Liên Hợp Quốc thông qua bản đồ thế giới mới

VHO - Ngày 4.9, Đại hội đồng Liên Hợp Quốc đã bỏ phiếu thông qua bản đồ thế giới mới nhằm phản ánh đúng hơn diện tích các khu vực.

Nghị quyết mang tên “Sửa đổi bản đồ”, do các quốc gia thành viên Liên minh châu Phi (AU) cùng Bahamas đề xuất, được thông qua với sự ủng hộ áp đảo: 164 phiếu thuận, 6 phiếu trắng và chỉ duy nhất Mỹ bỏ phiếu chống.

Trong một tuyên bố sau cuộc bỏ phiếu, bà Yaryna Ferencevych, Phó đại diện Hoa Kỳ tại Hội đồng Kinh tế và Xã hội Liên Hợp Quốc cáo buộc nghị quyết này thúc đẩy một nghị trình mang tính ý thức hệ và làm xao nhãng khỏi những vấn đề cấp bách hơn.

Văn kiện nghị quyết hướng tới việc tái lập tính “công bằng” trong cách thể hiện các khu vực trên toàn cầu, đặc biệt là châu Phi. Các nước ủng hộ cho rằng cách biểu diễn hiện tại đã khiến lục địa này bị thu nhỏ về mặt biểu tượng trong nhận thức chung của nhân loại.

Phần lớn bản đồ thế giới hiện nay vẫn dùng phép chiếu Mercator, do nhà bản đồ học người châu Âu Gerardus Mercator xây dựng từ năm 1569. Phép chiếu này được ứng dụng rộng rãi trong hàng hải nhờ giữ nguyên phương hướng thực tế của các đường kinh tuyến so với xích đạo.

Tuy nhiên nó bộc lộ hạn chế lớn khi được dùng làm bản đồ toàn cảnh thế giới do tỉ lệ diện tích bị bóp méo, khiến các quốc gia càng xa xích đạo càng hiển thị lớn bất thường so với những khu vực nằm gần đường này.

Chẳng hạn trên bản đồ Mercator, đảo Greenland trông lớn hơn cả Nam Mỹ và tương đương toàn bộ châu Phi, nhưng thực tế diện tích đảo này chỉ xấp xỉ Cộng hòa dân chủ Congo, còn châu Phi lớn gấp 14 lần.

Nhiều nhà phê bình nhận định phép chiếu Mercator tồn tại dai dẳng vì nó phóng đại, đặt châu Âu và Bắc Mỹ vào vị trí trung tâm, qua đó củng cố quan niệm về sự vượt trội của châu Âu so với thế giới.

Nghị quyết bày tỏ quan ngại sâu sắc rằng sự sai lệch này góp phần làm suy giảm nhận thức về quy mô thực tế của châu Phi, Mỹ Latin và Nam Á, đồng thời duy trì một góc nhìn mất cân đối về thế giới.

Văn kiện nhấn mạnh sự sai lệch này còn làm giảm nhận thức về quy mô thực tế của các vấn đề kinh tế - xã hội, nhu cầu hạ tầng cũng như sự thịnh vượng của các khu vực thuộc Bán Cầu Nam, từ đó có thể làm trầm trọng thêm định kiến trong các lĩnh vực môi trường, địa chính trị và an ninh.

Vì vậy nghị quyết đề xuất thay Mercator bằng phép chiếu Equal Earth - phương pháp thể hiện diện tích các khu vực trên Trái đất chuẩn xác hơn được một nhóm các nhà bản đồ học đưa ra năm 2018 và xem đây là một hành động đòi lại công lý trong nhận thức.

Bản đồ này giữ được diện tích tương đối giữa các vùng đất và cố gắng thể hiện hình dạng các châu lục gần với hình ảnh trên địa cầu.

Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Togo Robert Dussey, nước bảo trợ nghị quyết, cho rằng bản đồ có ảnh hưởng tới giáo dục, trí tưởng tượng và nhận thức chung của xã hội, bởi một hình ảnh sai lệch về hành tinh có thể khiến những nhận thức không chính xác được duy trì qua nhiều thế hệ.

Pháp - một trong những nước đồng bảo trợ nghị quyết, tuyên bố sẽ từ bỏ phép chiếu Mercator. Ngoại trưởng Jean-Noel Barrot cho rằng bản đồ mới giúp giảm sự nổi bật không tương xứng về mặt hình ảnh của Mỹ, Nga và Trung Quốc so với châu Phi, Mỹ Latinh và Đông Nam Á.

Ông Barrot nhấn mạnh việc thay đổi bản đồ không thể thay đổi thế giới, nhưng sửa chữa một cách thể hiện sai lệch là một bước hướng tới sự thật.

Với bản đồ mới, diện tích tương đối của châu Phi, Mỹ Latinh, Nam Á và châu Đại Dương được thể hiện lớn hơn, trong khi Bắc Mỹ, châu Âu, Pháp, Trung Quốc và Nga sẽ nhỏ hơn rõ rệt so với trước. Brazil mở rộng ra, còn Greenland thu hẹp đáng kể.