Giọt “dầu vàng” từ hạt đậu quê mang lại sinh kế bền vững

VHO - Khi những cánh đồng đậu phụng ở Quảng Ngãi bước vào vụ thu hoạch, các lò ép dầu truyền thống lại đỏ lửa từ sáng sớm đến tối muộn. Nghề ép dầu phụng góp phần tạo việc làm, nâng cao giá trị nông sản địa phương và gìn giữ một nghề truyền thống lâu đời.

Tại cơ sở ép dầu của gia đình bà Nguyễn Thị Kim Thư ở phường Trương Quang Trọng, những bao đậu phụng mới thu hoạch liên tục được chuyển đến để chế biến. Hơn 30 năm gắn bó với nghề, bà Thư vẫn miệt mài theo đuổi công việc mà nhiều người cho là vất vả nhưng đầy ý nghĩa.

Theo bà Thư, để tạo ra một mẻ dầu phụng thơm ngon, đạt chất lượng phải trải qua nhiều công đoạn công phu. Đậu phụng sau khi thu hoạch được phơi khô, sàng lọc kỹ lưỡng để chọn những hạt chắc, mẩy và đồng đều. Sau đó, đậu được tách vỏ, xay thành bột, hấp chín rồi tạo thành các bánh đậu trước khi đưa vào máy ép thủy lực.

“Để cho ra một mẻ dầu đạt chất lượng phải mất khoảng 3 giờ đồng hồ, chưa kể thời gian chuẩn bị nguyên liệu. Mỗi công đoạn đều đòi hỏi sự cẩn thận và kinh nghiệm. Dù công phu nhưng gia đình tôi đã gắn bó với nghề nhiều năm và muốn tiếp tục giữ gìn nghề truyền thống này”, bà Thư chia sẻ.

Nếu trước đây việc ép dầu chủ yếu dựa vào sức người với năng suất thấp thì hiện nay nhiều cơ sở đã mạnh dạn đầu tư máy móc hiện đại. Hệ thống bóc vỏ, xay nghiền, hấp và ép thủy lực giúp nâng cao năng suất, giảm sức lao động nhưng vẫn giữ được chất lượng dầu phụng nguyên chất.

Theo bà Thư, trung bình 1 tạ đậu phụng có thể ép được khoảng 35 lít dầu. Vào mùa cao điểm kéo dài khoảng 3 tháng, cơ sở của bà mỗi ngày ép từ 2 - 3 tấn đậu phụng, cung cấp ra thị trường hơn 700 lít dầu thành phẩm.

Không chỉ các chủ cơ sở, người trồng đậu phụng cũng hưởng lợi từ chuỗi giá trị này. Bà Đồng Thị Phương, ở xã Đông Sơn cho biết, năm nay gia đình thu hoạch được khoảng 2 tạ đậu phụng, ép được gần 70 lít dầu.

“Đậu năm nay được mùa, hạt to đẹp nên cho lượng dầu nhiều, màu vàng và rất thơm. Nhà tôi trồng đậu sạch nên dầu ép ra an toàn, tốt cho sức khỏe. Gia đình chủ yếu sử dụng trong sinh hoạt, chỉ bán một phần nhỏ để lấy vốn đầu tư cho vụ sau”, bà Phương nói.

Nhu cầu sử dụng dầu phụng nguyên chất ngày càng tăng khi người tiêu dùng quan tâm nhiều hơn đến các sản phẩm nông nghiệp sạch, có nguồn gốc rõ ràng. Với giá bán dao động từ 100.000 - 120.000 đồng/lít, dầu phụng truyền thống vẫn giữ được sức cạnh tranh riêng nhờ hương vị đặc trưng và sự an tâm về chất lượng.

Có mặt tại một cơ sở ép dầu từ sáng sớm, bà Nguyễn Thị Lộc ở phường Cẩm Thành kiên nhẫn chờ gần 4 giờ đồng hồ để nhận hơn 50 lít dầu được ép từ 1,5 tạ đậu phụng do chính tay bà lựa chọn.

“Dầu ăn trên thị trường hiện nay rất đa dạng nhưng gia đình tôi vẫn tin dùng dầu phụng ép thủ công. Dầu nguyên chất, không pha trộn, nấu món gì cũng thơm ngon. Năm nào đến mùa thu hoạch tôi cũng mua đậu ngon mang đi ép để sử dụng và làm quà biếu người thân”, bà Lộc chia sẻ.

Theo các chủ lò ép dầu, chất lượng sản phẩm phụ thuộc rất lớn vào nguyên liệu đầu vào. Muốn có dầu ngon, người sản xuất phải lựa chọn những hạt đậu no tròn, căng mẩy và tính toán hợp lý tỷ lệ đậu nhân, đậu còn vỏ trong quá trình ép.

Ông Kiều Soạn, người có hơn 20 năm gắn bó với nghề, cho biết bí quyết nằm ở khâu hấp bột đậu vừa chín tới. Khi nguyên liệu đạt chuẩn và quy trình được kiểm soát tốt, dầu ép ra sẽ có màu vàng óng, thơm đặc trưng, bảo quản lâu mà không bị lắng cặn hay đổi màu.

Không chỉ mang lại thu nhập cho các chủ cơ sở, nghề ép dầu phụng còn tạo việc làm thời vụ cho nhiều lao động địa phương. Vào mùa cao điểm, nhiều lao động tranh thủ thời gian nông nhàn để làm việc tại các lò ép dầu với nguồn thu nhập ổn định.

Sau khi tách hạt, phần vỏ đậu được các nhà vườn thu mua làm giá thể trồng cây hoặc giữ ẩm cho đất. Phần bánh dầu sau ép được tận dụng làm phân bón hữu cơ hoặc thức ăn cho gia súc, gia cầm. Đây là mô hình sản xuất tuần hoàn giúp nâng cao giá trị kinh tế của cây đậu phụng và hạn chế tác động đến môi trường.

Giữa sự cạnh tranh của các loại dầu ăn công nghiệp, nghề ép dầu phụng truyền thống ở Quảng Ngãi vẫn duy trì sức sống nhờ chất lượng sản phẩm và niềm tin của người tiêu dùng.

Những giọt dầu vàng óng không chỉ là kết tinh của hạt đậu quê hương mà còn chứa đựng tâm huyết của những người thợ cần mẫn đang ngày ngày giữ lửa cho một nghề truyền thống giàu giá trị kinh tế và văn hóa.