Bài cuối - Công nghiệp văn hóa cần nhiều hơn những sân khấu sáng đèn

Tại Hội nghị Xúc tiến phát triển các ngành công nghiệp văn hoá Đà Nẵng ngày 2.10.2026, Phó Chủ tịch UBND TP. Đà Nẵng Nguyễn Thị Anh Thi xác định sáu lĩnh vực trọng điểm gồm: nghệ thuật biểu diễn, điện ảnh, mỹ thuật – triển lãm, du lịch văn hóa, nội dung số và thủ công mỹ nghệ. Bà nhấn mạnh ba yêu cầu: tạo sản phẩm thay vì chỉ tổ chức sự kiện; hình thành thị trường thay vì chỉ thu hút khách; tạo doanh thu, giá trị gia tăng thay vì dừng ở phong trào. Những định hướng ấy cần được chuyển thành chương trình có khả năng hoạt động lâu dài.

Tại hội nghị, thành phố công bố những khuôn khổ hợp tác với doanh nghiệp, tổ chức trong các lĩnh vực nội dung, giải trí và du lịch văn hóa. Các đề xuất của DatVietVAC, Sun Group, Vinpearl và đối tác khác cần được phân biệt với dự án đã có vốn, tiến độ và đơn vị triển khai. Biên bản ghi nhớ là điểm khởi đầu, chưa phải sản phẩm biểu diễn đã vận hành.

Trong phát biểu tổng kết, bà Nguyễn Thị Anh Thi giao Sở VHTTDL tổng hợp ý kiến, tham mưu điều chỉnh kế hoạch phát triển công nghiệp văn hóa với nhiệm vụ và tiến độ cụ thể; đồng thời phối hợp hỗ trợ doanh nghiệp chuẩn bị, triển khai dự án.

Sở Tài chính, Sở Nông nghiệp và Môi trường được giao phối hợp rà soát quy hoạch, quỹ đất, hạ tầng, đề xuất cơ chế hình thành không gian sáng tạo và tổ hợp văn hóa. Đây là nhiệm vụ được giao, chưa đồng nghĩa những dự án cụ thể đã được phê duyệt hoặc vận hành.

Ở bước thực hiện, cần theo dõi dự án nào có lịch diễn ổn định, sản phẩm nào được đầu tư trở lại và đơn vị nào chịu trách nhiệm triển khai. Công bố tiến độ cùng chỉ báo phù hợp sẽ giúp đánh giá chuyển biến thực chất sau hội nghị.

Trong tham luận tại hội nghị nói trên, ông Nguyễn Văn Bình, Chủ tịch Sun Group Vùng Miền Trung, đề xuất khai thác lễ hội và chất liệu văn hóa đặc sắc của địa phương để xây dựng những sản phẩm có thể kéo theo lưu trú, ẩm thực, thương mại và kinh tế đêm.

Đây là gợi ý đáng xem xét, nhất là khi Đà Nẵng có Hội An, Mỹ Sơn, nghệ thuật tuồng, Bài chòi và một mạng lưới điểm đến lớn. Tuy nhiên, đề xuất ấy không có nghĩa mọi loại hình đều nên được đưa vào một đại nhạc hội hoặc sản phẩm giải trí giống nhau.

Mỗi loại hình cần một cách tiếp cận. Tuồng dựa vào đào tạo diễn viên và cấu trúc tích truyện; Bài chòi cần tương tác; bả trạo gắn với nghi lễ cư dân biển; nghệ thuật Chăm cần sự tham gia của người am hiểu tri thức gốc. Sản phẩm thương mại có thể phát triển song song, nhưng không thay thế trách nhiệm bảo vệ thực hành cộng đồng.

Thay vì xây một sân khấu chung cho mọi thể loại, có thể bắt đầu từ ba dạng nhu cầu: công chúng muốn hiểu nghệ thuật truyền thống, người mua trải nghiệm du lịch chuyên đề và khán giả lựa chọn tác phẩm biểu diễn như một điểm đến độc lập. Mỗi nhóm đòi hỏi thời lượng, giá vé hoặc phương thức tài trợ khác nhau; chính sự phân loại này quyết định tính khả thi của sản phẩm.

Trong khi đó, FPT Software gợi mở khả năng sử dụng dữ liệu văn hóa, trí tuệ nhân tạo, công nghệ số để xây dựng nội dung tương tác, giáo dục và mở rộng kênh phân phối. Công nghệ có thể giúp khán giả tìm lịch diễn, hiểu tích tuồng, nghe giới thiệu đa ngôn ngữ hoặc tiếp cận tư liệu nghệ thuật Chăm.

Nhưng dữ liệu phải được kiểm chứng, có quyền sử dụng rõ ràng, được người thực hành và chuyên gia văn hóa tham gia thẩm định. Nếu chỉ dùng hình ảnh di sản để tạo thêm nội dung số thiếu nguồn gốc, sản phẩm có thể được lan truyền nhanh mà tri thức thực lại bị sai lệch.

Chiến lược phát triển các ngành công nghiệp văn hóa Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 được phê duyệt theo Quyết định 2486/QĐ-TTg ngày 14.11.2025. Cùng với đó, dự thảo Luật Phát triển công nghiệp văn hóa đang được nghiên cứu, hoàn thiện; những nội dung đề xuất liên quan đến nhân lực, tài sản trí tuệ, hạ tầng và thị trường không nên viết như các quy định đã có hiệu lực. Tại cấp địa phương, chính sách hỗ trợ Bài chòi của Đà Nẵng theo Nghị quyết 66/2026/NQ-HĐND tạo cơ sở cho hoạt động bảo tồn nhưng không thể thay thế yêu cầu tổ chức sản phẩm có doanh thu và thù lao lao động nghệ thuật minh bạch.

PGS.TS Nguyễn Thị Thu Phương, trong tham luận “Mô hình kinh tế sáng tạo gắn với tăng trưởng các ngành công nghiệp văn hóa ở Việt Nam và đề xuất giải pháp phát triển tại thành phố Đà Nẵng” trình bày tại hội nghị ngày 2.10.2026, nhấn mạnh vai trò của tri thức, năng suất, tài sản trí tuệ và chuỗi giá trị.

Vận dụng vào nghệ thuật biểu diễn, giá trị tăng thêm không chỉ nằm ở lượng khách. Nó còn ở khả năng tạo tác phẩm mới, xây dựng thương hiệu có quyền khai thác rõ ràng, mở rộng khán giả và trả công xứng đáng cho người tạo ra nội dung.

Trong phát biểu tổng kết hội nghị, bà Nguyễn Thị Anh Thi yêu cầu các sở, ngành cụ thể hóa nhiệm vụ, gắn bảo tồn di sản và nguồn lực văn hóa địa phương với sản phẩm trải nghiệm, sinh kế và giá trị bền vững. Tinh thần “nói đi đôi với làm, cam kết đi đôi với triển khai” đặt ra thước đo cho giai đoạn sau xúc tiến. Với nghệ thuật truyền thống, chính sách bảo tồn cần được đánh giá bằng sức sống của cộng đồng và khả năng truyền nghề; công nghiệp biểu diễn được đánh giá bằng tác phẩm, khán giả, nguồn thu và việc làm. Chỉ khi hai mục tiêu ấy cùng được nhìn nhận đúng, cơ hội công nghiệp văn hóa mới thực sự mở ra cho người làm nghề.