Cải lương Nam Bộ tiếp cận khán giả Thủ đô bằng câu chuyện lịch sử

VHO - Lần đầu "tiến quân" phía Bắc, Đoàn Nghệ thuật cải lương Vàm Cỏ giới thiệu vở “Đế đô sóng cả” tại Hà Nội, Ninh Bình và một số địa phương lân cận. Chuyến đi diễn ra từ ngày 27.2 đến 9.3, đánh dấu bước chuyển mình của đoàn sau sáp nhập.

Đồng thời, chuyến lưu diễn nhằm chào mừng thành công Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, hướng tới bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026 – 2031.

Góc nhìn mới về lịch sử

Tác phẩm Đế đô sóng cả (Tác giả kịch bản: TS. NSND Triệu Trung Kiên, chuyển thể cải lương: soạn giả Hoàng Song Việt; đạo diễn: NSND Giang Mạnh Hà) khai thác hình tượng Thái hậu Dương Vân Nga.

Dù trước đó đã có nhiều tác phẩm thành công về Dương Vân Nga do các nghệ sĩ như: Thanh Nga, Bạch Tuyết, Ngọc Giàu… thể hiện, nhưng tác giả kịch bản, TS. NSND Triệu Trung Kiên (Phó Giám đốc Nhà hát Sân khấu truyền thống Quốc gia Việt Nam) vẫn mạnh dạn tiếp cận theo cách riêng, nghiên cứu lại tư liệu, lý giải lại những điểm còn tranh luận trong sử cũ, đặc biệt liên quan đến nhân vật Nguyễn Bặc và cái chết của vua Đinh.

Từ kịch bản của TS. NSND Triệu Trung Kiên, soạn giả Hoàng Song Việt chuyển thể cải lương, chắt lọc để tác phẩm vừa giữ được chiều sâu lịch sử, vừa phát huy ngôn ngữ đặc trưng của sân khấu cải lương Nam Bộ. 

Việc mời NSND Giang Mạnh Hà dàn dựng tiếp tục cho thấy sự nghiêm túc của đoàn trong từng khâu sáng tạo: không làm theo quán tính, mà chủ động mời những người có nghề, có tư duy sân khấu để cùng tạo nên sản phẩm đủ tầm.

Vở diễn được dàn dựng công phu, quy mô lớn. Ngay phần mở màn đã gây ấn tượng với dàn trống hội hoành tráng, quy tụ không chỉ lực lượng của đoàn mà còn có sự tham gia của các cộng tác viên bên ngoài, cho thấy sự đầu tư nghiêm túc và bài bản.

Vở diễn quy tụ nhiều nghệ sĩ như NSƯT Ngọc Đợi, NSƯT Vương Tuấn, NSƯT Đông Dương, Chuông vàng vọng cổ Lê Hoàng Nghi, Thu Mỹ, Võ Hoàng Dư… Đây đều là những gương mặt trẻ, giàu triển vọng, từng đạt nhiều thành tích tại các cuộc thi, hội diễn, hứa hẹn mang đến làn gió mới và sức sống mới cho khán giả.

Ngay từ suất diễn mở màn vào đêm ngày 27.2 tại thôn Vân Điềm (xã Thư Lâm, Hà Nội), Đoàn Nghệ thuật cải lương Vàm Cỏ đã cảm nhận rõ sự đón nhận nồng nhiệt của công chúng địa phương. Khán giả đến xem đông, theo dõi chăm chú và cổ vũ hào hứng, tạo nên một bầu không khí ấm áp, gần gũi và chan chứa tình cảm với nghệ thuật cải lương. 

Sự hưởng ứng ấy không chỉ đem lại niềm khích lệ lớn cho tập thể nghệ sĩ trong những ngày đầu chuyến lưu diễn, mà còn cho thấy ở nhiều địa phương phía Bắc, tình yêu dành cho sân khấu truyền thống vẫn luôn bền chặt, chân thành; chỉ cần có một vở diễn được đầu tư nghiêm túc, chạm đúng cảm xúc và giá trị nghệ thuật, công chúng sẵn sàng mở lòng đón nhận bằng tất cả sự nồng hậu của mình.

Trước đó, tại buổi tổng duyệt, vở diễn nhận nhiều ý kiến tích cực từ hội đồng chuyên môn và đội ngũ nghệ sĩ gạo cội. Đa số đánh giá tác phẩm có cách tiếp cận mới so với các vở trước; cách kể chuyện, xây dựng mâu thuẫn và xung đột kịch hấp dẫn, góp phần mang đến góc nhìn đầy đủ, đa chiều hơn về giai đoạn lịch sử được tái hiện.

Trưởng Đoàn Nghệ thuật cải lương Vàm Cỏ, NSND Hồ Ngọc Trinh cho biết, tiến quân ra Bắc biểu diễn, đoàn đặt mục tiêu giới thiệu cải lương Nam Bộ qua đề tài lịch sử dân tộc. Trong bối cảnh sân khấu cần tác phẩm chất lượng, lựa chọn này thể hiện quan điểm rõ ràng: cải lương phải góp phần kể câu chuyện lịch sử Việt Nam bằng ngôn ngữ nghệ thuật riêng.

Theo NSND Hồ Ngọc Trinh, thay vì chạy theo kịch bản nước ngoài, đoàn tập trung khai thác lịch sử Việt Nam để vừa thực hiện nhiệm vụ chính trị, vừa đưa cải lương đến gần công chúng, đồng thời xây dựng thương hiệu cho đoàn.

Nỗ lực phát triển thương hiệu cho đoàn

Ngay sau sáp nhập, Đế đô sóng cả là vở dàn dựng mới đầu tiên của Đoàn Nghệ thuật cải lương Vàm Cỏ, cho thấy diện mạo mới nhưng vẫn giữ vững căn cốt đã được bồi đắp qua nhiều năm.

Tên gọi “Vàm Cỏ” mang tính biểu tượng, gợi nhắc dòng chảy văn hóa chung của vùng đất Long An – Tây Ninh, đồng thời thể hiện khát vọng xây dựng một mái nhà nghệ thuật đoàn kết, cùng làm nghề và cùng hướng tới tương lai.

NSND Hồ Ngọc Trinh nhìn nhận, với một thương hiệu sau sáp nhập, đoàn gần như phải gây dựng lại từ đầu. Không có lối tắt, cách duy nhất là thuyết phục bằng chất lượng vở diễn, bằng kỷ luật nghề nghiệp và sự hiện diện đều đặn trong đời sống sân khấu.

Trong bối cảnh nhiều đơn vị nghệ thuật truyền thống thu hẹp lực lượng, thiếu nhân sự trẻ hoặc chật vật duy trì nhịp diễn, đoàn vẫn giữ thế chủ động trong tổ chức nhân sự, dàn dựng tác phẩm và định hướng nghệ thuật. Đoàn quy tụ không chỉ các nghệ sĩ được đào tạo bài bản mà còn nhiều gương mặt trẻ trưởng thành từ các cuộc thi lớn như Chuông vàng Vọng cổ: Lê Hoàng Nghi, Lâm Thị Kim Cương, Lê Thị Diệu Hiền… tạo nên lớp kế cận giàu tiềm năng.

Bài toán thu hút lực lượng trẻ không dễ, nhất là khi nhiều nghệ sĩ có thể hoạt động sôi nổi tại TP.HCM với mức cát-xê cao. Thế nhưng, vẫn có những người chấp nhận di chuyển 40 - 50km/ngày để được đứng trên sân khấu chính thống, được làm nghề nghiêm túc.

Điểm đáng chú ý, quan điểm phân vai của NSND Hồ Ngọc Trinh không đóng khung “ngôi sao” hay mặc định vai chính, mà lựa chọn theo phương pháp “đo ni đóng giày”, đặt nghệ sĩ vào đúng sở trường, để họ có thể thăng hoa trên sân khấu.

Hiện đoàn đã tự chủ một phần chi thường xuyên, vì vậy mỗi chuyến lưu diễn, mỗi vở dàn dựng đều phải tính toán kỹ lưỡng. Đợt lưu diễn miền Bắc lần này là nỗ lực lớn trong điều kiện kinh phí còn hạn hẹp, đòi hỏi sự cân đối nguồn lực và quyết tâm cao của tập thể nghệ sĩ.

Năm 2025, dù đối mặt áp lực về tổ chức và kinh phí, đoàn vẫn duy trì hoạt động ổn định: phục vụ nhiệm vụ chính trị, biểu diễn vùng sâu, vùng xa, vùng biên giới và tham gia các sự kiện lớn....

Theo TS. NSND Triệu Trung Kiên, trong khi nhiều đơn vị sau sáp nhập có nguy cơ suy yếu, Đoàn Nghệ thuật cải lương Vàm Cỏ lại cho thấy chiều hướng ngược lại, lực lượng được củng cố, lớp trẻ đông đảo hơn, sức bật nghề nghiệp rõ nét... Đó là một tín hiệu tích cực cho sân khấu truyền thống trong giai đoạn nhiều biến động.