Đề xuất lập khu bảo tồn dưới nước để bảo vệ xác tàu huyền thoại Endurance

VHO - Hơn 100 năm sau khi chìm dưới lớp băng giá Nam Cực, xác tàu Endurance của nhà thám hiểm Ernest Shackleton đang đứng trước những mối đe dọa mới từ biến đổi khí hậu và hoạt động thám hiểm biển sâu. Các nhà bảo tồn đề xuất thành lập khu bảo tồn dưới nước đầu tiên trong khu vực để bảo vệ di sản lịch sử đặc biệt này.

Nỗ lực cứu một di sản dưới đáy biển

Hơn một thế kỷ sau khi bị băng biển nghiền nát và nhấn chìm tại vùng biển Weddell thuộc Nam Cực, xác tàu Endurance của nhà thám hiểm Ernest Shackleton vẫn được bảo tồn gần như nguyên vẹn dưới đáy đại dương. Tuy nhiên, các nhà bảo tồn hiện lo ngại biến đổi khí hậu và sự gia tăng các hoạt động thám hiểm có thể đe dọa di sản lịch sử đặc biệt này.

Để bảo vệ xác tàu cho các thế hệ tương lai, Tổ chức Bảo tồn Di sản Nam Cực của Anh (UKAHT) đã đề xuất biến khu vực xung quanh Endurance thành khu bảo tồn dưới nước đầu tiên tại Nam Cực.

Con tàu Endurance bị mắc kẹt trong băng và chìm vào năm 1915 trong chuyến thám hiểm Nam Cực nổi tiếng của Ernest Shackleton. Xác tàu chỉ được tìm thấy vào năm 2022 sau hơn một thế kỷ mất tích.

Khi đó, điều kiện khắc nghiệt của biển Weddell, nơi Shackleton từng mô tả là "vùng biển tồi tệ nhất trên thế giới", đã vô tình trở thành lớp bảo vệ tự nhiên cho con tàu.

Nhiệt độ thấp, các dòng hải lưu nguy hiểm cùng những tảng băng trôi liên tục dịch chuyển khiến việc tiếp cận khu vực này vô cùng khó khăn, ngay cả với các tàu phá băng hiện đại.

Tuy nhiên, theo bà Camilla Nichol, Giám đốc điều hành UKAHT, những thay đổi của khí hậu đang khiến tình hình khác đi.

"Đây là vấn đề của tầm nhìn dài hạn. Trong 10 năm qua, lượng băng theo mùa đã giảm đáng kể và hoạt động hàng hải tại khu vực cũng đang gia tăng", bà nói.

Bà cho rằng sức hấp dẫn của những xác tàu đắm nổi tiếng cùng sự phát triển nhanh chóng của công nghệ thám hiểm dưới biển sâu có thể khiến ngày càng nhiều người tìm cách tiếp cận Endurance trong tương lai.

Tháng trước, tại cuộc họp của các quốc gia tham gia quản lý hoạt động của con người ở Nam Cực diễn ra tại Hiroshima (Nhật Bản), đề xuất thành lập khu bảo tồn đã được thông qua mà không gặp phản đối.

Tuy nhiên, kế hoạch này vẫn cần được Ủy ban Bảo tồn Tài nguyên Sinh vật Biển Nam Cực (CCAMLR) phê chuẩn tại cuộc họp dự kiến diễn ra vào tháng 9 tới.

Theo bà Nichol, các quốc gia tham gia thảo luận đều thống nhất rằng việc bảo vệ một di sản mang giá trị lịch sử và văn hóa như Endurance là điều cần thiết.

Mối đe dọa mới từ biến đổi khí hậu

Xác tàu Endurance nằm ở độ sâu khoảng 3.000m dưới mặt nước, tương đương với độ sâu của nhiều xác tàu nổi tiếng khác như Titanic.

Hiện nay, mọi tàu thuyền muốn tiếp cận khu vực trong bán kính 1,5km quanh địa điểm lịch sử này đều phải được cấp phép theo các quy định của Hiệp ước Nam Cực. Nếu được công nhận là khu bảo tồn đặc biệt, việc tiếp cận sẽ phải tuân thủ các điều kiện nghiêm ngặt hơn.

Ngoài tác động từ con người, các nhà khoa học còn lo ngại sự xuất hiện của những loài sinh vật mới khi môi trường Nam Cực ấm lên.

Tiến sĩ Huw Griffiths, nhà sinh vật học biển thuộc Cơ quan Khảo sát Nam Cực của Anh cho biết một trong những lý do khiến Endurance được bảo tồn tốt là Nam Cực gần như không có các loài sinh vật ăn gỗ vốn phổ biến ở những đại dương ấm hơn.

"Đây là một trong số rất ít nơi trên thế giới mà xác tàu gỗ có thể tồn tại trong thời gian dài mà gần như không bị hư hại", ông nói.

Tuy nhiên, trong những hình ảnh ghi nhận khi phát hiện xác tàu năm 2022, các nhà khoa học đã phát hiện một số cá thể thuộc chi Munidopsis, nhóm giáp xác biển sâu mà một số loài trong đó có khả năng ăn gỗ.

Theo ông Griffiths, rất có thể đây là một loài mới đối với khoa học vì có khả năng thích nghi với môi trường lạnh giá như vậy.

"Liệu chúng có thể bắt đầu ăn mòn xác tàu hay không? Đó là câu hỏi mà chúng tôi muốn tìm hiểu", ông nói.

Đối với các nhà nghiên cứu, Endurance hiện không chỉ là một di sản lịch sử mà còn là một "phòng thí nghiệm tự nhiên" giúp theo dõi tác động của biến đổi khí hậu đối với hệ sinh thái biển sâu ở Nam Cực.

Các nhà khoa học cũng lo ngại rằng khi băng biển tiếp tục tan chảy và hoạt động hàng hải gia tăng, những loài ngoại lai có thể vô tình được đưa tới khu vực này, gây tổn hại cho các hệ sinh thái mong manh dưới đáy biển.

"Nếu một rạn san hô bị tổn thương tại đây, có thể phải mất hàng thập kỷ mới phục hồi được", ông Griffiths cảnh báo.