Từ cánh đồng lúa đến Nhà hát Opera là một câu chuyện cổ tích của Nguyễn Khắc Hòa

VHO - Trên sân khấu Tosca của Nhà hát Nhạc Vũ kịch Việt Nam, Nguyễn Khắc Hòa hóa thân thành Baron Scarpia, viên cảnh sát trưởng tàn nhẫn, lạnh lùng, đầy dục vọng và quyền lực. Một Scarpia khiến người xem ghét bỏ, thậm chí sợ hãi. Nhưng ngoài đời, Hòa lại là người đàn ông có giọng nói ấm áp, ánh mắt hiền lành và vẻ chân thành khó giấu.

Từ một vai diễn, câu chuyện của chúng tôi mở ra những miền ký ức xa hơn sân khấu Opera: Cậu bé Quảng Bình (nay là Quảng Trị) từng học dưới ánh đèn dầu, lớn lên với những bữa cơm độn sắn, vị mặn chát của thân đu đủ muối và ánh sáng từ những ô cửa tàu Thống Nhất chạy qua trong đêm tối.

Tiếp đó là 12 năm học tập, trưởng thành ở nước Nga, những người thầy trở thành cha mẹ, chiếc huy chương vàng đầu tiên tại Moldova, cuộc thi Tchaikovsky và quyết định trở về Việt Nam.

Khắc Hòa từng nói với truyền thông Nga: “Từ những cánh đồng lúa đến Nhà hát Opera là cả một câu chuyện cổ tích”. Nhưng câu chuyện ấy không được viết bằng phép màu. Đó là hành trình của thiếu thốn, thất bại, lao động bền bỉ và niềm tin vào con đường đã chọn.

Sau đây là những chia sẻ cởi mở của Khắc Hòa cùng PV Văn Hóa:

P.V: Sau khi xem vở Tosca, tôi đã tự hỏi, một người có vẻ ngoài và giọng nói hiền lành, chân thành như anh làm thế nào để trở thành Scarpia độc ác đến vậy?

- Diễn viên Nguyễn Khắc Hòa: Tôi cũng từng nghĩ như chị. Scarpia hoàn toàn khác với con người tôi ngoài đời. Đó là một cảnh sát trưởng ở Rome, có quyền lực, sự lạnh lùng, dục vọng và sự tàn nhẫn đáng sợ. Khi nhận vai, điều khó nhất không phải là hát mà là làm sao để thực sự trở thành một con người như thế.

Tôi phải nghiên cứu rất nhiều, xem các nghệ sĩ khác diễn Scarpia, từ cách đi đứng, ánh mắt, lời nói đến việc sử dụng cơ thể. Nếu chỉ hát đúng nốt, đúng kỹ thuật thì chưa đủ. Khán giả phải tin rằng trên sân khấu đang có một con người thực sự nguy hiểm.

Tôi vốn khá hiền và chân thành nên đây là cuộc chiến với chính mình. Tôi phải đi vào một vùng tâm lý mà bình thường mình không muốn bước tới. Gần một tháng tập luyện, có những ngày chúng tôi tập ba buổi, kéo dài đến 9-10 giờ tối. Đạo diễn người Hàn Quốc làm việc rất kỹ, yêu cầu lặp lại nhiều lần để từng chi tiết đạt được hiệu quả cần thiết.

Khi đạo diễn nói tôi đã làm được, các đồng nghiệp cũng bất ngờ vì không nghĩ tôi có thể tạo ra một Scarpia như vậy. Có người nói nhìn tôi trên sân khấu thấy sợ. Tôi vui vì cuối cùng mình đã vượt qua được giới hạn của chính mình.

P.V:Có lẽ phải có bóng tối thì ánh sáng mới hiện lên rõ hơn?

- Diễn viên Nguyễn Khắc Hòa: Đúng vậy. Trong một tác phẩm, nếu nhân vật phản diện không đủ tối thì cái tốt, cái đẹp của những nhân vật khác cũng khó tỏa sáng. Nghệ thuật không chỉ kể về những điều đẹp đẽ mà còn phải nhìn vào những phần tối của con người, từ đó làm nổi bật ánh sáng. Nghề diễn viên opera cho tôi cơ hội sống nhiều cuộc đời khác nhau, vượt ra ngoài những giới hạn của bản thân.

P.V:Nếu kể lại câu chuyện cổ tích ấy từ chương đầu tiên, anh sẽ bắt đầu từ đâu?

- Diễn viên Nguyễn Khắc Hòa: Tôi sẽ bắt đầu từ quê mình, Tuyên Hóa, Quảng Bình (cũ). Tôi sinh ra và lớn lên ở một vùng kinh tế mới còn nhiều khó khăn. Đường sá đi lại vất vả, có nơi phải qua những con đường rừng. Từ khoảng năm 1998 đến 2005, tôi đi học trong điều kiện chưa có điện, buổi tối học bằng đèn dầu. Đến khoảng năm 2007, điện mới về quê. Ngày ấy, một chiếc tivi trong nhà đã là điều rất đặc biệt, thỉnh thoảng có đội chiếu phim lưu động về là cả làng háo hức đi xem.

Tình yêu âm nhạc của tôi bắt đầu từ bà ngoại. Bà rất thích văn nghệ, thường tham gia các buổi diễn ở làng, ở xã và hát những câu hò Quảng Bình. Tôi nghe từ nhỏ rồi tự nhiên yêu tiếng hát. Bà không dạy tôi kỹ thuật thanh nhạc, nhưng đã trao cho tôi tình yêu với âm nhạc. Đôi khi, với một người nghệ sĩ, tình yêu ban đầu ấy còn quan trọng hơn rất nhiều thứ khác.

P.V:Con đường đến với âm nhạc của anh không hoàn toàn thuận lợi. Anh từng thi không đỗ, sau đó mới có cơ hội vào học ở trường âm nhạc. Điều gì giúp anh tiếp tục?

- Diễn viên Nguyễn Khắc Hòa: Tôi từng thất bại và có những cánh cửa tưởng sẽ mở nhưng cuối cùng lại khép lại. Sau lần thi không đỗ như mong muốn, tôi đi học một năm ở Nha Trang rồi mới có cơ hội vào học ở Huế.

Trong số 21 người được tuyển năm ấy, tôi là người cuối cùng. Nhưng đến năm học đầu tiên, tôi lại trở thành sinh viên đứng đầu lớp. Điều đó khiến tôi hiểu rằng đôi khi, điều quyết định không phải mình bắt đầu ở vị trí nào, mà là sau khi bước qua cánh cửa ấy, mình làm gì.

Nếu ngày đó bỏ cuộc sau những lần không đỗ, có lẽ đã không có Nguyễn Khắc Hòa hôm nay. Càng về sau, tôi càng hiểu rằng mình không cần chứng minh với ai cả. Chỉ cần biết mình muốn gì và cố gắng đến cùng.

P.V:Sau 12 năm ở Nga, anh có cơ hội tiếp tục làm việc tại nước ngoài nhưng lại quyết định trở về Việt Nam. Vì sao anh lựa chọn như vậy?

- Diễn viên Nguyễn Khắc Hòa: Tôi có cơ hội ở lại châu Âu, có thể ký hợp đồng với một số đơn vị, nhưng tôi muốn trở về. Tôi muốn mang những gì đã học được về Việt Nam, tiếp tục làm nghề, giảng dạy và kết nối với những người trẻ.

Tôi cũng nhớ Hà Nội, nhớ những điều rất bình thường như một ly cà phê, một ổ bánh mì, gặp gỡ bạn bè, ngồi trò chuyện mà không phải lên kế hoạch quá nhiều. Tôi nghĩ cuộc sống không chỉ có những sân khấu lớn, mà còn được tạo nên từ những điều giản dị như thế.

Hiện nay, tôi là nghệ sĩ soloist của Nhà hát Nhạc Vũ kịch Việt Nam, đồng thời giảng dạy thanh nhạc tại Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam. Tôi muốn vừa biểu diễn, vừa truyền lại những gì mình biết cho thế hệ sau. Với tôi, trở về không phải khép lại hành trình, mà là bắt đầu một hành trình khác.

P.V:Điều gì khiến anh quan tâm đến giáo dục âm nhạc và việc tạo cơ hội giao lưu quốc tế cho nghệ sĩ trẻ?

- Diễn viên Nguyễn Khắc Hòa: Vì tôi hiểu cảm giác của một người trẻ khi không có điều kiện tiếp cận. Tôi từng là cậu bé ở một nơi rất xa, chưa có điện, chưa biết Nhà hát Opera là gì. Nếu không có những cơ hội về sau, có thể tôi đã không biết thế giới âm nhạc rộng lớn đến đâu.

Năm 2024, tôi thực hiện chương trình “Giai điệu Nga tại Việt Nam”, mời các nghệ sĩ châu Âu về biểu diễn và tổ chức những lớp masterclass miễn phí tại Hà Nội, Huế, Đà Nẵng. Năm 2025, tôi tiếp tục kết nối với Conservatorio Vecchi-Tonelli của Italy để đưa các dự án giáo dục âm nhạc về Việt Nam.

Tôi nghĩ điều quan trọng nhất là gieo được đam mê. Khi một người trẻ thực sự yêu âm nhạc, họ sẽ tự tìm cách học, tự tìm cách đi tiếp. Đầu tư cho văn hóa không chỉ là đầu tư thêm bao nhiêu tiền, mà quan trọng hơn là gieo được một giấc mơ.

Tôi muốn những người trẻ Việt Nam có cơ hội gặp gỡ nghệ sĩ, giáo sư giỏi, được nghe những dàn nhạc lớn, được học hỏi và tự quyết định con đường của mình. Tôi chỉ muốn góp một phần nhỏ để những cánh cửa từng mở ra với tôi cũng có thể mở ra với các bạn trẻ khác.

P.V:Anh từng gọi âm nhạc cổ điển là “tấm danh thiếp của một dân tộc”. Theo anh, Việt Nam cần làm gì để âm nhạc cổ điển phát triển bền vững hơn?

- Diễn viên Nguyễn Khắc Hòa: Khi nhìn vào đời sống âm nhạc hàn lâm của một đất nước, người ta có thể thấy một phần trình độ văn hóa, giáo dục và cách xã hội đầu tư cho những giá trị lâu dài.

Việt Nam có nhiều di sản âm nhạc quý giá như ca trù, hát xoan, chèo, cải lương. Đó là những giá trị rất riêng của dân tộc. Trong khi đó, giao hưởng và opera là những ngôn ngữ nghệ thuật có tính quốc tế cao. Khi chúng ta có những dàn nhạc, nhà hát, nghệ sĩ và khán giả ngày càng chuyên nghiệp, đó cũng là dấu hiệu cho thấy đời sống văn hóa đang phát triển.

Tôi cho rằng Việt Nam đang bước vào một giai đoạn đáng kỳ vọng của âm nhạc cổ điển. Tuy nhiên, để đi xa hơn, chúng ta cần cả một hệ sinh thái, từ nhà hát, dàn nhạc, nghệ sĩ, nhà giáo, nhà quản lý, nhà sản xuất đến khán giả.

Tôi vui khi thấy khán giả Hà Nội ngày càng sẵn sàng mua vé nghe giao hưởng, xem opera. Nhưng vẫn còn những nghệ sĩ phải hy sinh rất nhiều cho nghề, có khi tập ba ca nhưng chế độ chỉ được tính hai ca, thu nhập thấp. Họ đang hy sinh vì nghệ thuật chứ chưa chắc đã sống được bằng nghệ thuật. Muốn giữ nghệ sĩ ở lại với nghề, xã hội cần nhìn thấy và trân trọng giá trị của lao động nghệ thuật.

Tôi chỉ muốn là một người thợ xây bình thường trong ngôi nhà văn hóa ấy. Có thể là đưa một giáo sư về Việt Nam, tổ chức một lớp masterclass, giúp một sinh viên có cơ hội nghe nghệ sĩ quốc tế, hay đơn giản là nói với một đứa trẻ rằng: “Em có thể làm được”. Nếu nhiều người cùng làm những việc nhỏ như vậy, chúng ta sẽ tạo ra thay đổi.

P.V:Nếu được gặp lại cậu bé Khắc Hoà năm nào, anh muốn nói điều gì với cậu?

- Diễn viên Nguyễn Khắc Hòa: Tôi sẽ nói: “Cứ đi đi”. Con đường có thể rất dài, sẽ có thất bại, những cánh cửa đóng lại và những lúc mình không biết ngày mai sẽ thế nào. Nhưng cứ đi, bởi mình không thể biết phía trước có gì nếu không bước ra khỏi nơi mình đang đứng.

Tôi nghĩ mình vẫn đang ở trên đường, chưa muốn nói đến ga cuối. Tôi còn muốn học, muốn hát, muốn dạy và thực hiện những dự án kết nối. Sắp tới, tôi có chuyến đi Italy tham gia một chương trình hòa nhạc liên quan đến quỹ âm nhạc Pavarotti.

Tôi hy vọng từ những chuyến đi ấy có thể mở thêm cơ hội hợp tác giáo dục âm nhạc giữa Italy và Việt Nam, giúp các nghệ sĩ trẻ có thêm điều kiện phát triển.

Tôi vẫn nhớ những chuyến tàu ngày bé. Khi ấy, tôi chỉ đứng trong bóng tối, nhìn thấy một chút ánh sáng từ những ô cửa sổ chạy ngang qua. Bây giờ, tôi hiểu rằng ánh sáng ấy không phải để mình đứng nhìn mãi. Nó là để mình bước lên tàu và đi.

P.V:Xin cảm ơn anh về cuộc trò chuyện!