Quản lý khu du lịch quốc gia: Phải có được một mô hình khung

VHO- “Có thể không có được một mô hình hoàn hảo, phù hợp với tất cả các khu du lịch quốc gia nhưng phải tìm được mô hình khung để quản lý khu du lịch quốc gia. Đồng thời phải xây dựng hệ sinh thái du lịch, hệ sinh thái văn hóa để phát triển bền vững”.

 Thứ trưởng Bộ VHTTDL Nguyễn Văn Hùng 

 Thứ trưởng Bộ VHTTDL Nguyễn Văn Hùng nhấn mạnh như vậy tại Hội nghị mô hình quản lý khu du lịch quốc gia vừa diễn ra tại Bình Thuận.

Quản lý chồng chéo

Hiện cả nước có 49 khu du lịch được quy hoạch khu du lịch quốc gia, trong đó có 22 khu du lịch đã được lập quy hoạch tổng thể phát triển du lịch và 5 khu du lịch chính thức có quyết định được công nhận là khu du lịch quốc gia (Sa Pa, Trà Cổ, Hồ Tuyền Lâm, Núi Sam, Mũi Né, Đền Hùng).

Tùy thuộc vào đặc điểm riêng về vị trí, loại hình và tài nguyên du lịch… một số khu du lịch quốc gia đã được thành lập Ban quản lý khu du lịch. Mỗi khu du lịch có những mô hình Ban quản lý (BQL) khác nhau, có thể trực thuộc UBND cấp tỉnh; UBND cấp huyện; Sở Du lịch, Sở VHTTDL; BQL khu kinh tế hoặc BQL vườn quốc gia… Do vậy, nhiệm vụ, quyền hạn của mỗi đơn vị quản lý khu du lịch quốc gia cũng rất khác nhau. Mô hình quản lý các khu du lịch quốc gia hiện nay rất đa dạng, nhưng chủ yếu là trực thuộc UBND cấp tỉnh. Ngoài ra, một số khu du lịch lại có mô hình đặc biệt như khu du lịch Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam trực thuộc Bộ VHTTDL; khu du lịch Cù Lao Chàm trực thuộc Sở NN&PTNT Quảng Nam, khu du lịch quốc gia Mũi Né có có hai BQL trực thuộc 2 đơn vị hành chính cấp huyện khác nhau…

Theo đánh giá của Vụ Lữ hành, Tổng cục Du lịch, mỗi mô hình quản lý khu du lịch quốc gia đều có những thuận lợi và khó khăn riêng. Một số mô hình đã đi vào hoạt động và mang lại hiệu quả trong công tác quản lý hoạt động du lịch. Nhưng cũng có một số mô hình hiện nay còn chưa xác định được chức năng, quyền hạn hoặc bị chồng chéo trong quá trình quản lý gây ra những khó khăn nhất định. Qua nghiên cứu, phân tích mô hình quản lý tại một số khu du lịch quốc gia được lựa chọn, có thể rút ra một số nhận định bước đầu về sự phù hợp và những khó khăn, hạn chế còn tồn tại đối với mô hình quản lý tại các khu du lịch này. Hiện đa số các khu du lịch đã được thành lập BQL với các mô hình quản lý khác nhau, hình thức hoạt động khác nhau, cấp quản lý khác nhau… Tuy nhiên, các BQL ở đây dù hoạt động theo mô hình nào thì cũng đã mang lại hiệu quả nhất định về công tác quản lý các hoạt động du lịch. Đây là những tổ chức quản lý chuyên biệt, chuyên trách quản lý du lịch cho toàn khu du lịch, đảm bảo tính thống nhất trong quản lý phát triển du lịch.

Bên cạnh đó, một số BQL khu du lịch quốc gia được thành lập trực thuộc UBND cấp tỉnh; trực thuộc UBND cấp huyện; trực thuộc Sở Du lịch,Sở VHTTDL; hoặc trực thuộc các BQL chuyên ngành khác… Các BQL này đều là đơn vị sự nghiệp công lập có thu, có cơ cấu tổ chức, bộ máy, nhân sự, trụ sở làm việc, có tài khoản và con dấu riêng, có chức năng, nhiệm vụ rõ ràng, được trao quyền tự chủ trong công tác quản lý. Đây là thuận lợi cơ bản để các BQL phát huy tính chủ động, sáng tạo, tích cực trong công tác quản lý phát triển du lịch. Có những khu du lịch quốc gia thực hiện hình thức hợp tác công - tư trong công tác quản lý và phát triển du lịch, cho phép các doanh nghiệp tư nhân cùng tham gia khai thác và quản lý du lịch trong khu du lịch.

 Hội thảo mô hình quản lý du khu lịch quốc gia

Mô hình nào cũng phải kiến tạo hệ sinh thái du lịch phát triển bền vững

Tuy nhiên, hiện việc quản lý khu du lịch quốc gia cũng còn nhiều khó khăn bất cập, tồn tại. Trong đó, nhiều khu du lịch quốc gia chưa thành lập BQL chuyên ngành riêng, hoạt động theo mô hình quản lý chung; công tác quản lý được giao cho nhiều cấp khác nhau như UBND cấp tỉnh, cấp huyện, Sở chuyên ngành, BQL Vườn quốc gia, BQL di tích… Chính vì vậy, công tác quản lý gặp nhiều khó khăn, chưa đảm bảo tính thống nhất, đồng bộ và tính chuyên nghiệp, còn xung đột lợi ích giữa các cấp, các ngành; khó có thể đảm bảo tính chuyên nghiệp, hiệu quả cao trong công tác quản lý phát triển du lịch nếu giao nhiệm vụ này cho một BQL Vườn quốc gia hay BQL di sản quốc gia - vốn không phải là đơn vị chuyên trách trong lĩnh vực du lịch.

Tình trạng vướng mắc, chồng chéo trong công tác quản lý còn diễn ra ở hầu hết các khu du lịch quốc gia. Cụ thể, sự chồng chéo giữa quản lý hành chính với quản lý du lịch; giữa quản lý ngành Du lịch với các ngành khác, lĩnh vực khác như tài nguyên và môi trường, nông nghiệp - nông thôn, quản lý di sản, quản lý vườn quốc gia... Một số khu du lịch quốc gia nằm trên địa giới hành chính của nhiều địa phương (cả cấp tỉnh và cấp huyện), do vậy công tác quản lý càng khó khăn, phức tạp hơn, tạo nên xung đột lợi ích. Sự phân cấp, phân quyền, phân giới thiếu rõ ràng giữa các cấp, các ngành, các địa phương, và các cơ quan, tổ chức quản lý khiến cho công tác quản lý thiếu hiệu quả, không phát huy được hết vai trò, chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của các BQL du lịch hiện nay.

Khu du lịch quốc gia Núi Bà Đen và khu du lịch quốc gia Côn Đảo… đã thành lập BQL khu du lịch quốc gia nhưng quy định về cơ cấu tổ chức bộ máy, chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn, cơ chế hoạt động… đối với lĩnh vực du lịch thiếu rõ ràng, cụ thể. Bên cạnh đó, có những BQL mà chức năng, nhiệm vụ còn xen lẫn với các nhiệm vụ quản lý thuộc lĩnh vực khác, thuộc ngành khác. Ví dụ như BQL Quần thể danh thắng Tràng An, trên thực tế trực thuộc Sở Du lịch Ninh Bình, nhưng chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn lại chủ yếu thuộc lĩnh vực quản lý di sản do Sở VHTT quản lý. Hay như một số BQL khu du lịch quốc gia khác được thành lập, nhưng cơ cấu tổ chức bộ máy nhân sự đều làm việc theo chế độ kiêm nhiệm, không có nhân sự chuyên trách…, nên công tác quản lý không hiệu quả.

Cái khó nhất vẫn là chưa tìm được mô hình nào tối ưu để xác định là mô hình mẫu, áp dụng cho các địa phương, các khu du lịch quốc gia. Đưa ra hình ảnh may chiếc áo cho chàng trai mới lớn, Thứ trưởng Nguyễn Văn Hùng cho rằng, “cần phải tìm được mô hình khung, áp dụng cho các khu du lịch quốc gia, làm sao để 5 năm, 10 năm sau nữa chàng trai ấy vẫn mặc vừa. Mô hình nào thì cũng phải góp phần kiến tạo một hệ sinh thái du lịch, hệ sinh thái văn hóa để đưa du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn, phát triển bền vững trong tương lai”.

Cần phải căn cứ vào quy mô, phạm vi của từng khu du lịch, điểm du lịch để có mô hình phù hợp. Có những khu du lịch chuyên biệt, chuyên ngành, có những khu du lịch đa ngành, có những khu gắn với các di tích lịch sử các mạng, di tích quốc gia đặc biệt… nên không thể có một mô hình nào phù hợp với tất cả các khu du lịch mà chỉ có thể có mô hình khung. “Sau đây Bộ VHTTDL sẽ tiếp thu các ý kiến, đề xuất với Thủ tướng hình thành Nghị định khung. Đó là thành lập khu du lịch dưới dạng thực hiện đầy đủ chức năng quản lý nhà nước như mô hình của khu kinh tế. Đối với những loại hình mà khu đó có khả năng phát triển. Trong đó, BQL có quyền quyết định về chủ trương đầu tư, vấn đề môi trường, đất đai… Các khu du lịch quốc gia khi đó có nhiệm vụ thu hút đầu tư, với diện tích lớn, phát triển trong tương lai dài như các khu công nghiệp, khu kinh tế”, Thứ trưởng Nguyễn Văn Hùng nói. Thứ trưởng cũng giao Tổng cục Du lịch phải hoàn thành dự thảo về mô hình khung này để Bộ VHTTDL báo cáo Thủ tướng Chính phủ.

Thứ trưởng cũng yêu cầu các Khu du lịch quốc gia tăng cường đầu tư nguồn nhân lực, khả năng quản trị, kiến thức… để phát triển du lịch chuyên nghiệp hơn, phát huy và giữ gìn được tài nguyên.

Sau đây Bộ VHTTDL sẽ tiếp thu các ý kiến, đề xuất với Thủ tướng hình thành Nghị định khung. Đó là thành lập khu du lịch dưới dạng thực hiện đầy đủ chức năng quản lý nhà nước như mô hình của khu kinh tế. Đối với những loại hình mà khu đó có khả năng phát triển, trong đó BQL có quyền quyết định về chủ trương đầu tư, vấn đề môi trường, đất đai… (Thứ trưởng NGUYỄN VĂN HÙNG)

 HÀ ANH; ảnh: THẾ PHI