Giữ lửa bữa cơm nhà trong nhịp sống hiện đại

VHO - Trong nhịp sống hiện đại, khi các thành viên có lịch làm việc, học tập, sinh hoạt khác nhau, việc cả nhà cùng ngồi bên mâm cơm mỗi tối không phải lúc nào cũng dễ thực hiện. Vì thế, giữ bữa cơm gia đình không chỉ là giữ một thói quen, mà còn là giữ cách quan tâm, chờ đợi và nghĩ cho nhau trong từng điều nhỏ.

Khi bữa cơm không thể đủ mặt

Trong ký ức của nhiều người Việt, bữa cơm gia đình là hình ảnh rất đỗi thân thuộc, là dịp để các thế hệ cùng quây quần, hỏi han nhau chuyện học hành, công việc. Đó không chỉ là một bữa ăn, mà còn là không gian truyền dạy nếp nhà, nuôi dưỡng tình thân và hình thành cách ứng xử giữa các thành viên.

Tuy nhiên, đời sống hôm nay đã khác trước rất nhiều. Do lịch trình học tập, làm việc và tham gia các hoạt động xã hội của mỗi người rất khác nhau, nếu cứ đặt ra yêu cầu “bữa cơm gia đình phải đông đủ mỗi ngày” thì nhiều khi lại trở thành áp lực. Điều quan trọng hơn là trong sự bận rộn ấy, các thành viên vẫn hướng về nhau bằng một phần ăn được để lại hay một câu hỏi han dành cho người về muộn.

Câu chuyện của bà Nguyễn Thị Kim (75 tuổi, Hà Nội) là một ví dụ. Gia đình bà có 6 người, các con, các cháu đều đã trưởng thành, mỗi người một công việc. 

Có người đảm nhiệm vị trí quản lý, thường phải tiếp khách tối muộn mới về. Có người buổi tối đi tập thể dục, thể thao để giữ sức khỏe. Có người lại phải ăn sớm để kịp giờ đi dạy. Các cháu trong nhà cũng có lịch học thêm, học ngoại khóa khác nhau, nên chuyện cả đại gia đình cùng ngồi vào một mâm cơm vào đúng một giờ cố định gần như rất khó.

Ban đầu, bà Kim cũng buồn vì từng mong mỗi khi căn bếp đỏ lửa là con cháu quây quần đông đủ. Nhưng rồi bà hiểu, mỗi người đều có trách nhiệm và nhịp sống riêng. Thay vì trách móc, bà chọn cách linh hoạt: ai ăn sớm thì có phần ăn sớm, ai về muộn bà đều để phần cơm canh tươm tất, đậy cẩn thận trong hộp riêng.

Đặc biệt, người con trai thường phải tiếp khách đến khuya luôn được bà để sẵn cơm nóng và một bát canh. Bà bảo, nhiều người nghĩ đi tiếp khách là được ăn uống đầy đủ, nhưng thực ra có những buổi chủ yếu là xã giao, công việc, chưa chắc đã có một bữa ăn tử tế. Vì vậy, khi con trở về nhà, nhìn thấy phần cơm mẹ chuẩn bị, anh vẫn cảm thấy ấm lòng.

“Có khi nó chỉ ăn vài thìa cơm, húp bát canh rồi bảo mẹ đi ngủ đi, nhưng tôi biết bữa cơm ấy làm nó thấy mình còn có nhà để trở về”, bà Kim chia sẻ.

Giữ bữa cơm nhà trong thời 4.0: Giữ nếp sống, giữ yêu thương

VHO - Trong vòng quay gấp gáp của đời sống hiện đại, bữa cơm gia đình ở không ít nhà đã bị giản lược thành chuyện “ăn cho xong”. Nhân dịp Ngày Quốc tế Gia đình (15.5), câu chuyện giữ gìn bữa cơm nhà lại càng trở nên đáng suy ngẫm. Bởi không chỉ là bữa ăn thường ngày, mâm cơm còn là nơi giữ lửa yêu thương, kết nối các thế hệ và nuôi dưỡng hạnh phúc gia đình.

Giữ nếp nhà bằng sự linh hoạt

Với bà Kim, bữa cơm gia đình không nhất thiết phải đủ mặt các thành viên mỗi ngày. Điều bà cố giữ là cảm giác mỗi người đều được chờ đợi và quan tâm. Một phần cơm để riêng không chỉ là chuyện ăn uống, mà còn là lời nhắn nhủ âm thầm: Dù bận thế nào, trong nhà vẫn có người nghĩ đến con.

Để duy trì gắn kết, bà Kim chọn tối cuối tuần làm “bữa cơm sum vầy”. Hôm ấy, các thành viên đều cố gắng gác lại công việc, lịch học và các cuộc hẹn riêng. Bữa cơm này trở thành khoảng thời gian quý giá để cả nhà cùng ngồi lại hỏi han sức khỏe ông bà, bố mẹ, chia sẻ những câu chuyện, áp lực trong tuần.

Có những chuyện nếu chỉ nhắn qua điện thoại thì rất khó tỏ bày, nhưng bên mâm cơm lại trở nên nhẹ nhàng hơn. Người lớn được lắng nghe để giải tỏa áp lực công việc, con trẻ dễ mở lòng về chuyện trường lớp, và người già cũng bớt đi cảm giác cô đơn khi thấy con cháu quây quần quanh mình.

Từ câu chuyện của bà Kim có thể thấy, giữ bữa cơm nhà thời hiện đại không có nghĩa là rập khuôn cứng nhắc. Tùy hoàn cảnh, có gia đình duy trì được bữa tối hằng ngày, có nhà lại chọn họp mặt vào cuối tuần hoặc một vài buổi cố định trong tháng. Điều quan trọng nhất là các thành viên cùng ý thức rằng bữa cơm gia đình không phải là việc phụ “có cũng được, không cũng được”, mà là một phần văn hóa sống không thể thiếu dưới mỗi mái nhà.

Đừng biến bữa cơm thành áp lực

Trao đổi về câu chuyện này, Trưởng Ban liên lạc Nhà báo cao tuổi Hà Nội, nhà báo, NSƯT Phạm Đông cho rằng, bữa cơm gia đình là một giá trị rất đẹp trong văn hóa Việt, nhưng trong đời sống hiện đại, cần nhìn nhận giá trị ấy bằng tinh thần linh hoạt và thấu hiểu.

Theo ông, điều đáng quý nhất của bữa cơm gia đình không chỉ nằm ở việc có bao nhiêu người ngồi cùng mâm, mà nằm ở thái độ sống của các thành viên với nhau.

Một gia đình hạnh phúc không nhất thiết tối nào cũng đủ mặt các thành viên, nhưng mỗi người cần có ý thức hướng về gia đình, biết báo cho người thân khi về muộn, biết trân trọng phần cơm được để dành, biết hỏi han người đã chờ mình và biết thu xếp thời gian cho những bữa cơm chung khi có thể.

Ông Phạm Đông nhìn nhận, tâm lý buồn tủi của người lớn khi con cháu bận rộn, ít ăn cơm nhà là có thật. Tuy nhiên, cha mẹ, ông bà nên tránh biến bữa cơm thành sự trách móc. Nếu không gian ấy chỉ có lời phàn nàn, giận dỗi thì người trẻ càng ngại trở về. Ngược lại, nếu mâm cơm là nơi để nghỉ ngơi và cảm nhận sự bao dung, thì dù bận đến đâu họ vẫn muốn tìm cách quay về.

Từ góc nhìn đó, ông cho rằng mỗi gia đình nên có những “quy ước mềm”. Nếu không thể ăn tối hằng ngày, hãy chọn một bữa cố định trong tuần để sum họp. Khi có người về muộn, người nhà để phần ăn riêng nhưng người về cũng cần chủ động nhắn tin báo trước.

Với trẻ nhỏ, cha mẹ nên hạn chế để con ăn một mình trước màn hình tivi, điện thoại; ít nhất nên có một người lớn ngồi cùng trò chuyện để con cảm thấy được quan tâm.

Bên cạnh đó, việc chuẩn bị bữa cơm cũng không nên dồn hết lên vai một người, nhất là người mẹ hoặc người bà. Các thành viên nên cùng tham gia chia sẻ công việc nhà, từ đó sẽ thấu hiểu công sức của nhau và trân trọng hơn không khí gia đình.

Giữa nhịp sống hiện đại, bữa cơm nhà có thể không còn nguyên vẹn như truyền thống, nhưng vẫn được gìn giữ bằng những điều rất giản dị: một phần cơm để lại, một tin nhắn báo muộn hay một buổi tối cuối tuần đủ mặt. Bữa cơm gia đình, sau cùng, không chỉ là chuyện ăn gì, ăn lúc mấy giờ, mà là câu chuyện chúng ta có còn dành chỗ cho nhau trong lòng hay không. Khi bếp nhà vẫn đỏ lửa chờ đợi và mỗi người vẫn vẹn nguyên ý thức hướng về, nếp nhà và yêu thương sẽ luôn được nuôi dưỡng qua từng ngày.

(Cục Văn hóa cơ sở, Gia đình và Thư viện - Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch thực hiện)