Triển lãm “EVA 2: The Alien Self (Thể Lạ)“: Khám phá bản sắc con người trong kỷ nguyên AI

VHO - Chiều 17.7, tại Hà Nội, triển lãm nghệ thuật đương đại "EVA 2: The Alien Self (Thể Lạ)" đã chính thức khai mạc.

Diễn ra từ ngày 18-25.7, triển lãm được viết và chỉ đạo nghệ thuật bởi Gydient và Nguyễn Phan Thảo Đan; do Core Design chỉ đạo, Zeit Media đồng tổ chức, dưới sự bảo trợ của Văn phòng UNESCO tại Hà Nội, Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội, Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội.

Sự kiện quy tụ bốn nghệ sĩ trẻ hoạt động trong các lĩnh vực sáng tạo khác nhau, gồm: Gydient, YenJii, Antransax và Danestla.

Nâng cao nhận thức và trách nhiệm cộng đồng sáng tạo

Triển lãm là hoạt động nằm trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026 với chủ đề văn hóa, đạo đức và sáng tạo trong ứng dụng trí tuệ nhân tạo, đáp ứng yêu cầu thúc đẩy đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và phát triển bền vững các ngành công nghiệp văn hóa.

Phát biểu khai mạc, Phó Giám đốc Sở Văn hoá và Thể thao Hà Nội Phạm Xuân Tài cho biết: “Triển lãm nhằm góp phần nâng cao nhận thức về vai trò của trí tuệ nhân tạo (AI) trong thúc đẩy đổi mới sáng tạo; chia sẻ kiến thức, ứng dụng AI trong học tập, nghiên cứu, kinh doanh và đời sống, nhất là trong các hoạt động sáng tạo trên nguồn lực văn hóa, nghệ thuật; đồng thời, tạo diễn đàn kết nối giữa chuyên gia, doanh nghiệp, giảng viên, sinh viên, đội ngũ sáng tạo, những người quan tâm đến AI một cách hiệu quả hơn”.

Theo ông Phạm Xuân Tài, triển lãm cũng góp phần nâng cao nhận thức và trách nhiệm cộng đồng sáng tạo trong việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) một cách an toàn, minh bạch, có trách nhiệm để sáng tạo các nội dung, bảo đảm phù hợp với các giá trị văn hóa, bản sắc văn hoá dân tộc, chuẩn mực đạo đức và pháp luật; góp phần thúc đẩy phát triển văn hóa số và xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh trong kỷ nguyên số.

Với chủ đề The Alien Self (Thể Lạ), triển lãm khai thác những biến chuyển của bản sắc cá nhân trong thời đại công nghệ phát triển mạnh mẽ, khi ranh giới giữa con người, danh tính số và trí tuệ nhân tạo ngày càng trở nên mờ nhạt.

Thông qua các tác phẩm sắp đặt đa phương tiện, hình ảnh và âm thanh, EVA 2 đặt ra góc nhìn về cách AI có thể trở thành công cụ đồng hành, mở rộng năng lực của con người khi được sử dụng một cách có ý thức, có trách nhiệm và mang tính phản biện.

Khi công nghệ số và trí tuệ nhân tạo ngày càng định hình việc sáng tạo, sản xuất và tiếp cận văn hóa, những cơ hội mới xuất hiện, đồng thời cũng đặt ra các câu hỏi quan trọng liên quan đến đạo đức, quyền tác giả, sự đa dạng văn hóa và tương lai của công việc sáng tạo.

Theo Khuyến nghị của UNESCO về Đạo đức của Trí tuệ Nhân tạo năm 2021, việc thúc đẩy sự tham gia có hiểu biết của công chúng và các cách tiếp cận lấy con người làm trung tâm trong sử dụng các công nghệ mới nổi trong lĩnh vực văn hóa ngày càng trở nên cần thiết.

Chia sẻ về ý nghĩa của triển lãm, ông Jonathan Wallace Baker, Trưởng Đại diện UNESCO tại Việt Nam cho biết: “Khi trí tuệ nhân tạo ngày càng học hỏi nhiều hơn từ tri thức, văn hóa và sự sáng tạo của con người, chúng ta đặt câu hỏi về những khía cạnh mà máy móc không thể thay thế con người và làm thế nào để đảm bảo rằng tiến bộ công nghệ tiếp tục phục vụ con người và xã hội.

Là cơ quan đầu tiên của Liên Hợp Quốc thiết lập khuôn khổ chuẩn mực toàn cầu về đạo đức của trí tuệ nhân tạo, UNESCO tin rằng văn hóa và sự sáng tạo phải đóng vai trò thiết yếu trong việc định hình tương lai của các công nghệ này”.

Hành trình bốn giai đoạn: "Nhận diện - Phân loại - Mã hóa - Tái tạo"

Với diện tích hơn 860m² tại L’Art Gallery, tầng 1, sảnh văn phòng Lotte Mall West Lake Hanoi, triển lãm được xây dựng theo bốn giai đoạn mô phỏng quá trình AI tiếp nhận và xử lý dữ liệu con người: Nhận diện – Phân loại – Mã hóa – Tái tạo. Đây cũng là hành trình để người xem nhìn lại cách bản sắc cá nhân được hình thành, phản chiếu và phát triển trong kỷ nguyên số.

Ở không gian Nhận diện, Gydient tái hiện môi trường làm việc sáng tạo, nơi AI xuất hiện như một cộng sự, học từ cách con người tư duy, viết và sáng tạo để hỗ trợ mở rộng khả năng làm việc. Tác phẩm đặt ra câu hỏi về tư duy độc lập và quyền làm chủ công nghệ trong quá trình ứng dụng AI.

Tiếp đó, không gian Phân loại của YenJii gợi mở cách mỗi cá nhân hình thành nhiều phiên bản khác nhau trong môi trường số thông qua hình ảnh, thông tin và dấu vết trực tuyến. Tác phẩm đặt vấn đề về việc chủ động xây dựng hình ảnh cá nhân, đồng thời duy trì sự nhất quán giữa bản sắc thật và các danh tính số.

Ở giai đoạn Mã hóa, Antransax chuyển hóa cảm xúc, ký ức và trải nghiệm cá nhân thành âm thanh, hình ảnh và ngôn ngữ mà máy có thể tiếp nhận. Không gian đa giác quan này phản ánh sự cộng hưởng giữa sáng tạo nghệ thuật và công nghệ, đồng thời nhấn mạnh phần bản sắc con người luôn cần được gìn giữ trong quá trình tương tác với AI.

Khép lại hành trình, không gian Tái tạo của Danestla đặt người xem trước hình dung về những phiên bản mới của chính mình trong thời đại công nghệ. Tác phẩm gửi gắm thông điệp rằng AI chỉ thực sự phát huy giá trị khi được sử dụng với tinh thần trách nhiệm, tôn trọng con người và môi trường.

Nơi công nghệ và nghệ thuật gặp gỡ công chúng

Trong bối cảnh nghệ thuật đương đại tại Việt Nam ngày càng nhận được sự quan tâm của thế hệ trẻ, câu hỏi đặt ra không chỉ là làm thế nào để trưng bày tác phẩm, mà còn là làm sao để công chúng thực sự bước vào thế giới của nghệ thuật.

Không ít người vẫn xem nghệ thuật đương đại là điều khó tiếp cận bởi khoảng cách trong ngôn ngữ biểu đạt, không gian trưng bày và cách thưởng thức.

Ra đời với mong muốn thu hẹp khoảng cách đó, EVA xây dựng một nền tảng nghệ thuật nơi nghệ sĩ có thể chia sẻ quá trình sáng tạo, còn việc thưởng lãm không dừng lại ở quan sát, mà mở rộng thành trải nghiệm và đối thoại.

Với sự tham gia của bốn nghệ sĩ trẻ hoạt động trong lĩnh vực sáng tạo, triển lãm mang đến bốn lối tiếp cận khác nhau, cùng tạo nên một không gian đối thoại đa chiều về con người, công nghệ và thế giới đương đại.

Khép lại hành trình qua bốn không gian đó, Thể Lạ không chỉ giới thiệu những cách tiếp cận nghệ thuật đương đại với trí tuệ nhân tạo, mà còn mở ra cuộc đối thoại về vai trò của con người trong kỷ nguyên số.

Triển lãm khẳng định rằng, khi được sử dụng một cách chủ động, có hiểu biết và có trách nhiệm, AI không thay thế con người, mà trở thành công cụ góp phần mở rộng năng lực sáng tạo, làm phong phú bản sắc cá nhân và thúc đẩy những giá trị tích cực cho xã hội.

Chia sẻ về dự án, nghệ sĩ sáng lập EVA Danestla cho biết: “EVA được xây dựng với mong muốn tạo ra một không gian, nơi nghệ thuật không chỉ được trưng bày mà còn được trò chuyện. Chúng tôi hy vọng công chúng có thể đến gần hơn với nghệ thuật đương đại thông qua việc gặp gỡ nghệ sĩ, lắng nghe những câu chuyện phía sau mỗi tác phẩm và tự tìm thấy góc nhìn của riêng mình”.

Bên cạnh không gian trưng bày kéo dài một tuần, EVA 2 còn mang đến các hoạt động giao lưu và tọa đàm nhằm khuyến khích mỗi người xem chủ động khám phá và hình thành trải nghiệm cá nhân trong một không gian nghệ thuật cởi mở.