnh robot này được kỳ vọng góp phần xây dựng nền tảng hạ tầng, phục vụ nghiên cứu và hỗ trợ hoạt động thám hiểm có người lái trong tương lai.

Trung Quốc cũng đẩy mạnh hướng đi này. Bắc Kinh cho biết sẽ phát triển mẫu xe tự hành, được ví như “người khuân vác” vận hành bằng AI cho sứ mệnh Hằng Nga-8, dự kiến phóng lên Mặt trăng vào khoảng năm 2029. Đây là bước chuẩn bị quan trọng trong kế hoạch xây dựng sự hiện diện lâu dài trên bề mặt Mặt trăng, nơi robot đi trước để mở đường, còn con người từng bước thiết lập các tiền đồn nghiên cứu và sinh sống.

Cuộc đua chinh phục Mặt trăng vì thế đang bước vào giai đoạn sôi động hơn bao giờ hết. Nếu trong thế kỷ XX, dấu chân đầu tiên trên Mặt trăng là biểu tượng của năng lực khoa học và sức mạnh quốc gia, thì trong thế kỷ XXI, mục tiêu lớn hơn là ở lại, làm việc và từng bước xây dựng cuộc sống ngoài Trái đất.

Con đường tiến tới các khu định cư lâu dài trên Mặt trăng chắc chắn còn nhiều thách thức: Bức xạ vũ trụ, nhiệt độ khắc nghiệt, thiếu nước, thiếu không khí, chi phí khổng lồ và những rủi ro chưa thể lường hết. Tuy nhiên, việc ngày càng nhiều quốc gia đầu tư cho các chương trình thám hiểm, robot, hạ tầng và công nghệ sinh tồn cho thấy quyết tâm hiện thực hóa mục tiêu này đang rõ ràng hơn. Từ biểu tượng của giấc mơ chinh phục vũ trụ, Mặt trăng đang dần trở thành nơi nhân loại chuẩn bị những bước đi đầu tiên cho hành trình dài hơn giữa không gian.