Di sản oằn mình trước biến đổi khí hậu

VHO- Từ những trận lũ lụt ở Venice đến các địa điểm khảo cổ dọc theo bờ biển quần đảo Orkney của Scotland, biến đổi khí hậu đã để lại những vết tích khủng khiếp trên lưng các di sản thế giới.

Venice hiện đang ngập chìm bởi trận lũ lụt tồi tệ nhất trong 50 năm trở lại đây. Nước lũ tràn vào Nhà thờ Thánh Mark, nhà thờ cổ với tuổi thọ lên tới 1.000 năm, được coi là một trong những biểu tượng về kiến trúc Byzantine trên thế giới và là một trong những địa danh nổi tiếng nhất của thành phố.

Theo các chuyên gia, nguyên nhân lớn gây ra tình trạng này chính là biến đối khi hậu. Lũ lụt chỉ là một trong nhiều tác  động từ tình trạng nóng lên toàn cầu đang xảy ra với mức độ ngày một tồi tệ, đe dọa nhiều khu vực, tạo sức ép đối với các di sản thế giới. Các di sản nhân tạo có nguy cơ bị hủy hoại hoặc tàn phá hoàn toàn, nếu không có các biện pháp khắc phục triệt để.

Biến đổi khí hậu có sức tác động lên các địa điểm theo những cách thức hoàn toàn khác nhau. Một số bị ảnh hưởng bởi lũ lụt, như Venice. Số khác chịu thiệt hại do hình thái thời tiết cực đoan. Cụ thể, George Town, thủ phủ của bang Penang, Malaysia phải đối mặt với mực nước biển dâng cao, lở đất dữ dội. Trong khi đó, hệ sinh thái của Yellowstone ở miền tây nước Mỹ hứng chịu tình trạng băng tan, cháy rừng thường xuyên và thay đổi hệ sinh thái.

Những thay đổi của mực nước biển có tác động sâu sắc đến các địa điểm nổi tiếng. Thay đổi nhiệt độ nước có thể tàn phá hoàn toàn rạn san hô Great Barrier nổi tiếng. Trong khi đó, nước biển dâng đe dọa cuốn trôi các địa điểm khảo cổ lớn nhất thế giới, bao gồm cả ngôi làng  thời kỳ đồ đá mới Skara Brae ở Scotland.

Một căn phòng trong Cung điện Gritti bị ngập nước. Ảnh: Marco Bertorello / AFP

Venice

Venice là một trong những trường hợp hiếm hoi trên thế giới bị tổn hại quá nặng nề bởi hiện tượng lũ lụt, hệ quả trực tiếp của biến đổi khí hậu. Thành phố được xây dựng bên rìa vùng đầm phá. Sự trường tồn của Venice phụ thuộc phần lớn vào việc duy trì sự cân bằng giữa thành phố và môi trường tự nhiên. Nhưng trong những năm gần đây, biến đổi khí hậu là mối nguy hại đối với sự cân bằng đó.

Người Venice sống chung với lũ lụt, thường gây ra bởi hiện tượng thủy triều bất thường. Những tháng gần đây, Venice trải qua đợt lũ lụt nghiêm trọng nhất trong 50 năm trở lại đây.

Chiara Bertolin, Phó giáo sư tại Đại học Khoa học và Công nghệ Na Uy cho biết, nước ô nhiễm có thể xâm lấn vào nền móng của những tòa nhà, tượng đài cổ kính tại thành phố, gây ra hiện tượng nứt vỡ, hoặc thậm chí sụp đổ hoàn toàn.

Giáo sư Bertolin cho biết, với về dày lịch sử, các tòa  nhà không thể được thay thế hoặc tôn tạo. Điều này phần nhiều làm ảnh hưởng đến kết cấu cũng như ý nghĩa về mặt văn hóa của công trình.

Làng khảo cổ Skara Brae, quần đảo Orkney

Biến đổi khí hậu cũng đang đe dọa nhiều địa điểm khảo cổ trên khắp thế giới. Làng khảo cổ thời kỳ đồ đá mới Skara Brae, thuộc quần đảo Orkney là một trong  số đó. Ngôi làng có người cư trú kể từ năm 3200 đến năm 2200 trước Công nguyên, trùng với  thời gian xây dựng bãi đá cổ Stonehenge.

Trong khi hầu hết các ngôi làng ở châu Âu thời kỳ này đều được làm bằng gỗ, làng Skara Brae lại được làm hoàn toàn từ đá. Theo tạp chí Time, đây chính là điều khiến ngôi làng trở nên đặc biệt.

Biến đổi khí hậu, mực nước biển dâng cao đồng nghĩa với việc di chỉ khảo cổ này có thể hoàn toàn bị cuốn trôi. Bức tường bảo vệ phía ngoài ngôi làng không ổn định, có hiện tượng xói mòn rõ rệt và có thể sụp đổ bất cứ lúc nào.

Các nhà khoa học hiện đang làm việc để đo lường mức độ nguy hại của thời tiết đối với làng Skara Brae. Chuyên gia chỉ rõ, một số địa điểm ven biển có thể được bảo tồn bằng các bức tường, đê chắn sóng. Tuy nhiên, công tác này tương đối phức tạp, tốn nhiều thời gian và tiền bạc.

Làng khảo cổ Skara Brae, quần đảo Orkney. Ảnh: Colin Keldie

Vườn quốc gia Yellowstone

Công tác bảo tồn đối với một không gian tự nhiên rộng lớn như Vườn quốc gia Yellowstone rộng từ 12 đến 22 mẫu Anh là điều vô cùng nan giải. Theo dự đoán của các chuyên gia, nếu tình hình khí hậu tiếp tục chuyển biến tiêu cực, khu vườn dù rộng lớn vẫn có thể bị cuốn trôi vào đại dương và biến mất không một dấu tích.

Các thay đổi có thể chậm rãi, không khiến nhiều người chú ý. Tuy nhiên theo thời gian, thảm thực vật và hệ sinh thái phong phú của Yellowstone có nguy cơ thay đổi rõ rệt.

Những thay đổi về khí hậu có thể tạo ra hiệu ứng domino, tác động đến nhiều khía cạnh khác nhau cảu hệ sinh thái trong công viên và cả khu vực xung quanh. Cụ thể, sự biến đổi của lưu lượng tuyết và tốc độ tan chảy có thể ngăn cản dòng chảy của các con sông. Đây đều là nguồn nước được các hộ gia đình bên ngoài khu di tích sử dụng với mục đích sinh hoạt, tưới tiêu nông nghiệp, sản xuất năng lượng… Bên cạnh đó, sự thay đổi của dòng chảy tác động đến tập tính đẻ trứng của cá sông, tạo điều kiện mở rộng của các loài xâm lấn.

Hẻm núi lớn của Yellowstone

George Town, thủ đô của bang Penang, Malaysia

Theo các nhà khoa học, Trái đất nóng lên có thể làm gia tăng số lượng bão lũ. Kết hợp với nước biển dâng cao đe dọa tới nhiều thành phố du lịch, được xây dựng thấp và sát biển.

 George Town, thủ đô bang Penang của Malaysia là một trung tâm thương mại, nổi tiếng với di sản văn hóa bao gồm kiến trúc độc đáo và đa dạng của Malaysia. Tuy nhiên, các tòa nhà nơi đây đều được làm bằng gỗ, dễ dàng bị mục nát nếu bị tác động bởi nước biển. Lượng mưa lớn từ các cơn bão cũng có thể dẫn đến tình trạng lở đất, gây nguy hiểm cho người dân trong khu vực.

Để giải quyết tình trạng ngập lụt, chính quyền thành phố Penang đã công bố kế hoạch triển khai mô hình “thành phố bọt biển” với mục đích chống trọi biến đổi khí hậu. Kế hoạch bao gồm việc kết nối các không gian xanh, giúp làm sạch dòng chảy, xây dựng vườn mưa và các khu trữ nước.

Thục Linh