Bài 2: Từ chất liệu dân gian đến những show diễn có thương hiệu

Một tác phẩm thực cảnh có thể sử dụng các chất liệu văn hóa quen thuộc nhưng được xây dựng bằng tư duy sản xuất khác hẳn một tiết mục giới thiệu nghệ thuật truyền thống. Có người viết kịch bản, biên đạo, thiết kế ánh sáng, vận hành kỹ thuật, quản lý biểu diễn, quảng bá và bán vé. Những công việc ít xuất hiện trước mắt người xem lại quyết định sản phẩm có thể vận hành thường xuyên hay chỉ diễn vài lần theo mùa sự kiện.

Tại Hội nghị Xúc tiến phát triển các ngành công nghiệp văn hóa Đà Nẵng ngày 2.10.2026, Phó Chủ tịch UBND TP. Đà Nẵng Nguyễn Thị Anh Thi nêu định hướng phát triển những sản phẩm, dịch vụ văn hóa mang dấu ấn Đà Nẵng trên nền di sản, du lịch, công nghệ và nguồn lực sáng tạo. Điều đó đặt ra yêu cầu phân biệt rõ sản phẩm nghệ thuật có cấu trúc vận hành riêng với tiết mục bổ trợ trong một tour tham quan.

“Ký ức Hội An” là trường hợp điển hình cho cách đưa cảm hứng từ thương cảng, lịch sử và đời sống văn hóa địa phương vào một tác phẩm thực cảnh đương đại. Không nên gọi đó là phiên bản nguyên gốc của một loại hình nghệ thuật dân gian. Giá trị của sản phẩm nằm ở sự sáng tạo mới trên nền chất liệu văn hóa và cách tổ chức cả chuỗi dịch vụ xung quanh.

Tại hội nghị, ThS. Nguyễn Xuân Hà, đại diện Công ty CP Gami Hội An, trong tham luận về khai thác, phát huy di sản thành sản phẩm du lịch văn hóa đặc sắc, đã phân tích việc kết hợp biểu diễn với lưu trú, dịch vụ và trải nghiệm. Cách tiếp cận này cho thấy một sản phẩm văn hóa có thể tạo giá trị vượt ra ngoài thời lượng diễn trên sân khấu, nếu được kết nối hợp lý với hệ sinh thái du lịch.

Tại khu đền tháp Mỹ Sơn, các chương trình nghệ thuật Chăm được tổ chức tại các điểm biểu diễn. Các hoạt động trải nghiệm và chương trình “Âm vang Mỹ Sơn” bổ sung một lớp trải nghiệm bên cạnh kiến trúc đền tháp và cảnh quan. Chất liệu múa Chăm, tiếng kèn Saranai, trống Ghi-năng và Paranưng giúp khán giả tiếp cận văn hóa qua âm thanh, chuyển động.

Tuy vậy, một chương trình diễn trong hành trình tham quan ngắn có yêu cầu khác với sản phẩm dành cho người muốn nghiên cứu chuyên sâu.

Theo khảo sát của Ban quản lý Di sản văn hóa thế giới Mỹ Sơn năm 2026, thời gian ở lại của nhiều khách được ghi nhận trong khoảng 2-4 giờ. Khách đến Mỹ Sơn thường dành một khoảng thời gian nhất định cho toàn bộ di tích.

Con số này cũng chỉ ra một trở ngại đối với việc phát triển sản phẩm: người xem có thể thưởng thức tiết mục rồi tiếp tục lên xe, chưa kịp hiểu động tác múa, nhạc cụ hoặc không gian văn hóa đã hình thành chúng.

Nếu muốn xây dựng trải nghiệm sâu hơn, cần thiết kế lựa chọn riêng cho nhóm khách có nhu cầu, không đơn thuần tăng thời lượng cho mọi suất diễn. Muốn hình thành trải nghiệm nghệ thuật chuyên sâu, đơn vị sản xuất phải phối hợp với các hãng lữ hành ngay từ khi thiết kế lịch trình, thay vì chỉ kéo dài một tiết mục trong tour có sẵn.

Với nghệ thuật Chăm, trách nhiệm bảo tồn còn thể hiện ở cách lựa chọn chất liệu. Những yếu tố có thể chuyển thể thành tác phẩm sân khấu cần được phân biệt với thực hành tín ngưỡng và tri thức chỉ phù hợp trong bối cảnh cộng đồng. Một tiết mục trên sân khấu khu di sản có thể hoàn thành tốt nhiệm vụ giới thiệu văn hóa, nhưng không đại diện cho toàn bộ đời sống nghệ thuật Chăm. Nhìn rõ giới hạn này giúp nhà sản xuất sáng tạo có trách nhiệm hơn và tránh để công chúng nhầm sản phẩm du lịch với bản thân di sản.

VinWonders Nam Hội An giới thiệu các chương trình biểu diễn và trải nghiệm văn hóa trong hệ thống vui chơi, trong đó có các hoạt động lấy cảm hứng từ sinh hoạt làng chài, dân ca và nghệ thuật vùng miền.

Tham luận của đơn vị tại Hội nghị Xúc tiến phát triển các ngành công nghiệp văn hóa Đà Nẵng cũng nhấn mạnh định hướng đưa nghề, nghệ thuật, ẩm thực vào chuỗi trải nghiệm hằng ngày và hợp tác, kết nối Nam Hội An - Hội An - Mỹ Sơn.

Trong khi đó, Bà Nà Hills cho thấy năng lực tổ chức chương trình giải trí quy mô lớn, nhưng không thể đồng nhất sân khấu đông khán giả với việc khai thác nghệ thuật truyền thống. Chỉ những chương trình có chất liệu văn hóa được xác định rõ mới thích hợp để so sánh với các mô hình dựa trên di sản.

Biểu diễn trong vé tổng hợp có thể góp phần nâng cao chất lượng chuyến đi, nhưng chưa có một khảo sát đủ rộng, đủ sâu để có thể biết có bao nhiêu người chọn điểm đến vì chương trình nghệ thuật. Đây là giới hạn cần nhận diện khi các khu du lịch tính toán hiệu quả khai thác chất liệu văn hóa.

Bài học khả thi cho đơn vị nhỏ không nằm ở việc chạy đua âm thanh, ánh sáng. Đó là xây dựng sản phẩm có kịch bản rõ, lịch diễn dễ tiếp cận, lời giới thiệu phù hợp, kết nối lữ hành và kênh đặt dịch vụ. Một trích đoạn tuồng ngắn hay buổi giới thiệu nhạc cụ Chăm vẫn có thể tạo dấu ấn nếu được đầu tư đúng đối tượng.

Hội An, Mỹ Sơn và các tổ hợp du lịch cho thấy không có công thức chung cho mọi sản phẩm. Tác phẩm thực cảnh cần năng lực sản xuất, phân phối; chương trình tại khu di sản phải phù hợp với hành trình tham quan; hình thức giới thiệu nghệ thuật dân gian phải tôn trọng bối cảnh gốc. Thương hiệu chỉ bền khi chất lượng sáng tạo đi cùng trách nhiệm với cộng đồng nắm giữ di sản.

(Còn tiếp)