Kỳ 2 - Hào quang là “phép thử” nhân cách

VHO - Tài năng đưa người nghệ sĩ đến với công chúng; nhân cách, bản lĩnh và ý thức trách nhiệm giúp họ đi đường dài với nghề. Những trường hợp nghệ sĩ vướng sai phạm càng đặt ra yêu cầu bồi đắp đạo đức nghề nghiệp, văn hóa ứng xử và ý thức pháp luật từ giảng đường, để người trẻ có nền tảng vững vàng trước khi bước vào đời sống nghệ thuật chuyên nghiệp.

Khủng hoảng niềm tin từ những thần tượng sa ngã: Kỳ 1 - Mất sự nghiệp, mất cả niềm tin của công chúng

 Nhà hát giữ nề nếp, nghệ sĩ giữ mình

Trong môi trường nghệ thuật, một người có thể được công chúng biết đến qua tài năng, vai diễn hay tác phẩm. Nhưng khi đã trở thành gương mặt quen thuộc trên sân khấu, màn ảnh, mạng xã hội..., lời nói, hành động và cách ứng xử của nghệ sĩ cũng ít nhiều tác động đến hình ảnh nghề nghiệp và niềm tin của khán giả. Bởi vậy, tại nhiều đơn vị nghệ thuật, đạo đức nghề nghiệp, lối sống và văn hóa ứng xử ngày càng được đặt song hành với yêu cầu chuyên môn.

Nhà hát Tuổi trẻ Việt Nam là nơi quy tụ nhiều nghệ sĩ trẻ cùng những gương mặt đã tạo dấu ấn. Theo Giám đốc Nhà hát, NSƯT Nguyễn Sĩ Tiến, đội ngũ văn nghệ sĩ có vị trí và sức ảnh hưởng nhất định trong đời sống văn hóa, xã hội. Tài năng, đạo đức, lối sống và cách ứng xử của họ có thể tác động đến nhận thức của công chúng, đặc biệt là giới trẻ. Với nghệ sĩ thuộc một đơn vị nghệ thuật, hình ảnh mỗi cá nhân còn gắn với uy tín của tập thể và rộng hơn là uy tín nghề nghiệp.

NSƯT Nguyễn Sĩ Tiến cho biết, Bộ VHTTDL đã ban hành Quy tắc ứng xử của người hoạt động trong lĩnh vực nghệ thuật, xác định những chuẩn mực cần tuân thủ. Tại Nhà hát, các yêu cầu về đạo đức nghề nghiệp, tác phong, lối sống và trách nhiệm trong phát ngôn cũng được cụ thể hóa trong quy định của đơn vị và hợp đồng lao động.

Quy định là cần thiết, nhưng không thể thay thế sự tự giác của mỗi người. Vì vậy, công tác giáo dục, định hướng tư tưởng được Nhà hát duy trì qua các cuộc họp giao ban, sinh hoạt chi bộ, sinh hoạt phòng, đoàn. Ban lãnh đạo, cấp ủy và các cấp quản lý cũng thường xuyên trao đổi với nghệ sĩ về nghề nghiệp, đời sống xã hội và cách ứng xử.

Điều này càng quan trọng với những người trẻ mới bước vào nghề. Cùng với chuyên môn, họ cần sớm nhận thức về vị trí, trách nhiệm và sức ảnh hưởng của mình, nhất là khi mạng xã hội khiến khoảng cách giữa nghệ sĩ với công chúng ngày càng gần.

“Nghệ sĩ càng có sức ảnh hưởng thì càng phải ý thức đầy đủ về trách nhiệm trước pháp luật và công chúng. Mọi hành vi thiếu chuẩn mực, dù ở mức độ nào cũng đều phải xem xét. Bên cạnh đó, văn nghệ sĩ phải thường xuyên tu dưỡng đạo đức, bồi đắp vốn sống, vốn văn hóa, nâng cao năng lực chuyên môn; có ý thức giữ gìn hình ảnh, ứng xử văn minh, phù hợp hoàn cảnh và tôn trọng công chúng trong mọi hoạt động lao động, sáng tạo nghệ thuật”, NSƯT Nguyễn Sĩ Tiến bày tỏ.

Từ góc nhìn của một nghệ sĩ đồng thời làm công tác quản lý, NSƯT Trịnh Mai Nguyên, Phó Giám đốc Nhà hát Kịch Việt Nam cho rằng, những vụ việc liên quan đến lối sống, ứng xử của một số nghệ sĩ thời gian qua càng cho thấy yêu cầu giữ gìn hình ảnh và uy tín nghề nghiệp. Nghệ sĩ của Nhà hát thường xuyên được nhắc nhở về tác phong, lối sống và ý thức giữ gìn hình ảnh, bởi sai phạm của một cá nhân có thể ảnh hưởng tới đồng nghiệp, uy tín đơn vị và niềm tin của công chúng. Xa hơn, những trường hợp cá biệt còn có thể khiến xã hội hình thành cái nhìn thiếu thiện cảm, thậm chí định kiến với giới văn nghệ sĩ.

Trong năm nay, Nhà hát Kịch Việt Nam đã phối hợp tổ chức các lớp đào tạo, định hướng về kỹ năng truyền thông, quản trị hình ảnh, ứng xử và gìn giữ lối sống chuẩn mực cho nghệ sĩ. Những kỹ năng này ngày càng cần thiết khi mạng xã hội cho phép nghệ sĩ tiếp cận công chúng trực tiếp, liên tục và gần như không còn khoảng cách.

Dẫu vậy, theo NSƯT Trịnh Mai Nguyên, công tác quản lý chỉ có thể tạo môi trường và định hướng. Nghệ sĩ có đời sống riêng, đơn vị không thể giám sát mọi lúc. Sau cùng, mỗi người vẫn phải biết tự kiểm soát, cân nhắc trước hành động, phát ngôn và lựa chọn của mình.

Đó là yêu cầu ngày càng rõ trong thời đại mạng xã hội. Ranh giới giữa đời tư và hình ảnh công chúng trở nên mong manh; một bức ảnh, đoạn video hay câu nói có thể lan truyền rất nhanh và tiếp tục tồn tại rất lâu sau thời điểm được đăng tải. Sự nổi tiếng vì thế mở ra cơ hội nghề nghiệp, nhưng cũng đòi hỏi người nghệ sĩ có bản lĩnh để tự giữ mình. Và bản lĩnh ấy không thể đợi đến khi đã nổi tiếng mới bắt đầu hình thành.

Nhân cách nghề bắt đầu từ giảng đường

Trước khi bước vào nhà hát, đoàn phim hay đứng dưới ánh đèn sân khấu, phần lớn nghệ sĩ đều đi qua môi trường quan trọng: Giảng đường. Đây là nơi họ học kỹ năng nghề và cũng là quãng thời gian người trẻ dần hình thành tác phong, ý thức kỷ luật, cách ứng xử và trách nhiệm với công việc mình lựa chọn.

Mở đầu năm học 2026-2027, Hiệu trưởng Trường Đại học Sân khấu - Điện ảnh Hà Nội, TS.NSƯT Bùi Như Lai gửi tới các tân sinh viên thông điệp: “Tài năng chỉ thực sự tỏa sáng khi được đặt trên nền tảng của tri thức, kỷ luật và nhân cách”.

Mục tiêu đào tạo của nhà trường vì thế không dừng ở việc giúp người học có chuyên môn, mà hướng tới những người làm nghề có bản lĩnh, đạo đức, khả năng sáng tạo và khát vọng đóng góp cho nền văn hóa Việt Nam. Cùng với đổi mới chương trình và phương pháp đào tạo, nền tảng đạo đức, trách nhiệm và bản lĩnh nghề nghiệp cũng được chú trọng.

Việc học tập và thực hành theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh được triển khai gắn với yêu cầu nêu gương, trách nhiệm của cán bộ, giảng viên và người học. Người thầy không chỉ truyền đạt kỹ năng nghề mà còn góp phần hình thành thái độ với nghề cho sinh viên. Người học được yêu cầu tự học, tự rèn luyện, trung thực trong học tập, nghiêm túc trong sáng tạo và có trách nhiệm với cộng đồng.

NSND Lê Tuấn Cường, giảng viên Trường Đại học Sân khấu - Điện ảnh Hà Nội, Phó Giám đốc phụ trách Nhà hát Sân khấu truyền thống Quốc gia Việt Nam nhận định, môi trường nghệ thuật đề cao sáng tạo nhưng đồng thời đòi hỏi kỷ luật và tinh thần làm việc tập thể. Một cá nhân thiếu ý thức, thiếu tôn trọng đồng nghiệp có thể ảnh hưởng đến không khí làm việc, tiến độ, chất lượng tác phẩm và uy tín của cả ê-kíp.

Bởi thế, giáo dục ý thức nghề nghiệp khó có thể chỉ nằm trong những bài học lý thuyết. Nó được hình thành từ những việc rất cụ thể: Đi học đúng giờ, nghiêm túc tập luyện, tôn trọng thầy cô và đồng nghiệp, biết lắng nghe, nhận trách nhiệm khi mắc lỗi, ứng xử có chừng mực trước công chúng và trên mạng xã hội. Những việc tưởng nhỏ ấy lại tạo nên thói quen kỷ luật trước khi một người thực sự bước vào đời sống nghệ thuật chuyên nghiệp.

Giảng đường cũng không thể chuẩn bị sẵn cho sinh viên mọi tình huống họ sẽ gặp khi nổi tiếng. Nhưng nếu ý thức về kỷ luật, giới hạn và trách nhiệm đã được hình thành từ sớm, người trẻ sẽ có một điểm tựa để tự điều chỉnh khi bước vào môi trường nghề nghiệp nhiều sức ép và cám dỗ hơn.

Bồi đắp nhân cách nghệ sĩ cần bắt đầu từ giảng đường, được tiếp tục trong nhà hát, đoàn phim, trên sân khấu và trong từng chặng đường làm nghề. Tài năng làm nên vai diễn, tác phẩm; còn bản lĩnh, cách ứng xử và ý thức trách nhiệm góp phần giữ gìn sự tôn trọng của công chúng. Hào quang càng lớn, người nghệ sĩ càng cần hiểu rõ sức ảnh hưởng của mình và biết giữ giới hạn trước những chuẩn mực chung của xã hội. 

(Còn tiếp)