Cần có sự kiểm soát nhất định đối với nội dung phim AI

VHO - NSƯT Công Ninh chia sẻ góc nhìn về phim AI, từ chất lượng nghệ thuật, tác động tới người trẻ đến vai trò của công nghệ và sức sáng tạo của con người trong phim ảnh.

AI đang mở rộng khả năng sản xuất nội dung nghe nhìn, từ video ngắn đến những sản phẩm phim có nhân vật, biểu cảm và kịch bản được tạo dựng bằng công nghệ. Sự phát triển này mở ra thêm công cụ cho người sáng tạo, song cũng đặt ra những vấn đề về chất lượng nghệ thuật, nội dung và tương lai của người làm nghề.

Dưới góc nhìn của một diễn viên, đạo diễn và nhà giáo nhiều năm gắn bó với sân khấu, điện ảnh, NSƯT Công Ninh, nguyên Trưởng khoa Điện ảnh, Trường ĐH Sân khấu – Điện ảnh TP.HCM, đã chia sẻ với Văn Hóa những suy nghĩ về vấn đề này.

Công nghệ hỗ trợ sáng tạo, không phải để tạo ra sự rập khuôn

NSƯT cho biết, thời gian đầu tiếp cận các sản phẩm phim AI, tôi cũng tò mò và thích thú chứ không phải không. Tôi thường xem những video ngắn trên TikTok và một số phim được làm bằng AI. Tôi thấy thú vị vì công nghệ có thể tạo ra những nhân vật gần giống người thật.

Thậm chí, những chi tiết như nếp nhăn trên khuôn mặt cũng được thể hiện khá kỹ, biểu cảm cảm xúc được xử lý tỉ mỉ. Tôi từng tự hỏi tại sao công nghệ có thể làm ra những sản phẩm như vậy.

Tuy nhiên, xem nhiều hơn, tôi bắt đầu nhận thấy các sản phẩm này dường như đang đi theo một công thức nhất định. Khi buồn, nhân vật sẽ có những biểu cảm như thế nào; khi vui sẽ thể hiện ra sao; cấu trúc kịch bản được triển khai theo hướng nào…

Dần dần, người xem có thể đoán trước cách nhân vật thể hiện cảm xúc và diễn biến câu chuyện. Khi sự bất ngờ không còn, tôi nghĩ sức hấp dẫn của sản phẩm cũng giảm đi rất nhiều.

Điều này không chỉ xảy ra với phim AI mà còn có thể thấy ở một số sản phẩm âm nhạc được tạo ra bằng công nghệ. Ban đầu, người nghe có thể cảm thấy hay, mới lạ, nhưng sau một thời gian lại nhận ra các sản phẩm có nét tương đồng, dễ lặp lại. Khi đó, sự hứng thú và trải nghiệm thưởng thức nghệ thuật cũng không còn như lúc đầu.

Theo tôi, giá trị của một tác phẩm nghệ thuật không chỉ nằm ở khả năng tạo hình đẹp hay thể hiện cảm xúc giống thật. Điều quan trọng là tác phẩm có tạo được sự đồng cảm, có khiến khán giả tin vào nhân vật và những gì đang diễn ra trên màn ảnh hay không.

Những sản phẩm do con người sáng tạo và trực tiếp thực hiện có thể chưa hoàn chỉnh, nhưng vẫn mang đến những cảm xúc riêng, bởi mỗi người có một cách quan sát cuộc sống, cảm nhận và thể hiện khác nhau.

Chính những trải nghiệm, suy nghĩ và cảm xúc của con người làm nên sự đa dạng của nghệ thuật. Một nhân vật do diễn viên thể hiện có thể mang những nét riêng mà đôi khi chính người diễn cũng không lặp lại hoàn toàn được trong một lần diễn khác.

Tương tự, người viết kịch bản và đạo diễn cũng có những cách nhìn, cách xử lý tình huống riêng. Nhờ vậy, tác phẩm có thể tạo ra những điều bất ngờ, không bị bó hẹp trong một công thức có sẵn.

Tôi cho rằng AI có thể hỗ trợ người làm nghệ thuật trong quá trình sáng tạo và sản xuất, nhưng không thể thay thế con người. Công nghệ có thể tạo hình nhân vật, hỗ trợ một số công đoạn kỹ thuật, song sản phẩm nghệ thuật vẫn cần sự sáng tạo, lựa chọn và chịu trách nhiệm của con người.

Điều tôi quan tâm không phải là phủ nhận công nghệ, mà là chúng ta sử dụng công nghệ như thế nào để phục vụ sáng tạo, thay vì để công nghệ khiến các sản phẩm trở nên giống nhau.

Cần quan tâm đến nội dung và tác động với người trẻ

Bên cạnh chất lượng nghệ thuật, nội dung phim AI cũng là vấn đề cần được quan tâm. Tôi không làm công tác quản lý nhà nước nên không dám đưa ra ý kiến cụ thể về cơ chế quản lý. Tuy nhiên, với những sản phẩm có khả năng tiếp cận đông đảo công chúng, đặc biệt là giới trẻ, tôi cho rằng cần có sự kiểm soát nhất định đối với nội dung.

Chẳng hạn, nếu phim thường xuyên khai thác các mối quan hệ theo hướng đẩy mâu thuẫn lên cao, nhân vật chửi bới, gây hiềm khích với nhau, rồi cuối cùng giải quyết vấn đề chủ yếu bằng quyền lực, những nội dung như vậy có thể gây phản cảm và tác động không tốt đến nhận thức của người trẻ.

Nếu người xem chưa đủ khả năng phân biệt đâu là cách hành xử đúng, đâu là sai, việc tiếp nhận những nội dung này có thể dẫn đến những ảnh hưởng không mong muốn.

Theo tôi, những vấn đề như vậy cần được cơ quan quản lý nhà nước quan tâm. Sự phát triển của công nghệ không có nghĩa là có thể bỏ qua trách nhiệm đối với nội dung sản phẩm. Việc quản lý cần hướng đến bảo đảm các giá trị văn hóa, thẩm mỹ và hạn chế những tác động tiêu cực, nhất là với nhóm khán giả chưa có nhiều kinh nghiệm sống.

Đây vẫn là vấn đề mới. Ngay cả tôi, khi được đặt vấn đề trao đổi, cũng nhận thấy câu chuyện phim AI đã trở thành một vấn đề đáng quan tâm. Nó liên quan đến quản lý văn hóa, định hướng thẩm mỹ và nhận thức của khán giả.

Trong thời gian tới, ở những buổi trao đổi về nghệ thuật với sinh viên, tôi cũng sẽ chú ý đề cập đến vấn đề này để các em hiểu rõ hơn những tác động của công nghệ đối với lĩnh vực đang theo học, cũng như những thay đổi có thể xảy ra với nghề nghiệp trong tương lai.

Sinh viên nghệ thuật cần hiểu công nghệ đang phát triển đến đâu, có thể hỗ trợ những công đoạn nào và đâu là phần việc đòi hỏi năng lực sáng tạo, cảm nhận và trách nhiệm của người làm nghề. Theo tôi, đây là câu chuyện có ảnh hưởng trực tiếp đến tương lai của các em, chứ không đơn giản chỉ là một xu hướng mới để xem cho biết.

Khán giả sẽ lựa chọn giá trị của tác phẩm

Tôi không quá lo ngại phim AI sẽ khiến điện ảnh truyền thống bị thu hẹp thị phần. Người thưởng thức ngày nay có nhiều lựa chọn và họ cũng có những tiêu chí riêng khi quyết định xem một sản phẩm. Khi bỏ tiền mua vé hoặc dành thời gian để giải trí, khán giả sẽ cân nhắc điều gì thực sự hấp dẫn mình.

Có thể trong giai đoạn đầu, người xem tò mò trước những sản phẩm mới lạ do AI tạo ra. Nhưng về lâu dài, tôi tin khán giả sẽ có sự chọn lọc. Những sản phẩm có hình ảnh đẹp, kỹ thuật mới có thể thu hút sự chú ý ban đầu, nhưng để giữ chân người xem, tác phẩm vẫn cần nội dung tốt, nhân vật có sức thuyết phục và khả năng tạo ra cảm xúc.

Những giá trị chân thật, mộc mạc, gần gũi với đời sống vẫn có khả năng chạm đến trái tim khán giả. Đó có thể là một nhân vật với những vui buồn rất đời thường, một tình huống khiến người xem nhận ra chính mình hoặc một câu chuyện gợi nhắc những trải nghiệm mà họ từng đi qua. Những điều ấy tạo nên sự đồng cảm và sức hấp dẫn riêng của nghệ thuật.

Vì vậy, người làm điện ảnh không nên quá hoang mang trước sự phát triển của phim AI. Điều quan trọng là tiếp tục đầu tư cho chất lượng tác phẩm, năng lực sáng tạo và khả năng kể những câu chuyện có ý nghĩa với công chúng. AI có thể trở thành công cụ hỗ trợ, nhưng giá trị nghệ thuật không thể chỉ được đánh giá bằng mức độ hiện đại của công nghệ hay sự hoàn thiện về hình ảnh.

Theo tôi, nghệ thuật do con người sáng tạo và trực tiếp thực hiện vẫn có sức hấp dẫn riêng, bởi cảm xúc chân thật luôn là yếu tố quan trọng trong mối quan hệ giữa tác phẩm và người thưởng thức. Cuối cùng, khán giả sẽ lựa chọn sản phẩm mà họ cảm thấy xứng đáng với thời gian, tiền bạc và cảm xúc của mình.

Đó cũng là lý do tôi cho rằng không nên quá lo lắng về việc phim AI sẽ thay thế điện ảnh truyền thống, mà cần nhìn nhận công nghệ đúng với vai trò hỗ trợ, đồng thời tiếp tục phát huy những giá trị riêng của nghệ thuật do con người tạo ra.