Sông Hồng mở chuỗi sản phẩm du lịch từ đường thủy đến làng nghề, di sản

VHO - Quy hoạch phân khu đô thị sông Hồng tỉ lệ 1/5.000 đang được Hà Nội lấy ý kiến nhân dân mở ra một cấu trúc không gian mới, trong đó đường thủy kết nối với hệ thống công viên, di sản, làng nghề, vùng nông nghiệp sinh thái và các không gian lễ hội. Nếu được tổ chức đồng bộ, đây có thể trở thành nền tảng để Hà Nội hình thành chuỗi sản phẩm du lịch liên hoàn thay vì những điểm đến rời rạc dọc dòng sông.

Dòng sông trở thành xương sống của chuỗi trải nghiệm

Hồ sơ Điều chỉnh tổng thể Quy hoạch phân khu đô thị sông Hồng tỉ lệ 1/5.000, đoạn từ cầu Hồng Hà đến cầu Mễ Sở, đang được Hà Nội công khai lấy ý kiến nhân dân trong 20 ngày, bắt đầu từ ngày 7.9.2026. Phạm vi nghiên cứu trải dài khoảng 40km, thuộc địa giới 16 xã, phường, với quy mô khoảng 11.418ha. Đây là hồ sơ quy hoạch được lập để triển khai Dự án đầu tư Trục Đại lộ cảnh quan sông Hồng.

Điểm đáng chú ý là trong cấu trúc mới, sông Hồng không chỉ được nhìn nhận như một yếu tố thủy văn hay ranh giới không gian đô thị. Hai bên sông được định hướng trở thành trục cảnh quan, văn hóa, lịch sử, sinh thái và phát triển kinh tế; giao thông đường bộ, đường thủy và các phương thức vận tải khác được kết nối thành hệ thống liên hoàn.

Theo hồ sơ quy hoạch, người dân có thêm khả năng tiếp cận các công viên, đường dạo, không gian cộng đồng, thể dục thể thao, văn hóa, lễ hội và cảnh quan ven sông. Đây cũng là cơ sở quan trọng để tổ chức các hành trình du lịch có điểm đầu, điểm giữa và điểm cuối rõ ràng, trong đó đường thủy có thể đảm nhiệm vai trò kết nối các điểm đến hai bên sông.

Ý tưởng này phù hợp với yêu cầu phát triển du lịch đường sông mà Hà Nội đang đặt ra. Thực tế, các chuyên gia cho rằng lợi thế của sông Hồng không nằm riêng ở cảnh quan mặt nước mà ở khả năng kết nối một hệ sinh thái tài nguyên rộng lớn hai bên bờ.

Trong nghiên cứu về quản lý phát triển kinh tế du lịch tuyến sông Hồng theo hướng bền vững, bà Phạm Thị Thu Huyền, Tổng Công ty Du lịch Hà Nội, nhận định sông Hồng có thể kết nối du lịch đường sông với văn hóa, sinh thái, làng nghề và các hoạt động kinh tế ven sông. Theo bà, việc đầu tư các bến thủy, điểm dừng, không gian công cộng và kết nối giao thông đường bộ - đường thủy là điều kiện để hình thành các chuỗi sản phẩm thay vì khai thác từng điểm riêng lẻ.

Như vậy, giá trị mới của quy hoạch không chỉ là tạo thêm một tuyến giao thông ven sông. Quan trọng hơn, đây là cơ sở không gian để biến dòng sông thành “xương sống” kết nối các sản phẩm du lịch vốn đang tồn tại phân tán.

Công viên trở thành không gian giữ chân du khách

Một trong những thay đổi đáng chú ý của phương án mới là hệ thống công viên được đặt trong cấu trúc phát triển của toàn trục sông Hồng.

Theo thông tin của Viện Quy hoạch xây dựng Hà Nội, Trục Đại lộ cảnh quan sông Hồng được tổ chức cùng hệ thống công viên cảnh quan, vui chơi giải trí, mặt nước và hạ tầng kỹ thuật. Các công viên được bố trí tại nhiều khu vực bãi sông, trong đó cụm công viên tại bãi sông Tráng Việt có quy mô khoảng 1.113,8ha; cụm công viên tại bãi sông Tàm Xá khoảng 397,5ha và cụm công viên Long Biên - Cự Khối khoảng 472ha.

Trong hồ sơ 1/5.000, không gian ven sông còn được tổ chức theo các ngưỡng địa hình và mức độ phát triển khác nhau. Những khu vực thấp được định hướng ưu tiên sinh thái, phục hồi cảnh quan, giao thông chậm và đường dạo; qua đó tạo điều kiện để hình thành những không gian trải nghiệm gần thiên nhiên thay vì tiếp tục đô thị hóa đồng loạt.

Điều này mở ra một hướng khác cho du lịch sông Hồng. Du khách không nhất thiết chỉ lên thuyền, ngắm cảnh rồi trở về. Một hành trình có thể bắt đầu bằng đường thủy, cập bến tại một không gian công viên, tiếp tục bằng đường đi bộ hoặc xe đạp, rồi kết nối tới làng nghề, di tích, khu sản xuất nông nghiệp hoặc một không gian lễ hội.

Đây cũng là cách tạo thêm thời gian lưu trú và mức chi tiêu tại điểm đến. Công viên khi đó không chỉ là hạ tầng xanh của đô thị mà trở thành một mắt xích của sản phẩm du lịch: nơi tổ chức sự kiện, trình diễn nghệ thuật, thể thao, ẩm thực, hoạt động cộng đồng và các chương trình trải nghiệm.

Định hướng này còn có thể gắn với mục tiêu phát triển kinh tế đêm của Hà Nội. Đề án phát triển kinh tế đêm giai đoạn 2026-2030, định hướng đến năm 2045 xác định khu vực kinh tế đêm trục cảnh quan sông Hồng trở thành trung tâm kinh tế sáng tạo, công nghiệp văn hóa; đồng thời định hướng khai thác các mô hình du lịch sinh thái, trải nghiệm nghề thủ công, lễ hội truyền thống và du lịch cộng đồng.

KTS Trần Huy Ánh, Ủy viên Thường vụ Hội Kiến trúc sư Hà Nội, cho rằng việc đưa sông Hồng trở lại vị trí trung tâm trong cấu trúc đô thị không chỉ làm thay đổi diện mạo không gian mà còn mở ra cách tiếp cận mới, trong đó con người, thiên nhiên và văn hóa được đặt trong mối quan hệ hài hòa. Theo ông, không gian sông Hồng có thể trở thành nền tảng cho một hệ sinh thái phát triển đa dạng, từ du lịch, dịch vụ đến kinh tế sáng tạo.

Nếu được kết nối tốt, công viên ven sông có thể trở thành những “trạm trải nghiệm” của một chuỗi du lịch mới, thay vì chỉ là những mảng xanh phục vụ dân cư.

Làng nghề, di sản và nông nghiệp tạo dấu ấn riêng

Sức hấp dẫn lớn nhất của chuỗi du lịch sông Hồng nằm ở những tài nguyên văn hóa và sinh kế bản địa nằm ngay trong hoặc liền kề không gian quy hoạch.

Theo hồ sơ đang lấy ý kiến, khu vực nghiên cứu hiện có khoảng 5.741 ha đất sản xuất nông nghiệp, chiếm khoảng 50% diện tích; khoảng 3.626 ha mặt nước và 123 công trình di tích. Trong số 123 di tích có 1 di tích quốc gia đặc biệt, 26 di tích cấp quốc gia, 35 di tích cấp thành phố, 61 di tích chưa xếp hạng cùng 14 địa điểm lưu niệm sự kiện cách mạng, kháng chiến.

Đây là nguồn tài nguyên đặc biệt để hình thành sản phẩm du lịch trải nghiệm theo chiều sâu.

Từ một chuyến tàu trên sông, du khách có thể tiếp cận một làng nghề, xem trình diễn nghề, tham gia một công đoạn sản xuất, thưởng thức sản vật địa phương rồi tiếp tục tới một di tích hoặc không gian văn hóa. Nếu đi đúng mùa, hành trình có thể được bổ sung bằng trải nghiệm mùa vụ nông nghiệp hoặc tham dự lễ hội của cộng đồng.

Bát Tràng là ví dụ rõ cho hướng đi này. Năm 2026, địa phương đang xây dựng sản phẩm du lịch trải nghiệm nông nghiệp, nông thôn gắn với làng nghề gốm sứ Kim Lan và vùng trồng rau an toàn Văn Đức. Cách tiếp cận này cho thấy làng nghề không nhất thiết phải được khai thác như một điểm mua sắm mà có thể trở thành một phần của hành trình trải nghiệm nông nghiệp - văn hóa - nghề truyền thống.

Tương tự, Hà Nội cũng đang triển khai các định hướng bảo tồn làng nghề gắn với du lịch. Quy hoạch chi tiết bảo tồn, phát triển làng nghề truyền thống kết hợp du lịch tại làng dệt lụa Vạn Phúc được phê duyệt đầu năm 2026 xác định các không gian trình diễn nghề, tham quan quy trình sản xuất, trưng bày sản phẩm và trải nghiệm văn hóa làng nghề, đồng thời kết nối các tuyến điểm nội bộ với không gian công cộng và di tích.

Những mô hình này có thể trở thành “mắt xích” để cụ thể hóa lợi thế tài nguyên của không gian sông Hồng. Khi đường thủy, công viên, làng nghề, di tích và nông nghiệp được đặt trong cùng một mạng lưới, sản phẩm du lịch sẽ có câu chuyện và chiều sâu hơn.

Đặc biệt, lễ hội có thể tạo ra yếu tố thời điểm cho chuỗi sản phẩm. Nếu công viên là không gian tổ chức và đường thủy là phương tiện tiếp cận, thì di sản, làng nghề và cộng đồng chính là nơi tạo nội dung. Các lễ hội truyền thống, sự kiện văn hóa, trình diễn nghề và hoạt động ẩm thực có thể tạo những “lý do” để du khách quay lại vào các thời điểm khác nhau trong năm.

Từ tài nguyên thành sản phẩm: bài toán không nằm ở quy hoạch alone

Điều chỉnh quy hoạch 1/5.000 đang mở ra một không gian lớn, nhưng bản thân quy hoạch chưa thể tự tạo ra sản phẩm du lịch.

Thách thức tiếp theo là tổ chức khai thác. Theo các chuyên gia, điểm yếu hiện nay của du lịch sông Hồng là hạ tầng còn phân tán, sản phẩm chưa đa dạng, liên kết giữa các điểm đến chưa mạnh và sự phối hợp giữa các ngành chưa đồng bộ. Vì vậy, việc hình thành chuỗi du lịch phải được thực hiện đồng thời với bến thủy, điểm dừng, kết nối giao thông, dịch vụ, an toàn đường thủy và cơ chế phối hợp giữa chính quyền, doanh nghiệp, cộng đồng.

Đây cũng là yêu cầu được Hà Nội đặt ra trong định hướng phát triển du lịch đường sông giai đoạn 2026-2030: không chỉ khai thác tuyến vận tải mà phải hình thành sản phẩm, kết nối điểm đến và nâng chất lượng dịch vụ.

Ở góc độ quy hoạch, hồ sơ mới đã tạo những điều kiện quan trọng: khoảng 40 km không gian nghiên cứu liên tục, hệ thống mặt nước lớn, các công viên quy mô lớn, mạng lưới di sản, đất nông nghiệp và định hướng kết nối đường bộ - đường thủy.

Ở góc độ du lịch, phần còn lại là “đóng gói” những nguồn lực ấy thành hành trình cụ thể. Có thể hình dung một chuỗi sản phẩm theo nhiều cấp độ: tuyến du lịch đường thủy trong ngày kết nối công viên và làng nghề; tuyến trải nghiệm cuối tuần kết hợp di sản - nông nghiệp; các tour theo mùa gắn với lễ hội; hoặc các sản phẩm du lịch đêm kết hợp cảnh quan sông Hồng, nghệ thuật, ẩm thực và trải nghiệm văn hóa.

Quan trọng hơn, cần tránh biến các điểm đến thành những “ốc đảo” mới. Một công viên đẹp nhưng không có bến tiếp cận; một làng nghề hấp dẫn nhưng thiếu điểm đỗ và dịch vụ; một di tích có giá trị nhưng nằm ngoài tuyến trải nghiệm; hay một vùng nông nghiệp được quy hoạch nhưng không có sản phẩm đón khách đều khó tạo thành chuỗi.

Bởi vậy, giá trị lớn nhất của Điều chỉnh tổng thể Quy hoạch phân khu đô thị sông Hồng tỷ lệ 1/5.000, nếu được hoàn thiện theo hướng đang lấy ý kiến, có thể không chỉ nằm ở việc thay đổi diện mạo hai bên sông. Xa hơn, đây là cơ hội để Hà Nội tổ chức lại cách tiếp cận dòng sông: từ một không gian bị chia cắt thành một hành lang trải nghiệm liên tục, nơi đường thủy là xương sống, công viên là không gian trải nghiệm, làng nghề và di sản là điểm neo văn hóa, nông nghiệp là lớp trải nghiệm bản địa, còn lễ hội tạo nhịp sống cho sản phẩm.

Đó cũng là cách để sông Hồng không chỉ trở thành một trục cảnh quan mới của Thủ đô mà từng bước trở thành một thương hiệu du lịch mới của Hà Nội.