Nỗ lực đưa tác phẩm sân khấu thành sản phẩm du lịch

VHO - Sân khấu muốn tham gia sâu hơn vào công nghiệp văn hóa phải tìm được thị trường cho tác phẩm. Du lịch, với nhu cầu trải nghiệm văn hóa bản địa, đang mở ra một hướng đi để sân khấu tiếp cận công chúng mới, tạo doanh thu và kéo dài vòng đời tác phẩm.

Sân khấu làm mới mình để hút du khách

Trong bối cảnh đất nước đẩy mạnh phát triển công nghiệp văn hóa, sân khấu đang đứng trước yêu cầu không chỉ tạo ra những vở diễn hay, mà còn phải mở rộng công chúng, kéo dài “vòng đời” tác phẩm và tạo giá trị kinh tế để tái đầu tư cho sáng tạo.

Vì thế, sân khấu cũng cần chuyển từ tư duy “dựng vở” sang xây dựng những sản phẩm nghệ thuật có thị trường, trong đó du lịch có thể trở thành không gian và thị trường quan trọng, đưa tác phẩm đến gần hơn với du khách và mở rộng chuỗi giá trị văn hóa.

Thời gian qua, TP. Hà Nội từng bước xây dựng các chương trình nghệ thuật phục vụ du lịch Thủ đô, đưa sân khấu trở thành một phần trong trải nghiệm khám phá văn hóa của du khách.

Thành phố đã xây dựng chuỗi 5 chương trình nghệ thuật chất lượng cao gồm: Nét duyên Chèo Hà thành của Nhà hát Chèo Hà Nội, Chuyện Hà Nội - Một ngày rất Hà Nội của Nhà hát Ca Múa Nhạc Thăng Long, Người con gái Hà thành của Nhà hát Cải lương Hà Nội, Những người con Hà Nội của Nhà hát Kịch Hà Nội và chương trình nghệ thuật chất lượng cao của Nhà hát Múa rối Thăng Long.

Việc tổ chức các chương trình định kỳ, mang dấu ấn riêng của từng loại hình nghệ thuật truyền thống tạo điều kiện để sân khấu trở thành sản phẩm văn hóa mà du khách có thể chủ động lựa chọn trong hành trình khám phá Hà Nội.

Trong chương trình Nét duyên Chèo Hà thành, sản phẩm sân khấu cũng được điều chỉnh để phù hợp hơn với nhu cầu của khách du lịch trong và ngoài nước.

Thay vì đặt nặng lời thoại, chương trình tiết chế phần thoại, tăng các lớp tương tác và hành động sân khấu có tính trực quan, giúp khán giả dễ nắm bắt nội dung ngay cả khi chưa có nhiều hiểu biết về chèo.

Thời lượng được gói gọn trong khoảng 60 phút, có phụ đề hỗ trợ khán giả quốc tế. Những thay đổi này cho thấy sân khấu truyền thống hoàn toàn có thể thích ứng với thị trường du lịch mà không nhất thiết phải đánh đổi bản sắc nghệ thuật.

Tại các đơn vị nghệ thuật trực thuộc Bộ VHTTDL, Nhà hát Múa rối Việt Nam phát triển chương trình In bóng Long Thành từ tác phẩm Cảm xúc Long Thành, đưa vào biểu diễn thường xuyên tại Area 75 - Art & Auction (phường Hoàn Kiếm, Hà Nội), hướng tới khách du lịch trong và ngoài nước. 

Từ một tác phẩm theo đơn đặt hàng của Nhà nước, Nhà hát tiếp tục làm mới cách thể hiện, lựa chọn không gian phù hợp và mở rộng nhóm công chúng.

Với Liên đoàn Xiếc Việt Nam, vở cải lương - xiếc Trần Nhân Tông mở ra cách tiếp cận mới khi kết hợp hai loại hình để làm mới chất liệu truyền thống. Hơn 12 suất diễn luôn hết vé cho thấy những câu chuyện lịch sử vẫn có sức hút khi được kể bằng ngôn ngữ sân khấu mới.

Gần đây, Liên đoàn tiếp tục ứng dụng công nghệ 3D mapping, sân khấu nước, ánh sáng và hiệu ứng hiện đại trong vở kịch xiếc Sơn Thần - Thủy Quái. Ba buổi diễn từ ngày 25 - 27.9 đều cháy vé, thu hút đông đảo khán giả trẻ và người dân.

Không chỉ đổi mới cách kể, một số đơn vị còn hướng tới biến khán giả thành người trải nghiệm.

Với buổi biểu diễn vở tuồng Triệu Đình Long cứu chúa, Nhà hát Sân khấu truyền thống quốc gia Việt Nam tổ chức để khán giả tham gia vào không gian biểu diễn thông qua các hoạt động như hóa thân, gieo quẻ, dâng hương...

Cách làm này đặc biệt phù hợp với khách du lịch, bởi thay vì chỉ ngồi xem, họ được trực tiếp tương tác và khám phá những lớp văn hóa phía sau tác phẩm.

Kết nối sân khấu với thị trường du lịch

Để sân khấu thực sự trở thành sản phẩm phục vụ du lịch, điều quan trọng là các nhà hát, đơn vị nghệ thuật phải thay đổi cách tiếp cận, từ làm chương trình theo mùa vụ sang xây dựng sản phẩm có định hướng thị trường và vòng đời dài hơn.

Theo Giám đốc Nhà hát Múa rối Việt Nam, NSND Nguyễn Tiến Dũng, cần xác định rõ từng nhóm khán giả, đặc biệt là khách du lịch trong nước, khách quốc tế và khán giả trẻ, từ đó thiết kế chương trình phù hợp về thời lượng, nội dung, ngôn ngữ và hình thức thể hiện.

Những chương trình dành cho du khách có thể cô đọng những giá trị đặc sắc nhất của tác phẩm, tăng yếu tố trực quan, tương tác, bổ sung phụ đề và thuyết minh đa ngôn ngữ để khán giả dễ tiếp cận mà vẫn giữ được cốt lõi nghệ thuật.

Cùng với nội dung, không gian biểu diễn cũng cần được nhìn như một phần của sản phẩm.

Nhà hát có thể chủ động đưa chương trình đến những địa điểm gần các tuyến tham quan, khu phố cổ, không gian văn hóa hoặc điểm lưu trú của du khách; đồng thời tạo thêm các hoạt động trước và sau buổi diễn như giới thiệu phục trang, nhạc cụ, hóa trang, giao lưu nghệ sĩ, trải nghiệm hậu trường...

Giám đốc Liên đoàn Xiếc Việt Nam, NSND Tống Toàn Thắng cho rằng, trong bối cảnh hiện nay, công nghệ có vai trò ngày càng quan trọng trong việc đổi mới sân khấu.

Công nghệ không thể trực tiếp thay thế nghệ sĩ, nhưng có thể hỗ trợ, bổ trợ và gia tăng trải nghiệm cho khán giả. Việc ứng dụng 3D mapping, ánh sáng, âm thanh, sân khấu tương tác, các nền tảng số... giúp mở rộng không gian biểu diễn, làm mới cách kể chuyện và tạo thêm những điểm chạm với công chúng. 

Đặc biệt, nhà hát không thể tự mình tiếp cận du khách nếu thiếu một hệ thống phân phối phù hợp.

Vì vậy, cần tăng cường liên kết với doanh nghiệp lữ hành, khách sạn, điểm tham quan và các nền tảng bán vé để đưa chương trình vào tour, xây dựng các gói trải nghiệm và giúp du khách dễ dàng tìm kiếm, lựa chọn, đặt vé.

Song song với đó, cần đẩy mạnh truyền thông số, xây dựng hình ảnh sản phẩm, phát triển nội dung đa ngôn ngữ và khai thác dữ liệu khán giả. Đây là cơ sở để các nhà hát nhận diện nhu cầu thị trường, chủ động điều chỉnh sản phẩm và từng bước hình thành thị trường riêng cho sân khấu.

Khi sân khấu có sản phẩm chất lượng, phù hợp với nhu cầu của du khách và được kết nối với hệ thống phân phối hiệu quả, tác phẩm có thể trở thành một sản phẩm du lịch thực thụ, qua đó tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị và quá trình phát triển công nghiệp văn hóa của đất nước.