Phải làm gì khi bỗng dưng đứng tên doanh nghiệp, hộ kinh doanh?

VHO - Không ít người chỉ khi đăng ký hộ kinh doanh, nhận thông báo nợ thuế hoặc làm thủ tục xuất cảnh mới phát hiện bị mạo danh đứng tên doanh nghiệp. Nếu không xử lý kịp thời, họ có thể đối mặt với nhiều hệ lụy pháp lý và tài chính.

Vì sao nhiều người bỗng dưng đứng tên doanh nghiệp, hộ kinh doanh?

Thời gian gần đây, nhiều người phản ánh bất ngờ phát hiện thông tin cá nhân bị sử dụng để thành lập doanh nghiệp hoặc hộ kinh doanh mà bản thân hoàn toàn không hay biết.

Gần ba tuần trước, anh Vũ Văn Thành (Hà Nội) nhận được thông báo một doanh nghiệp do mình đứng tên đại diện pháp luật đang nợ thuế quá hạn hơn 4,1 triệu đồng và có nguy cơ bị áp dụng biện pháp tạm hoãn xuất cảnh. Tuy nhiên, anh khẳng định chưa từng thành lập hay điều hành doanh nghiệp nào.

Tra cứu trên Cổng thông tin quốc gia về đăng ký doanh nghiệp, anh tiếp tục phát hiện mình còn đứng tên thêm một công ty khác. Anh đã gửi đề nghị cơ quan thuế xác minh, đồng thời trình báo sự việc tới Sở Tài chính Hà Nội. Hồ sơ sau đó được chuyển sang cơ quan công an để xử lý.

Theo Cục Thuế, tình trạng người dân bị mạo danh đứng tên người đại diện theo pháp luật hoặc chủ doanh nghiệp diễn ra ở nhiều địa phương.

Nguyên nhân xuất phát từ việc quy trình đăng ký doanh nghiệp trước đây còn thiếu khâu xác thực người thành lập. Theo quy định cũ, việc đăng ký chủ yếu dựa trên bản sao giấy tờ tùy thân và hồ sơ đăng ký doanh nghiệp, trong khi chưa bắt buộc xác minh chủ sở hữu thực sự.

Một vị luật sư cũng cho biết, trước đây người thành lập doanh nghiệp có thể ủy quyền cho người khác nộp hồ sơ mà không bắt buộc công chứng, chứng thực văn bản ủy quyền. Bên cạnh đó, cơ quan đăng ký kinh doanh cũng không bắt buộc phải trực tiếp làm việc với người đứng tên đại diện theo pháp luật, tạo ra kẽ hở để một số đối tượng lợi dụng.

Theo luật sư này, nếu doanh nghiệp do người khác mạo danh thành lập phát sinh nợ thuế, người đứng tên đại diện theo pháp luật vẫn có thể bị áp dụng biện pháp tạm hoãn xuất cảnh theo quy định tại Điều 36 Luật Xuất cảnh, nhập cảnh của công dân Việt Nam năm 2019, nếu cơ quan thuế có văn bản đề nghị.

Phát hiện bị mạo danh cần làm gì để gỡ tên?

Người dân cần nhanh chóng thực hiện đồng thời nhiều bước ngay khi phát hiện bị mạo danh.

Trước hết, cần thu thập các tài liệu chứng minh bản thân không tham gia thành lập hoặc điều hành doanh nghiệp. Sau đó, gửi văn bản đến Phòng Đăng ký kinh doanh nơi doanh nghiệp được đăng ký để thông báo sự việc, đồng thời trình báo cơ quan công an và cơ quan thuế để đề nghị điều tra hành vi sử dụng trái phép thông tin cá nhân.

Trong trường hợp bị mạo danh đứng tên doanh nghiệp dẫn đến bị tạm hoãn xuất cảnh, người dân cần liên hệ cơ quan quản lý xuất nhập cảnh để xác định chính xác nguyên nhân.

Nếu xác định bị lợi dụng thông tin cá nhân để thành lập doanh nghiệp, cần trình báo cơ quan công an cấp tỉnh về hành vi giả mạo hồ sơ, chữ ký và gửi kiến nghị tới Sở Tài chính đề nghị xem xét hủy đăng ký doanh nghiệp được lập trái quy định.

Sau khi có kết quả xác minh của cơ quan công an và cơ quan đăng ký kinh doanh, người dân tiếp tục làm việc với cơ quan thuế để đề nghị hủy bỏ biện pháp tạm hoãn xuất cảnh nếu việc áp dụng xuất phát từ doanh nghiệp bị mạo danh.

Để hạn chế tình trạng mạo danh, từ ngày 23.7, Nghị định 296/2026 đã siết chặt quy trình đăng ký doanh nghiệp. Theo đó, người đăng ký trực tuyến phải xác thực qua tài khoản VNeID và đối chiếu với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư.

Quy định mới cũng cấm đứng tên thay người khác để thành lập hoặc góp vốn vào doanh nghiệp, đồng thời yêu cầu người thành lập chịu trách nhiệm về tính trung thực của hồ sơ.

Ở góc độ quản lý, Cục Thuế khuyến cáo người dân không cho mượn, cho thuê hoặc để người khác sử dụng căn cước công dân và thông tin cá nhân để đăng ký doanh nghiệp, hộ kinh doanh. Người dân cũng nên thường xuyên tra cứu thông tin trên Cổng thông tin quốc gia về đăng ký doanh nghiệp để kịp thời phát hiện dấu hiệu bị mạo danh.

Theo Cục Thuế, ứng dụng eTax Mobile trong thời gian tới sẽ bổ sung chức năng tra cứu doanh nghiệp, hộ kinh doanh đứng tên cá nhân, giúp người dân chủ động kiểm tra và phát hiện sớm các trường hợp sử dụng trái phép thông tin cá nhân.