Giá dầu thế giới neo cao, doanh nghiệp vận tải Việt Nam đối mặt những khoản chi phí nào?

VHO - Giá dầu thế giới tăng trở lại trong bối cảnh căng thẳng Trung Đông gây sức ép lên nguồn cung và vận tải quốc tế. Với doanh nghiệp Việt Nam, áp lực không chỉ đến từ tiền nhiên liệu mà còn có thể lan sang bảo dưỡng phương tiện, cước vận chuyển, lưu kho, bảo hiểm và chi phí vốn.

Theo Cục Thống kê, tháng 9.2026, chỉ số giá nhóm giao thông tăng 3,97% so với tháng trước. Trong đó, giá xăng tăng 9,39%, dầu diesel tăng 4,53%, giá phụ tùng tăng 0,42% và dịch vụ bảo dưỡng phương tiện tăng 0,54%. So với cùng kỳ năm 2025, nhóm giao thông tăng 11,67%, riêng giá nhiên liệu tăng 23,96%.

Diễn biến này cho thấy áp lực chi phí vận tải không chỉ nằm ở giá nhiên liệu. Trong khi đó, giá dầu thế giới tiếp tục chịu tác động từ những gián đoạn nguồn cung và rủi ro vận chuyển tại Trung Đông, khiến doanh nghiệp khó chủ động hoàn toàn kế hoạch chi phí.

Theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA), giá dầu Brent giao ngay bình quân tháng 9 đạt 114 USD/thùng, tăng 23 USD/thùng so với tháng 8. EIA dự báo giá Brent bình quân quý IV.2026 ở mức 105 USD/thùng, cao hơn dự báo tháng trước, trong bối cảnh dòng chảy dầu từ Trung Đông còn bị hạn chế và chi phí vận chuyển tăng.

Ngược lại, dầu diesel giảm 589 đồng/lít, còn 29.128 đồng/lít. Sự biến động trái chiều giữa các mặt hàng khiến tác động đến từng doanh nghiệp phụ thuộc vào loại nhiên liệu sử dụng và đặc điểm khai thác phương tiện.

Nhiên liệu vẫn là khoản chi trực tiếp lớn

Đối với vận tải đường bộ, giá nhiên liệu tác động trực tiếp đến chi phí mỗi chuyến xe. Khi giá dầu diesel tăng, doanh nghiệp vận tải hàng hóa phải chi nhiều hơn để duy trì cùng quãng đường và khối lượng vận chuyển, đặc biệt với những đơn vị khai thác đội xe lớn, chạy đường dài hoặc có tần suất vận hành cao.

Áp lực càng rõ với các doanh nghiệp ký hợp đồng vận chuyển dài hạn, có mức cước cố định hoặc khó điều chỉnh giá ngay theo từng kỳ biến động nhiên liệu. Khi đó, phần chi phí tăng thêm có thể được doanh nghiệp hấp thụ trong một khoảng thời gian, làm giảm biên lợi nhuận.

Ngược lại, khi giá nhiên liệu giảm, chi phí vận hành có thể được cải thiện nhưng chưa chắc doanh nghiệp lập tức phục hồi được hiệu quả kinh doanh nếu các khoản chi khác vẫn ở mức cao. Vì vậy, theo dõi giá nhiên liệu cần đi cùng việc tính toán chi phí thực tế trên từng tuyến, từng loại phương tiện và từng hợp đồng.

Bảo dưỡng, sửa chữa và chi phí khai thác phương tiện

Bên cạnh nhiên liệu, phụ tùng, lốp xe, dầu nhớt, bảo dưỡng và sửa chữa là những khoản chi thường xuyên của doanh nghiệp vận tải. Số liệu tháng 9 của Cục Thống kê ghi nhận giá phụ tùng tăng 0,42% so với tháng trước; dịch vụ bảo dưỡng phương tiện tăng 0,54%. Tính theo năm, giá phụ tùng tăng 5,04% và dịch vụ bảo dưỡng phương tiện tăng 7,7%.

Các chỉ số này phản ánh áp lực giá đối với hoạt động duy trì phương tiện, dù không thể quy toàn bộ mức tăng cho giá dầu. Với doanh nghiệp có đội xe lớn, chi phí bảo dưỡng và sửa chữa tăng có thể làm gia tăng tổng ngân sách vận hành, nhất là khi phương tiện hoạt động với cường độ cao.

Ngoài ra, việc xe phải chờ tại cảng, kho hàng hoặc điểm giao nhận có thể làm tăng thời gian khai thác, chi phí nhân công và chi phí sử dụng phương tiện. Nếu lịch trình bị gián đoạn, doanh nghiệp còn phải tính đến việc điều phối lại chuyến xe, thay đổi lộ trình hoặc bố trí phương tiện thay thế. Đây là những khoản phát sinh tùy thuộc tình hình vận hành thực tế, không phải doanh nghiệp nào cũng chịu mức độ tác động giống nhau.

Vận tải biển và logistics chịu thêm sức ép từ cước tàu, bảo hiểm

Với doanh nghiệp vận tải biển và logistics quốc tế, tác động của căng thẳng địa chính trị không dừng ở giá nhiên liệu. Theo EIA, rủi ro đối với tàu chở dầu đi qua khu vực Trung Đông đã đẩy chi phí bảo hiểm và cước tàu lên cao, đồng thời khiến một số tàu phải lựa chọn tuyến đường dài hơn để tránh khu vực nguy hiểm. Những yếu tố này làm tăng chi phí đưa dầu đến các nhà máy lọc dầu và có thể tạo thêm áp lực lên chuỗi vận chuyển hàng hóa.

Tình hình an ninh hàng hải tại eo biển Hormuz cũng tiếp tục là mối quan tâm. Theo Tổ chức Hàng hải quốc tế (IMO), đến ngày 9.10.2026, tổ chức này ghi nhận 100 vụ việc đã được xác nhận tại eo biển Hormuz và khu vực Trung Đông, cùng 24 trường hợp thuyền viên thiệt mạng. Những diễn biến này cho thấy rủi ro an toàn hàng hải vẫn hiện hữu, dù mức độ tác động cụ thể đến từng tuyến vận tải và lô hàng có sự khác biệt.

Đối với doanh nghiệp Việt Nam tham gia chuỗi xuất nhập khẩu, chi phí có thể phát sinh qua phụ phí nhiên liệu, phụ phí rủi ro, bảo hiểm hàng hóa, lưu container, lưu kho hoặc thay đổi lịch trình. Tuy nhiên, mức tăng thực tế còn phụ thuộc tuyến vận chuyển, hãng tàu, điều khoản hợp đồng và thời điểm đặt chỗ; không thể mặc định mọi lô hàng đều phải chịu tất cả các khoản phí này.

Khi hàng hóa chậm giao, doanh nghiệp sản xuất và phân phối cũng có thể phải tăng chi phí dự trữ, thuê kho hoặc tổ chức phương án vận chuyển thay thế. Nếu tình trạng kéo dài, tác động có thể lan từ doanh nghiệp vận tải sang các khâu sản xuất, xuất nhập khẩu và phân phối hàng hóa.

Bài toán điều chỉnh cước và kiểm soát chi phí

Thách thức của doanh nghiệp là chi phí đầu vào có thể thay đổi nhanh hơn khả năng điều chỉnh giá dịch vụ. Với các hợp đồng đã ký, việc tăng cước còn phụ thuộc điều khoản thỏa thuận và khả năng thương lượng với khách hàng. Nếu không chuyển được phần chi phí tăng thêm vào giá dịch vụ, doanh nghiệp phải tự cân đối bằng cách tiết giảm chi phí hoặc chấp nhận lợi nhuận thấp hơn.

Trong chỉ đạo điều hành ngày 9.10, Chính phủ tiếp tục nhấn mạnh yêu cầu rà soát, kiểm soát giá cả, không để lợi dụng biến động chi phí để tăng giá hàng hóa, dịch vụ bất hợp lý. Trước đó, Bộ Xây dựng cũng yêu cầu kiểm tra việc kê khai, niêm yết và thực hiện giá cước vận tải, đồng thời yêu cầu doanh nghiệp điều chỉnh giảm giá cước tương ứng khi chi phí nhiên liệu giảm.

Về phía doanh nghiệp, việc rà soát định mức tiêu hao nhiên liệu, hạn chế xe chạy rỗng, tối ưu lộ trình, ghép chuyến và bảo dưỡng phương tiện theo kế hoạch có thể giúp giảm chi phí. Với vận tải biển và logistics, theo dõi sát lịch tàu, thời gian lưu container, điều khoản phụ phí và bảo hiểm cũng giúp hạn chế các khoản phát sinh ngoài dự kiến.

Trong bối cảnh giá dầu thế giới còn biến động, khả năng kiểm soát chi phí sẽ phụ thuộc cả diễn biến thị trường lẫn năng lực tổ chức vận hành của từng doanh nghiệp. Điều quan trọng là xác định đúng các khoản chi thực tế, điều chỉnh giá dịch vụ minh bạch theo hợp đồng và tránh chuyển những chi phí không có căn cứ sang khách hàng. Nếu áp lực năng lượng kéo dài, hiệu ứng lan tỏa đến giá vận chuyển và hàng hóa sẽ là vấn đề cần tiếp tục theo dõi trong những tháng cuối năm.