Lời ru của mẹ là thanh âm Việt Nam tôi muốn kể với thế giới

VHO - Đồng hành cùng chương trình “Thanh âm Việt Nam. Giai điệu cuộc sống” năm 2026 với vai trò đại sứ, nhạc sĩ Nguyễn Văn Chung mong muốn mỗi người dân hãy tự tin chia sẻ những âm thanh gắn với ký ức và cuộc sống của mình.

Văn Hoá có cuộc trò chuyện với nhạc sĩ Nguyễn Văn Chung về ý nghĩa của việc lưu giữ thanh âm Việt Nam và khơi dậy sức sáng tạo âm nhạc trong cộng đồng.

PV: Chương trình “Thanh âm Việt Nam. Giai điệu cuộc sống” năm 2026 khuyến khích mỗi người chia sẻ những âm thanh và câu chuyện âm nhạc của riêng mình. Với vai trò Đại sứ chương trình, anh muốn gửi gắm thông điệp gì để khích lệ mọi người, kể cả những người không hoạt động âm nhạc chuyên nghiệp, mạnh dạn chia sẻ những giai điệu thân thuộc trong đời sống, góp phần lưu giữ và làm phong phú thêm kho tàng âm nhạc Việt Nam?

- Nhạc sĩ Nguyễn Văn Chung: Với thông điệp “Mỗi người một giai điệu. Triệu người cùng tạo nên âm thanh Việt Nam”, chương trình “Thanh âm Việt Nam. Giai điệu cuộc sống” năm 2026 hướng tới khơi dậy sức sáng tạo âm nhạc trong cộng đồng, phát hiện và lưu giữ những thanh âm gắn với đời sống, phản ánh bản sắc văn hóa Việt Nam.

Qua đó, chương trình từng bước xây dựng Ngân hàng giai điệu Việt Nam và Bản đồ âm nhạc Việt Nam, góp phần bảo tồn những giá trị âm nhạc giàu bản sắc và thúc đẩy phát triển công nghiệp văn hóa.

Tôi nghĩ rằng, để góp phần tạo nên bức tranh âm nhạc Việt Nam, chúng ta không nhất thiết phải là những nghệ sĩ chuyên nghiệp hay sáng tạo ra những tác phẩm hoàn chỉnh. Đôi khi, điều đáng quý nhất lại bắt đầu từ những điều rất đỗi bình dị: một câu hát ru của bà, tiếng rao quen thuộc trên phố, âm thanh của một phiên chợ quê hay giai điệu gắn với một ký ức không thể nào quên. Đó có thể là những mảnh ghép âm thanh nhỏ bé, nhưng lại chứa đựng câu chuyện, tình cảm và dấu ấn văn hóa của mỗi người, mỗi vùng đất.

Tôi tin rằng bất kỳ ai cũng có thể tham gia chương trình, miễn là có một giai điệu, một thanh âm hay một câu chuyện âm nhạc muốn chia sẻ. Mỗi người có một ký ức, một cách cảm nhận và một câu chuyện riêng; khi những câu chuyện ấy được kết nối, chúng ta sẽ có cơ hội nhìn thấy một diện mạo âm nhạc Việt Nam phong phú hơn, gần gũi hơn và phản ánh rõ nét hơn đời sống của người Việt.

Tôi mong mọi người hãy mạnh dạn chia sẻ những gì mình đang lưu giữ. Tất cả những đóng góp gửi về chương trình đều được trân trọng, bởi mỗi thanh âm được lưu giữ hôm nay có thể trở thành một phần ký ức văn hóa của ngày mai.

Nếu chọn một thanh âm có thể gợi lên rõ nét nhất tâm hồn và bản sắc Việt Nam, anh sẽ chọn âm thanh nào?

- Nếu được lựa chọn một âm thanh để đưa vào ca khúc, giúp khán giả trong nước và quốc tế hiểu thêm về đất nước, con người Việt Nam, tôi chắc chắn sẽ chọn lời ru của mẹ.

Đó là âm thanh đầu tiên tôi được nghe khi đến với thế giới này, gắn với cảm giác bình yên, ấm áp và được chở che. Lời ru khiến tôi cảm nhận rằng mình luôn có một nơi để trở về, một vòng tay yêu thương để nương tựa và một điểm tựa tinh thần trên hành trình trưởng thành. Có lẽ, chính từ những lời ru giản dị ấy, tình yêu thương đã được gieo vào tâm hồn mỗi người từ những năm tháng đầu đời.

Tôi tin rằng, lời ru cũng mang ý nghĩa đặc biệt đối với nhiều người Việt Nam. Trong lời ru có vẻ đẹp của tiếng Việt, có tình mẫu tử và những tình cảm gần gũi, thân thương được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác.

Người mẹ hát ru con mỗi đêm không chỉ để đưa con vào giấc ngủ, mà còn gửi gắm vào đó tình yêu thương, sự vỗ về và những điều bình dị nhất của cuộc sống. Khi lớn lên, mỗi người có thể đi qua nhiều vùng đất, trải nghiệm nhiều điều mới mẻ, nhưng lời ru vẫn có thể trở thành một miền ký ức sâu lắng, gợi nhắc về gia đình, về tuổi thơ và những tháng ngày được mẹ chở che.

Với tôi, lời ru vì thế không chỉ là một âm thanh, mà còn chứa đựng những giá trị tình cảm và văn hóa rất đỗi thân thuộc.

Theo anh, việc khuyến khích mỗi người ghi lại và chia sẻ những thanh âm gắn với đời sống của mình có ý nghĩa như thế nào trong việc lưu giữ ký ức văn hóa, phản ánh đất nước và con người Việt Nam?

- Để mọi người hiểu sâu sắc hơn về văn hóa, lịch sử, đất nước và con người Việt Nam, theo tôi, chúng ta cần xây dựng một kho dữ liệu âm thanh phong phú.

Bởi mỗi thanh âm đều có thể trở thành một lát cắt của đời sống, phản ánh hoàn cảnh lịch sử, môi trường sống, công việc và tâm tư của con người trong từng giai đoạn phát triển của đất nước.

Khi được tập hợp và lưu giữ một cách có hệ thống, những thanh âm ấy sẽ giúp các thế hệ sau hình dung rõ hơn về quá trình phát triển của đất nước.

Có những âm thanh mà một khi đã mất đi, chúng ta sẽ rất khó có cơ hội được nghe lại. Đó có thể là tiếng hô, tiếng hát của những người ra trận, hay những âm thanh gắn với các cuộc xung phong và sự hy sinh của cha ông trong chiến tranh.

Không chỉ quá khứ, cuộc sống hôm nay cũng đang tạo ra những thanh âm đặc trưng, xứng đáng được lưu giữ. Với thầy cô, đó có thể là tiếng trống trường báo hiệu giờ học; với người công nhân, đó là tiếng búa gõ, tiếng mài đinh trong quá trình lao động. Mỗi ngành nghề, mỗi vùng miền, mỗi vị trí trong xã hội đều có những âm thanh riêng, gắn với nhịp sống và những câu chuyện của con người.

Khi đặt những thanh âm ấy bên cạnh nhau, chúng ta có thể nhận ra sự phong phú, đa dạng của đời sống Việt Nam, từ những điều bình dị thường ngày đến những dấu mốc có ý nghĩa đối với cộng đồng.

Chương trình khuyến khích người dân, đặc biệt là giới trẻ, kể chuyện bằng âm thanh và âm nhạc trên nền tảng số, video ngắn. Theo anh, cách tiếp cận này có thể khuyến khích công chúng chủ động sáng tạo âm nhạc như thế nào?

- Với sự phát triển nhanh chóng của công nghệ, việc xây dựng ngân hàng dữ liệu âm thanh không chỉ cần thiết cho việc lưu giữ những thanh âm Việt Nam, mà còn mở ra không gian sáng tạo rộng lớn cho cộng đồng, đặc biệt là giới trẻ.

Tôi mong các bạn mạnh dạn thử sức, ghi lại và chia sẻ những âm thanh có ý nghĩa với mình. Đó có thể là tiếng trống trường, tiếng rao quen thuộc trên phố, âm thanh của quê hương hay một giai điệu gắn với ký ức gia đình. Những đóng góp ấy không nhất thiết phải là một bản nhạc hay tác phẩm hoàn chỉnh. Đôi khi, chỉ một âm thanh riêng lẻ cũng chứa đựng câu chuyện và cảm xúc đáng trân trọng.

Tôi tin rằng mỗi thanh âm đều có giá trị riêng. Khi được chia sẻ và kết nối, chúng không chỉ lưu giữ ký ức đời sống mà còn trở thành chất liệu khơi nguồn cho những sáng tạo âm nhạc mới.

Chương trình hướng tới xây dựng “Thanh âm Việt Nam” và “Bản đồ số quê hương”, hướng tới lưu giữ những thanh âm đặc trưng của từng vùng miền. Theo anh, nguồn tư liệu này có thể trở thành chất liệu sáng tạo ra sao, góp phần tạo nên những sản phẩm âm nhạc mang bản sắc Việt Nam?

- Việt Nam có 54 dân tộc anh em, 34 tỉnh, thành phố, mỗi vùng miền đều sở hữu những thanh âm, giai điệu, điệu hò, câu ca và nhạc cụ mang đặc trưng riêng. Vì vậy, việc xây dựng kho dữ liệu và bản đồ số về âm thanh Việt Nam có thể mở ra nhiều hướng sáng tạo mới cho công nghiệp âm nhạc.

Hiện nay, ngày càng có nhiều nghệ sĩ mong muốn đưa chất liệu văn hóa, lịch sử vào sáng tác, kết hợp với tinh thần hiện đại, trẻ trung và năng động. Tôi tin rằng kho tư liệu này sẽ cung cấp nguồn cảm hứng phong phú, giúp các nhạc sĩ có thêm chất liệu để sáng tạo những tác phẩm mới.

Khi những yếu tố quen thuộc của văn hóa Việt Nam được thể hiện bằng ngôn ngữ âm nhạc đương đại, chúng có thể tiếp cận gần hơn với công chúng, đặc biệt là giới trẻ, đồng thời tạo sức lan tỏa tới khán giả quốc tế. Qua đó, âm nhạc không chỉ góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa mà còn mở ra cơ hội phát triển những sản phẩm có giá trị trong công nghiệp văn hóa Việt Nam.

Xin cảm ơn anh!