Hiện vật 40.000 năm tại Đức hé lộ dấu vết sơ khai của chữ viết

VHO - Những vết khía, chấm và hình học trên các hiện vật 40.000 năm tuổi ở Đức đang gợi mở khả năng con người thời tiền sử đã phát triển một hệ thống ký hiệu có cấu trúc, được xem là tiền đề cho sự ra đời của chữ viết trong lịch sử nhân loại.

Một hiện vật nhỏ mang tên “Adorant”, được phát hiện trong một hang động ở Đức năm 1979, đang mở ra những câu hỏi mới về khả năng tư duy biểu tượng của con người thời tiền sử.

Tượng được chế tác cách đây khoảng 40.000 năm, thuộc về một trong những nhóm người đầu tiên hình thành nền văn hóa riêng biệt tại châu Âu. Trên bề mặt hiện vật xuất hiện những chuỗi vết khía và chấm có chủ ý – dấu vết cũng được tìm thấy trên nhiều đồ vật khác cùng thời kỳ.

Bức tượng nhỏ này được làm từ ngà voi ma mút và mô tả một sinh vật lai giữa sư tử và người – kiểu hình tượng quen thuộc trong văn hóa Aurignacian. Các nhà nghiên cứu cho rằng những dấu hiệu khắc trên hiện vật không đủ để được xem là một hệ thống chữ viết hoàn chỉnh.

Tuy nhiên, cách chúng được sử dụng theo chuỗi lại cho thấy những đặc tính tương đồng với một dạng chữ viết xuất hiện muộn hơn nhiều tại Lưỡng Hà cổ đại, khoảng năm 3300 trước Công nguyên – tiền thân của chữ hình nêm, một trong những hệ thống chữ viết lâu đời nhất từng được biết đến.

Nghiên cứu mới công bố trên tạp chí Proceedings of the National Academy of Sciences do nhà ngôn ngữ học Christian Bentz, Đại học Saarland (Đức), dẫn đầu, đã phân tích hơn 200 hiện vật thuộc thời kỳ đồ đá, có niên đại từ khoảng 43.000 đến 34.000 năm trước.

Các hiện vật này được tìm thấy tại bốn hang động ở tây nam nước Đức và gắn với văn hóa Aurignacian, một trong những nền văn hóa tiền sử quan trọng của châu Âu.

Nhóm nghiên cứu sử dụng thuật ngữ “loại ký hiệu” để mô tả các dấu hiệu như vết khía, chấm, đường thẳng, chữ thập, hình ngôi sao và các dạng hình học khác. Bằng phương pháp phân tích máy tính, họ đo lường “mật độ thông tin” – khái niệm chỉ lượng thông tin truyền tải trên mỗi đơn vị ký hiệu.

“Chúng tôi cho rằng những chuỗi ký hiệu này không chỉ đơn thuần là trang trí mang tính thẩm mỹ đối với một số cá nhân nhất định. Kết quả thống kê cho thấy chúng được áp dụng một cách có chọn lọc và theo quy ước”, Bentz cho biết.

Chẳng hạn, hình chữ thập chỉ xuất hiện trên công cụ và tượng động vật, chứ không có trên tượng người. Sự phân bố có hệ thống này cho thấy có những quy ước nhất định đã được duy trì và truyền lại qua nhiều thế hệ.

Bức tượng Adorant được tìm thấy tại hang Geissenklösterle, bang Baden-Württemberg, có kích thước khoảng 38 mm x 14 mm. Các hiện vật Aurignacian phần lớn được làm từ ngà voi ma mút, song cũng có những mẫu từ xương và gạc động vật.

Bên cạnh tượng động vật như voi ma mút, sư tử hang động hay ngựa, còn có những hình tượng kết hợp đặc điểm người và thú. Nền văn hóa này cũng để lại các công cụ, đồ trang sức cá nhân và nhạc cụ dạng sáo – những minh chứng sớm cho đời sống tinh thần phong phú của người tiền sử.

Các hiện vật có niên đại từ thời kỳ con người hiện đại lan rộng khắp châu Âu sau khi rời châu Phi, di chuyển theo từng nhóm săn bắn hái lượm và gặp gỡ người Neanderthal trên hành trình ấy.

Trong bối cảnh đó, sự xuất hiện của các chuỗi ký hiệu mang tính quy ước cho thấy năng lực nhận thức đáng chú ý của con người thời tiền sử.

Tuy nhiên, mục tiêu của nghiên cứu không phải giải mã ý nghĩa cụ thể của các ký hiệu – điều vẫn còn bỏ ngỏ. Phân tích cũng chỉ ra rằng các chuỗi ký hiệu này khác biệt đáng kể về mặt thống kê so với hệ thống chữ viết hiện đại, cho thấy đây chưa phải là một dạng chữ viết theo nghĩa hoàn chỉnh.

Dù vậy, phát hiện này góp phần củng cố quan điểm rằng cách đây hàng chục nghìn năm, con người đã sở hữu tư duy biểu tượng phức tạp và khả năng truyền đạt thông tin bằng các quy ước thị giác – tiền đề quan trọng cho sự ra đời của chữ viết sau này.