Bảo tàng Na Uy tìm lại danh tính cho bức tranh “vô danh” sau nhiều thế kỷ

VHO - Một bức tranh từng bị xếp vào diện "vô danh" trong bộ sưu tập của Bảo tàng Quốc gia Na Uy vừa được xác định là tác phẩm của nữ họa sĩ nổi tiếng Clara Peeters sau nhiều thế kỷ.

Lần theo dấu vết của bức tranh "vô danh"

Bà Cynthia Osiecki, giám tuyển Bảo tàng Quốc gia Na Uy vốn nghiên cứu về Clara Peeters, một trong những họa sĩ tiên phong của dòng tranh tĩnh vật Flemish thế kỷ XVII.

Các tác phẩm của Peeters hiện được lưu giữ tại nhiều bảo tàng danh tiếng như Bảo tàng Prado (Madrid), Bảo tàng Ashmolean (Oxford) và Bảo tàng Metropolitan (New York).

Bức tranh tại Oslo mang tên Tĩnh vật với thú săn nhỏ và nho trên đĩa vàng, được cho là sáng tác vào khoảng năm 1620. Tác phẩm khắc họa chín con chim săn, quả phỉ, quả mơ và một con ruồi đậu trên chùm nho.

Trước đây, bức tranh từng được cho là của một thành viên trong gia đình họa sĩ Ambrosius Brueghel ở Antwerp. Tuy nhiên, vào đầu thế kỷ XX, nhận định này bị xem xét lại và tác phẩm được phân loại là "vô danh". Kể từ đó, bức tranh hầu như chỉ được cất giữ trong kho.

Osiecki bắt đầu nghi ngờ đây có thể là tác phẩm của Peeters, dù nhiều chi tiết đã bị che khuất bởi các lớp vecni cũ. Bà tiến hành đối chiếu với nhiều tác phẩm khác của nữ họa sĩ, người được cho là sinh tại Antwerp khoảng năm 1594.

"Tôi kiểm tra tấm ván gỗ dùng để vẽ bức tranh ở Oslo và phát hiện nó đến từ một nhà cung cấp mà Peeters thường sử dụng", Osiecki cho biết.

Bà tiếp tục so sánh bố cục và nhận thấy chiếc tazza (một loại đĩa có chân đế) trong tranh rất giống với những chiếc xuất hiện trong nhiều tác phẩm khác của Peeters. Cách sắp xếp những con chim săn, chùm nho và quả phỉ cũng có nhiều điểm tương đồng.

Tuy nhiên, vẫn còn một trở ngại. Peeters nổi tiếng với việc luôn ký tên lên tranh, trong khi tác phẩm ở Oslo lại không có chữ ký. Dù vậy, phần mép dưới của tấm ván đã bị mối mọt phá hủy, đúng vị trí mà nữ họa sĩ thường đặt chữ ký.

Càng nghiên cứu, Osiecki càng tin rằng đây là tác phẩm của Peeters, nhưng vẫn còn thiếu một bằng chứng quan trọng.

Peeters nổi tiếng với việc lồng những bức chân dung tự họa tí hon vào tranh, thường xuất hiện dưới dạng hình phản chiếu trên đồ kim loại, thủy tinh hoặc bề mặt bóng của trái cây và rau củ.

"Tôi nhìn thấy một hình dạng trên vài quả nho. Khi quan sát kỹ hơn, tôi nhận ra nó giống đường nét của một người", bà Osiecki nói. Theo bà, đó có thể là chính nữ họa sĩ, dù hình ảnh có thể đã bị phai mờ trong quá trình bảo tồn.

Đầu năm nay, bức tranh chính thức được xác nhận là tác phẩm của Clara Peeters và sẽ trở thành một trong những điểm nhấn của triển lãm Nữ họa sĩ tại Bảo tàng Quốc gia Na Uy, khai mạc ngày 8/10.

Đưa các nữ họa sĩ trở lại lịch sử nghệ thuật

Triển lãm Nữ họa sĩ do bà Osiecki phụ trách, quy tụ các tác phẩm của 19 nữ nghệ sĩ hoạt động tại Bắc Âu và Italia trong giai đoạn 1550-1650, trong đó có Artemisia Gentileschi, Lavinia Fontana, Judith Leyster và Clara Peeters.

Theo bà Osiecki, các bức tranh tĩnh vật của Peeters không chỉ thể hiện kỹ thuật hội họa tinh tế mà còn gửi gắm thông điệp về sự mong manh của cuộc sống.

"Những con chim vừa chết sẽ trở thành thức ăn trên bàn tiệc, còn những chùm nho rồi cũng sẽ bị ăn hoặc hư hỏng. Dù tác phẩm có xuất hiện những đồ vật xa hoa như chiếc tazza, Peeters muốn nhắc rằng con người không thể mang theo bất cứ điều gì khi rời khỏi thế giới này. Cuối cùng, tất cả chúng ta đều bình đẳng", bà Osiecki cho biết.

Theo Giám đốc Triển lãm và Bộ sưu tập Nora Ceciliedatter Nerdrum của Bảo tàng Quốc gia Na Uy, việc xác định lại tác giả của bức tranh cho thấy lịch sử nghệ thuật đang dần mở rộng để ghi nhận những nữ nghệ sĩ từng bị lãng quên hoặc thất lạc tác phẩm.

Trong những năm gần đây, nhiều bảo tàng lớn tại châu Âu đã dành sự quan tâm nhiều hơn tới các nữ họa sĩ. Năm 2016, Clara Peeters trở thành người phụ nữ đầu tiên được Bảo tàng Prado tổ chức triển lãm cá nhân.

Theo bà Nerdrum, nếu trước đây nỗ lực khôi phục vị trí của phụ nữ trong lịch sử nghệ thuật chủ yếu tập trung vào việc đưa các tác phẩm nổi tiếng trong kho lưu trữ trở lại công chúng, thì nay các nhà nghiên cứu đang hướng sự chú ý tới những tác phẩm từng bị gắn nhãn "vô danh".