Thoả thuận Mỹ-Iran: Giá xăng, thực phẩm và vé máy bay khó hạ nhiệt ngay

VHO - Mỹ và Iran thông báo đã đạt được thỏa thuận chấm dứt chiến tranh và mở lại eo biển Hormuz, mang đến hy vọng khôi phục các tuyến vận tải dầu mỏ và thương mại toàn cầu bị gián đoạn sau nhiều tháng xung đột.

Các nhà kinh tế và chuyên gia trong ngành cho biết ngay cả khi dầu mỏ từ Trung Đông bắt đầu được lưu thông trở lại, người tiêu dùng có thể vẫn phải chờ thêm một thời gian nữa mới cảm nhận được sự thay đổi giá cả tại các trạm xăng, siêu thị và những nơi mua sắm khác.

Căng thẳng eo biển Hormuz vừa qua không chỉ làm gián đoạn nguồn cung dầu thô và nhiên liệu tinh chế, mà còn ảnh hưởng đến chuỗi cung ứng phân bón, thực phẩm và thậm chí cả giày dép. Các doanh nghiệp dự báo chi phí cao sẽ tiếp tục kéo dài, đồng nghĩa với việc người tiêu dùng cũng cần chuẩn bị cho áp lực giá cả chưa sớm hạ nhiệt.

Người Mỹ có thể sớm được giảm bớt áp lực giá xăng

Sau thông tin về thỏa thuận sơ bộ giữa Mỹ và Iran, giá dầu giảm trong ngày 15.6 xuống còn khoảng 80 USD/thùng đối với dầu thô chuẩn của Mỹ. Mức này thấp hơn đáng kể so với đỉnh điểm là 120 USD/thùng được ghi nhận trong giai đoạn căng thẳng nhất của cuộc xung đột, nhưng vẫn cao hơn mức khoảng 67 USD/thùng trước căng thẳng.

Tuy nhiên, giá xăng sẽ không giảm ngay lập tức. Nguyên nhân là các nhà máy lọc dầu thường mua dầu thô trước khoảng một tháng hoặc lâu hơn, do đó ngay cả khi giá dầu hạ nhiệt, vẫn chưa thể ngay lập tức sản xuất các sản phẩm nhiên liệu với chi phí thấp hơn.

Ông Michael Lynch, chuyên gia cấp cao tại Quỹ Nghiên cứu Chính sách Năng lượng cho biết giá xăng có xu hướng giảm chậm một phần vì nguyên liệu đầu vào cần nhiều tuần để đi qua toàn bộ hệ thống trước khi được phân phối đến tay người tiêu dùng.

Ở những khu vực không có đủ năng lực lọc dầu để đáp ứng nhu cầu như Bờ Tây nước Mỹ, giá xăng sẽ mất nhiều thời gian hơn để giảm, theo ông Mark Barteau, giáo sư ngành hóa học tại Đại học Texas A&M.

 “Điều quan trọng là quá trình quay trở lại trạng thái bình thường sẽ kéo dài và đòi hỏi sự tham gia của nhiều bên và nhiều quốc gia. Việc Mỹ và Iran đạt được thỏa thuận để mở lại eo biển chỉ mới là bước khởi đầu”, ông Barteau nhận định.

Trong khi đó, các chuyên gia trong ngành hàng không đã cảnh báo trong nhiều tháng qua rằng, ngay cả khi chiến sự kết thúc, hành khách cũng không nên kỳ vọng giá vé máy bay sẽ giảm ngay lập tức.

Các hãng hàng không thường mua nhiên liệu trước một khoảng thời gian, điều chỉnh lịch bay theo từng giai đoạn và định giá vé chủ yếu dựa trên nhu cầu đi lại. Vì vậy, việc giá dầu và nhiên liệu máy bay giảm cần mất nhiều tuần hoặc thậm chí nhiều tháng mới có thể được phản ánh vào giá vé các chuyến bay thương mại.

Ông Brett House, nhà kinh tế học tại Trường Kinh doanh Columbia nhận định khả năng chúng ta sẽ chứng kiến sự sụt giảm hoặc giảm bớt chi phí đi máy bay vào bất kỳ thời điểm nào trong mùa hè này.

Áp lực tăng giá thực phẩm có thể vẫn tiếp diễn

Theo ông David Ortega, Giáo sư về kinh tế và chính sách thực phẩm tại Đại học Bang Michigan (Mỹ) cho rằng, việc mở lại eo biển Hormuz khó có thể ngay lập tức giúp người tiêu dùng cảm nhận được sự giảm giá tại các cửa hàng thực phẩm.

Theo Liên minh Các nhà bán lẻ thực phẩm độc lập - một mạng lưới gồm khoảng 7.500 siêu thị trên toàn cầu, chi phí nhiên liệu chiếm khoảng 15% đến 30% tổng chi phí thực phẩm.

Tuy nhiên, cú sốc năng lượng từ xung đột Iran có thể mất nhiều tháng để lan truyền qua toàn bộ chuỗi cung ứng thực phẩm và đẩy giá hàng hóa trong siêu thị tăng lên. Và một khi giá đã tăng, sẽ mất nhiều thời gian để quay trở lại mức thấp hơn, đặc biệt trong bối cảnh tương lai vẫn còn nhiều bất ổn.

“Chúng ta có thể vẫn sẽ phải đối mặt với áp lực lạm phát giá thực phẩm trong những tháng tới. Vẫn còn rất nhiều điều chưa chắc chắn về cách thức việc mở lại eo biển sẽ diễn ra, và sẽ cần thời gian để giá nhiên liệu, dầu diesel và phân bón bán lẻ giảm xuống”, ông Ortega nói.

Tại Mỹ, theo dự báo của Bộ Nông nghiệp Mỹ (USDA), giá thực phẩm dự kiến tăng 3,2% trong năm nay, cao hơn mức trung bình lịch sử là 2,6%.

Việc mở lại eo biển Hormuz cũng sẽ là tín hiệu tích cực đối với nông dân và ngành sản xuất lương thực toàn cầu. Trước khi căng thẳng leo thang, khoảng 30% lượng phân bón của thế giới được vận chuyển qua tuyến đường thủy này.

Khi nguồn cung gần như bị gián đoạn, giá phân bón tăng vọt và quá trình đưa các lô hàng trở lại mức bình thường trước chiến tranh có thể sẽ mất nhiều thời gian.

Tuy nhiên, những hệ quả từ tình trạng thiếu hụt phân bón mà nông dân đang phải đối mặt hiện nay có thể còn trở nên nghiêm trọng hơn trong thời gian tới.

Nhiều nông dân trên khắp thế giới đang bước vào mùa gieo trồng mà không có đủ lượng phân bón cần thiết hoặc buộc phải chi trả mức giá rất cao cho cả phân bón và nhiên liệu phục vụ sản xuất, vận chuyển nông sản.

Chương trình Lương thực Thế giới cảnh báo tình trạng này có thể gây ra “tác động tàn khốc” đối với năng suất cây trồng, từ đó đẩy giá lương thực tăng cao và làm suy giảm khả năng tiếp cận thực phẩm trong nhiều tháng tới.