Chuyện người đa mang

VHO - LTS: "Chân dung của rượu", tập sách mới của nhà văn Phạm Ngọc Tiến do Công ty sách Nhã Nam liên kết với NXB Hội Nhà văn ấn hành, sắp ra mắt bạn đọc với 35 chân dung văn nghệ sĩ. Từ những cuộc gặp có men say, ký ức và tình bằng hữu, tác giả dựng lại những gương mặt đời thường nhưng giàu cốt cách, mỗi người một dáng vẻ, một số phận, một cá tính riêng trong văn chương và đời sống. Được sự đồng ý của tác giả, bắt đầu từ số báo này, Văn Hóa sẽ trích đăng một số chân dung in trong tập sách. "Chuyện người đa mang" là chân dung doanh nhân, võ sư, lương y, nhà văn Trần Việt Trung - một người nặng nghĩa thầy trò, bạn bè và chữ “người”. Bài viết mở ra nhiều lớp đời sống: Võ đạo, y thuật, văn chương và tình nghĩa...

Trong đám tang lương y Thiên Tích, người thày thuốc đầu ngành của y học cổ truyền dân tộc, tôi đã rất ngạc nhiên khi gặp nhiều võ sư đến viếng và đưa tiễn. Võ thuật và y học có liên quan gì đến nhau đâu nhỉ. Thắc mắc của tôi được giải đáp ngay tắp lự khi tôi phát hiện Trần Việt Trung túc trực bên linh cữu người thày của mình.

 Trần Việt Trung là một võ sư của môn phái “Vịnh Xuân quyền” và đã từ rất lâu ông thành lập ra “Học phái dưỡng sinh nhu quyền” với hàng ngàn võ sư và môn sinh. Thày Thiên Tích là một lương y khả kính, đức độ, có nhiều thành tựu và đóng góp to lớn cho y học nước nhà đi xa ở độ tuổi gần bách niên. Trần Việt Trung lại là học trò chân truyền của thày Thiên Tích, thế nên sự có mặt của những võ sư và môn sinh đến đưa tiễn người thày thuốc yêu kính là thày của thày mình như thể đó là điều tất nhiên của đạo thày trò. Chao ôi nghĩa tình.

Chừng một tháng sau đó, đến tư gia của Trần Việt Trung, nơi đặt phòng khám và võ đường, tôi lại thêm một lần ngạc nhiên với cái cách ông để tang thày mình. Trần Việt Trung chỉ cho tôi cái ghế thày Thiên Tích từng ngồi ròng rã bao năm thày trò đàm đạo. Từ hôm thày đi xa, cái ghế ấy để trống, không ai được ngồi vào. Ông ngậm ngùi nói với tôi điều ấy. Trên mặt bàn trước chiếc ghế là bát đũa, là ly chén - những vật dụng người thày của Trần Việt Trung từng dùng.

Đã từng đọc cuốn sách Thày Thiên Đức viết về chính cuộc đời lương y Thiên Tích và cái duyên, sự phấn đấu trở thành thày thuốc của Trần Việt Trung, nhưng thú thật tôi cũng không hình dung ra nổi trên cõi đời này lại có một mối tình thày trò lạ kỳ và khác biệt đến vậy. Thôi chẳng bàn đến những gì Trần Việt Trung đã viết trong cuốn sách, đã sống, đã đi trên con đường thành lương y của mình dưới sự dạy dỗ và chọn lựa của chính thày Thiên Tích. Chỉ cần biết một chi tiết, từ ngày thày trò thành duyên hơn hai chục năm trước, không chủ nhật nào Trần Việt Trung lại không đến đón thày về nhà dùng bữa. Đấy là chưa kể thày trò gặp nhau ở những dịp giỗ chạp, tết nhất hoặc dã ngoại. Cộng lại có đến cả ngàn lần gặp gỡ.

Chủ nhật cuối cùng trước khi đi xa có vài ngày, thày Thiên Tích vẫn ngồi ở chính chiếc ghế ấy để người học trò cưng ép thụ hưởng chút ngọc thực cuối cùng. Sau lần gặp cuối đó, thày tịnh thực ít thời gian rồi bình thản về với tiên tổ trong một giấc ngủ dài. Tôi ngắm nhìn bức ảnh cỡ đại chụp hai thày trò treo trong phòng khám, nhìn những ô thuốc và khuôn mặt tư lự như hóa thạch của Trần Việt Trung cùng giọng nói trầm buồn, chậm rãi của ông đọc những trang viết mới về thày mình, tôi chợt nhận ra hôm ấy đúng chủ nhật và hiểu rằng sự thương nhớ kia là một thứ tâm tang sẽ còn song hành cùng Trần Việt Trung trong suốt đoạn đời còn lại.

Quả thực khi có ý định viết chân dung Trần Việt Trung, tôi đã chủ quan khi không lường hết những điều “có thể” ở con người đa mang này. Trần Việt Trung là một doanh nhân có nhà máy sản xuất chổi sơn xuất khẩu; võ sư có võ đường với rất nhiều đệ tử, học trò; lương y với phòng khám, bốc thuốc tại nhà ngày ngày, và từ vài bốn năm nay, ông được biết đến nhiều ở lĩnh vực viết văn.

Biết Trần Việt Trung từ cuốn sách Quyền sư, tiếp đó là cuốn Thày Thiên Đức và Sư đệ học phái dưỡng sinh nhu quyền, gần đây nhất là tiểu thuyết Người công giáo cộng sản, tôi cứ tâm niệm rằng đây sẽ là một chân dung văn học về người làm chữ nghĩa. Nhưng không phải thế. Chỉ riêng từ đám tang cụ lương y Thiên Tích tôi đã thấy bộn bề chi tiết về đủ mọi khía cạnh cần phải viết về nghiệp y, nghiệp võ mà Trần Việt Trung đeo đuổi.

Không viết sao được khi chính tôi là một bệnh nhân chịu hàm ơn ông. Tháng 7 năm 2017, tôi gặp một tai nạn hy hữu chỉ xuống hụt xe đạp nhưng bị vặn gối đứt dây chằng và tổn thương nặng gối trái, chỉ định mổ. Ca phẫu thuật thành công nhưng quá trình phục hồi gặp vấn đề. Cái chân mổ dù qua đủ các biện pháp phục hồi chức năng nhưng vẫn cứng đơ không thể gập hết được. Nguy cơ tàn tật hiển hiện.

Chính lúc tôi tuyệt vọng nhất phải tính đến phương án mổ lại thì Trần Việt Trung xuất hiện. Ông nói có bài thuốc cổ truyền chữa gối rất linh nghiệm. Nói thật, sống trong một gia đình có không ít bác sĩ, bệnh tật gì cũng phụ thuộc vào Tây y, tôi không tin thuốc Đông y lại có thể phục hồi được gối. Có lẽ hiểu tâm trạng của tôi, Trần Việt Trung nhẹ nhàng bắt mạch, chẩn bệnh và kê thuốc bằng một sự tự tin kỳ lạ. Anh nói thẳng không chút kiêng dè “chân sẽ khỏi” - để thuyết phục tôi. Điều kỳ diệu đã đến. Chỉ chừng một tháng sắc thuốc uống, chân tôi đã dần bình phục và sự tự tin của Trần Việt Trung đã truyền sang tôi động lực mãnh liệt để quyết định một việc đến tôi cũng khó tưởng tượng nổi là đạp xe xuyên Việt.

Đấy, chuyện cái chân được chữa lành và chuyến đạp xe thành công làm sao tôi lại có thể không nhắc đến khi viết về ông. Vậy là ý định ban đầu viết chân dung một người làm chữ nghĩa phá sản. Riêng trong lĩnh vực thày thuốc Đông y, tôi biết có khá nhiều trường hợp bệnh nặng may mắn được Trần Việt Trung chữa chạy thoát khỏi hiểm nghèo, kéo dài sự sống bằng những bài thuốc quý của mình. Một người hàng xóm ung thư giai đoạn cuối, bệnh viện trả về nhưng rồi hợp duyên, hợp thuốc dẫu không thể phục hồi toàn bộ nhưng đã trở lại với những sinh hoạt bình thường. Đó là một bệnh nhân mắc bệnh hiếm rỗng tủy đã cấy ghép tủy nhưng sức khỏe suy sụp ở giữa lằn ranh sinh tử, được vị lương y giàu trắc ẩn kiên trì cắt thuốc điều trị trong một thời gian dài duy trì sự sống.

Còn không ít những trường hợp khác nữa, những người bệnh không đơn thuần chỉ là quan hệ bệnh nhân với thày thuốc mà họ còn coi Trần Việt Trung là ân nhân thật sự vì đã cứu họ khỏi những hiểm nguy bệnh tật. Đấy là chưa kể với những bệnh nhân nghèo có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn, vị lương y còn có những giúp đỡ cụ thể như miễn phí tiền thuốc.

Về điểm này tôi biết chắc chắn Trần Việt Trung đến với danh phận lương y, chẩn trị bốc thuốc chỉ là kế tục sự nghiệp của thày mình trị bệnh cứu người chứ tuyệt nhiên không phải vì mưu sinh. Nói chính xác hơn, đó là nghiệp thuốc đã vận vào số phận Trần Việt Trung để ông tiếp tục sứ mạng trị bệnh cứu người như người thày tài năng - lương y Thiên Tích - đã phó thác.

Nghiệp thuốc của Trần Việt Trung là thế, còn với nghiệp võ và văn học thì sao? Khi Quyền sư ra đời, tôi đọc một cách kỹ lưỡng. Thói quen của tôi không cầm lòng được mỗi khi đó là một cuốn sách hay. Quả thật những nhân vật trong Quyền sư đã mê hoặc tôi bởi tinh thần thượng võ và đạo nghĩa thày trò, huynh đệ của những người ở một lĩnh vực tôi lạ lẫm. Ngay lập tức tôi viết bài giới thiệu, dù lúc ấy tôi và tác giả hoàn toàn không biết nhau. Thông qua người bạn văn chương Hữu Việt, tôi và Trần Việt Trung mới gặp gỡ làm quen. Tôi thật sự khâm phục kiến văn của một người lần đầu đến với văn chương. Sau này những cuốn sách kế tiếp của Trần Việt Trung vẫn ở dạng gần với phi hư cấu, dù ở lĩnh vực y học hay võ thuật đều thuyết phục được độc giả và tạo ra những tiếng vang.

Nếu như Quyền sư cùng Học phái Dưỡng sinh nhu quyền là những cuốn tiểu thuyết về võ thuật, Thày Thiên Đức về y thuật thì ở tiểu thuyết đồ sộ Người công giáo cộng sản, Trần Việt Trung lại tung hoành ở một lĩnh vực khác khó khăn hơn nhiều là tiểu thuyết lịch sử viết về cuộc đời tướng Trần Tử Bình, một trong những vị danh tướng của QĐNDVN. Tôi có may mắn được tác giả gửi đọc bản thảo. Hôm ấy tôi đang bị cúm dịch, nhưng cuốn sách đã khiến tôi đọc quên đi bệnh tật và tôi đã đọc liền mạch tiểu thuyết với sự đón nhận đầy hứng thú.

Có một điều lạ với Trần Việt Trung, tất cả các cuốn sách của ông đều rất giàu hình ảnh được nén trong các cốt truyện hấp dẫn và đó là những chất liệu quý giá để chuyển thể thành tác phẩm điện ảnh.

Ngay từ tác phẩm đầu tay Quyền sư của Trần Việt Trung, tôi đã ao ước và nuôi dự định một ngày nào đó khi có điều kiện sẽ thực hiện đưa Quyền sư lên màn ảnh. Khi điều đó chưa đến thì Người công giáo cộng sản đã mang duyên lành để tôi cùng Trần Việt Trung và nhà thơ Hữu Việt góp sức hoàn thành một kịch bản điện ảnh mang tên Đại án về vụ án tham nhũng có lẽ là đầu tiên ở Việt Nam thời dân chủ cộng hòa. Đại án về Trần Dụ Châu, một cán bộ quân đội tha hóa được chính tướng Trần Tử Bình phá án và tham gia xét xử. Kịch bản được chuyển thể từ chính những tư liệu quý giá ở tiểu thuyết Người công giáo cộng sản và đã được cấp có thẩm quyền duyệt, đặt hàng một Hãng phim thực hiện việc sản xuất trong năm 2026.

Cuộc đời có những cái duyên kỳ lạ, dù tính cách mạnh mẽ nhưng tôi không mấy thiện cảm với dân võ. Nghề làm phim, tôi đã có đôi ba lần tiếp xúc với những diễn viên võ thuật và đọng lại không mấy ấn tượng. Vậy mà khi gặp gỡ Trần Việt Trung và đồng môn hay học trò của ông, tôi lại thấy cực kỳ dễ chịu. Có lẽ võ thuật phải nhìn nhận đẳng cấp thông qua hành xử của mỗi võ sư. Đẳng cấp cao thì cư xử khiêm nhường. Võ biền thì nôn nóng, hạ đẳng. Tôi cứ nhớ mãi trong Hội sách quốc tế 2017 ở Công viên Thống Nhất, chân mới mổ phải nằm liệt. Trần Việt Trung cho học trò đến tận nhà chở tôi đến Hội sách và dùng xe lăn di chuyển tận nơi cho kịp buổi ra mắt một cuốn sách tôi được mời.

 Nhiệt tình với bạn bè, tận tâm với nghề nghiệp, hết lòng với môn phái, chuẩn mực trong đạo nghĩa thày trò là những gì tôi cảm nhận được khi tiếp xúc với ông. Trần Việt Trung có vẻ ngoài hiền lành, tư thế, tác phong đĩnh đạc, nghiêm cẩn. Cách ăn nói nhỏ nhẹ, thuyết phục. Ông được thày Thiên Tích dạy dỗ y thuật và lý số tinh thông.

Với võ thuật, Trần Việt Trung tiếp thụ võ học từ người thày Ngô Sĩ Quý, một trong những đại võ sư tiên phong trong hệ phái Vịnh Xuân quyền. Đại võ sư Ngô Sĩ Quý là học trò xuất sắc của tổ sư Nguyễn Tế Công, người đặt nền móng võ thuật Vịnh Xuân quyền ở Việt Nam.

Dù là người đứng đầu một Học phái võ thuật, là một lương y giỏi và ở góc độ chữ nghĩa Trần Việt Trung xứng đáng là một cây bút có tầm, tôi vẫn chứng kiến sự khiêm tốn, giản dị của ông. Khi đọc Quyền sư tôi đã tràn cảm hứng nhận xét: “Gốc của võ là văn. Mà văn thì còn gì khác ngoài một chữ Người. Một chữ Người viết hoa”.

Có lẽ Trần Việt Trung là thế, ông là hiện thân của đạo nghĩa thày trò, tình huynh đệ, cốt cách làm người cho cả chính nhân vật trong tác phẩm của mình. Ngoài đời, Trần Việt Trung sống bình dị trong một ngôi nhà vườn ở một làng ngoại thành Hà Nội ông mua từ mấy chục năm trước khi đất đai nơi này hoang vắng, giá rẻ chẳng mấy người phố chịu về ở. Không hiểu ông đặt tên hay môn đệ, bằng hữu của ông gọi nơi này là “Sở gia trang”. Nhà có ao, vườn, khu nhà thuốc, võ đường nho nhỏ với đủ dụng cụ, thiết bị và không gian tập luyện. Khi đã thân quen, tôi hay được Trần Việt Trung mời tham dự những sự kiện của Học phái diễn ra hằng tháng, hằng quý hay những dịp lễ trọng trong năm cùng người thân, bạn bè. Những bữa tiệc ấm cúng, đậm đà tình huynh đệ, tình bạn, tình thày trò. Trần Việt Trung là thày thuốc nên đương nhiên ông rất sành về rượu bổ. Mùa nào thức ấy, xuân hạ thu đông, các loại rượu luôn được bày sẵn trên bàn và tùy theo tính chất cuộc hội tụ và cả sở thích của chủ, khách mà thụ hưởng. Tôi thích nết uống hào sảng phong trần đầy nghĩa khí của Trần Việt Trung, ông khoan thai, điềm đạm và cực chiều khách.

Có chuyện thế này, một học trò của ông là doanh nhân thành đạt chịu ơn Trần Việt Trung về chuyện chỉ bảo làm ăn gì đó nên muốn trả ơn. Anh này dụng công mua bằng được miếng đất cạnh Sở gia trang, xây một ngôi nhà có ý để thày mình sử dụng. Trần Việt Trung khảng khái tuyên bố không có chuyện đó nhưng nếu chủ nhân có ý tốt thì ngôi nhà dùng để làm kiểu như hội sở của Học phái. Ngôi nhà liền kề bây giờ được gọi là “Hội quán Học phái dưỡng sinh nhu quyền” được dùng làm nơi tập luyện và hội hè của thày trò Học phái.

Còn có chuyện này nữa, một học trò có tài nấu nướng, làm nghề kinh doanh ăn uống mến thày muốn ở gần thày để tiện bề học hỏi võ thuật, y thuật đã bán nhà và tìm mua ngôi nhà mới trong làng. Anh thường xuyên chăm chút thày từng món ngon bổ dưỡng. Tôi hay được dự những cuộc đó và mỗi khi rượu ngà ngà hay đùa bắt anh này bán nhà đi nơi khác vì thày dạo này sức yếu đi, bụng to ra vì cái tài nấu nướng “chết người” kia. Vui vậy thôi chứ thật tình, Sở gia trang và Hội quán là địa chỉ thân thiết của không chỉ thày trò, huynh đệ trong Học phái mà còn là của nhiều tao nhân, mặc khách mến mộ Trần Việt Trung qua lại thăm thú, hội ngộ.

Cố hình dung nhưng tôi không thể hình dung nổi vóc sức một con người như Trần Việt Trung làm sao lại có thể kham nổi ngần ấy công việc của một người đa mang với bao chức phận đời người. Nhà máy sản xuất của ông có vài trăm công nhân. Sáng sáng ông đến xưởng, chiều chiều về phòng khám chẩn chữa bệnh, lịch dạy võ, luyện võ thường kỳ vào buổi tối và cuối tuần. Sách ra đều đặn, viết vào những khoảng thời gian tĩnh lặng buổi sáng thưởng trà hoặc rảnh rỗi.

Chưa hết, Trần Việt Trung quảng giao, thâm thủy với bạn bè hẳn sẽ không tránh được những hẹn hò giao tiếp, thù tạc. Và nữa, còn gia đình, vợ con, họ hàng. Chỉ cần nhìn vào người phụ nữ bạn đời của Trần Việt Trung luôn thấp thoáng bên ông đủ để tôi hiểu ông là tuýp người của gia đình.

Tôi cứ ngẫm nghĩ mãi, vậy thì sự đa mang của phận người kia cái gì là cốt thiết nhất, mà chịu không nghĩ ra được. Đành phải tự nhủ, doanh nhân là nghề còn tất thảy sự đa mang còn lại của Trần Việt Trung là nghiệp, và tôi luôn dùng nghệ danh nhà văn để thống nhất cách gọi về ông. Tôi nói ra điều ấy, Trần Việt Trung chỉ cười cười, tay tỉ mẩn lau bức tượng bán thân người cha của mình đặt ở phòng khách.

Ít người biết nhà văn Trần Việt Trung là con trai út của tướng Trần Tử Bình, vị tướng tài năng và đức độ trong 11 vị tướng đầu tiên của Quân đội Nhân dân Việt Nam. 

(Còn tiếp)