Kiến tạo hệ sinh thái mới cho du lịch Việt Nam

VHO - Kinh tế số, kinh tế xanh cùng làn sóng phát triển mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo đang làm thay đổi sâu sắc phương thức vận hành của các ngành dịch vụ trên toàn cầu.

Dữ liệu trở thành hạ tầng chiến lược của ngành Du lịch

Nếu trước đây tài nguyên và hạ tầng quyết định sức hấp dẫn của điểm đến thì hôm nay dữ liệu, công nghệ và chất lượng nguồn nhân lực đang trở thành những yếu tố tạo nên năng lực cạnh tranh mới.

Chuyển đổi số và chuyển đổi xanh vì thế đang định hình lại cách ngành Du lịch kiến tạo giá trị trong tương lai.

Theo PGS.TS. Đào Thị Thu Giang, Hiệu trưởng Trường Đại học Đại Nam, chuyển đổi số đang làm thay đổi căn bản phương thức quản lý, quản trị doanh nghiệp, xúc tiến quảng bá, quản trị điểm đến và cá nhân hóa trải nghiệm du khách.

Trong khi đó, chuyển đổi xanh đặt ra yêu cầu sử dụng hiệu quả tài nguyên, bảo tồn các giá trị văn hóa, nâng cao trách nhiệm với môi trường và tăng khả năng thích ứng trước biến đổi khí hậu.

Hai tiến trình này không tách rời mà bổ trợ lẫn nhau, cùng hướng tới xây dựng một nền du lịch liên thông, thông minh, xanh và phát triển bền vững.

Nhìn từ góc độ quản trị ngành, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh vì thế không còn là hai chương trình hành động riêng lẻ, mà đang hội tụ thành một hệ sinh thái phát triển mới.

Trong đó dữ liệu, công nghệ, con người và tài nguyên văn hóa trở thành những trụ cột tạo dựng năng lực cạnh tranh của du lịch Việt Nam trong kỷ nguyên số.

Theo Cục trưởng Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam Nguyễn Trùng Khánh, sau giai đoạn phục hồi mạnh mẽ, du lịch Việt Nam đang bước sang yêu cầu phát triển chất lượng cao.

6 tháng đầu năm 2026, ngành đón trên 12,2 triệu lượt khách quốc tế, phục vụ 81 triệu lượt khách nội địa, tổng thu đạt khoảng 569 nghìn tỉ đồng.

Tuy nhiên, sự phát triển giữa các địa phương vẫn chưa đồng đều; mức độ ứng dụng công nghệ số còn phân tán, trong khi các mô hình kinh tế tuần hoàn, du lịch xanh mới ở giai đoạn hình thành. Những hạn chế này đòi hỏi một nền tảng quản trị mới dựa trên dữ liệu và công nghệ.

Điểm nhấn quan trọng nhất trong chiến lược chuyển đổi số của ngành hiện nay là việc xây dựng hệ sinh thái dữ liệu quốc gia về du lịch theo mô hình "1+34+N". 

Đây là hạ tầng số cốt lõi và là “xương sống” của toàn bộ hệ sinh thái du lịch thông minh. “1” là Nền tảng dữ liệu quốc gia do Bộ VHTTDL điều phối; “34” là dữ liệu của 34 tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương; và “N” là các bộ, ngành, doanh nghiệp cùng tham gia kết nối, làm giàu dữ liệu.

Đây được xem là bước chuyển từ tư duy số hóa đơn lẻ sang kiến tạo một hạ tầng dữ liệu thống nhất trên phạm vi toàn quốc. 

Theo mô hình này, nền tảng dữ liệu lõi do Bộ VHTTDL chủ trì xây dựng và vận hành sẽ kết nối với cơ sở dữ liệu của 34 tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương.

Đồng thời mở rộng liên thông với các bộ, ngành và cộng đồng doanh nghiệp để hình thành một mạng lưới dữ liệu mở, đồng bộ và cập nhật theo thời gian thực.

Ý nghĩa của mô hình không chỉ nằm ở khả năng tập hợp dữ liệu. Điều quan trọng hơn là dữ liệu sẽ trở thành “nguồn tài nguyên số” phục vụ quản trị ngành, giúp cơ quan quản lý nâng cao năng lực dự báo thị trường, điều hành chính sách và phản ứng nhanh trước những biến động của dòng khách.

Xa hơn, ngành Du lịch hướng tới hình thành hồ sơ du khách số, cho phép nhận diện nhu cầu, hành vi và xu hướng tiêu dùng của từng nhóm khách hàng để cá nhân hóa trải nghiệm trong toàn bộ hành trình du lịch.

Đây là tiền đề để Việt Nam từng bước tiếp cận mô hình quản trị điểm đến thông minh mà nhiều quốc gia phát triển đang triển khai.

Vận hành hệ sinh thái du lịch thông minh

Nếu dữ liệu là nền móng thì trí tuệ nhân tạo sẽ trở thành động lực thúc đẩy đổi mới mô hình phát triển.

Theo định hướng của ngành, hệ sinh thái du lịch thông minh sẽ được triển khai đồng bộ từ Trung ương đến địa phương, bảo đảm khả năng kết nối liên thông giữa các hệ thống quản lý, doanh nghiệp và điểm đến.

Đây là bước chuyển từ quản lý phân tán sang quản trị tích hợp, trong đó mọi chủ thể đều tham gia chia sẻ dữ liệu và cùng tạo ra giá trị.

Có thể hình dung, mô hình này giống như việc xây dựng một “bản đồ số” thống nhất của ngành Du lịch Việt Nam, nơi dữ liệu về điểm đến, doanh nghiệp, dịch vụ và dòng khách được kết nối trên cùng một nền tảng thay vì tồn tại rời rạc như trước.

Đặc biệt, công tác xúc tiến, quảng bá sẽ được đổi mới theo hướng số hóa toàn diện. Trí tuệ nhân tạo sẽ được ứng dụng để phân tích dữ liệu thị trường, dự báo xu hướng tiêu dùng và cá nhân hóa thông điệp truyền thông đối với từng phân khúc khách, từng quốc gia và từng khu vực.

Nhiều quốc gia như Singapore, Hàn Quốc hay Tây Ban Nha đã ứng dụng dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo để dự báo dòng khách, điều tiết sức chứa điểm đến và cá nhân hóa dịch vụ. Đây cũng là hướng đi mà du lịch Việt Nam đang từng bước tiếp cận.

Cách tiếp cận này giúp nâng cao hiệu quả đầu tư xúc tiến, đồng thời gia tăng khả năng cạnh tranh của điểm đến Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Để hệ sinh thái ấy vận hành hiệu quả, ngành cần tiếp tục rà soát, hoàn thiện thể chế và chính sách nhằm tháo gỡ các rào cản đối với đổi mới sáng tạo, tạo môi trường thuận lợi cho doanh nghiệp đầu tư vào công nghệ và phát triển các mô hình kinh doanh mới.

Lấy chuyển đổi số làm động lực của chuyển đổi xanh

Điểm nổi bật trong tư duy phát triển hiện nay là chuyển đổi số không được nhìn nhận như một mục tiêu độc lập mà trở thành công cụ thúc đẩy chuyển đổi xanh.

Theo định hướng của Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam, công nghệ sẽ được ứng dụng mạnh mẽ trong quản lý tài nguyên, giám sát sức chứa của điểm đến, theo dõi phát thải, sử dụng năng lượng hiệu quả và quản trị môi trường.

Đây là nền tảng để ngành từng bước hướng tới mô hình du lịch Net Zero, phù hợp với các cam kết quốc tế về phát triển bền vững. Ở góc độ văn hóa, chuyển đổi xanh còn mở ra cơ hội hài hòa giữa khai thác và bảo tồn.

Bên cạnh đó, chuyển đổi xanh còn là quá trình gìn giữ sức sống của các không gian văn hóa bản địa, bảo đảm việc khai thác du lịch luôn song hành với bảo tồn di sản và bản sắc cộng đồng.

Hướng tiếp cận này đang được nhiều quốc gia coi là tiêu chuẩn mới của ngành công nghiệp du lịch.

Nhân lực quyết định thành công của chuyển đổi kép

Ở mọi cuộc chuyển đổi, công nghệ luôn có thể được đầu tư, nhưng nguồn nhân lực mới là yếu tố quyết định tốc độ và chất lượng chuyển đổi. Điều đó đặc biệt đúng với ngành Du lịch - lĩnh vực mà con người vẫn là trung tâm của mọi trải nghiệm.

Theo PGS.TS. Phạm Hồng Long (Khoa Du lịch học, Trường Đại học KHXHNV, Đại học Quốc gia Hà Nội), thị trường lao động du lịch hiện đối mặt đồng thời với hai khoảng trống lớn: thiếu kỹ năng số để vận hành hệ sinh thái du lịch thông minh và thiếu tư duy xanh để thực hiện các cam kết về môi trường.

Ông đề xuất mô hình liên kết giữa Nhà nước - Nhà trường - Doanh nghiệp nhằm đồng kiến tạo hệ sinh thái việc làm xanh cho ngành Du lịch.

Ở góc độ đào tạo, PGS.TS. Lê Anh Tuấn (Nguyên Phó Vụ trưởng Vụ Khoa học công nghệ, Đào tạo và Môi trường, Bộ VHTTDL) cho rằng: Điều quan trọng trước hết là thay đổi tư duy. Người làm du lịch cần xem chuyển đổi số là phương thức nâng cao hiệu quả quản trị, phát triển sản phẩm và cải thiện trải nghiệm du khách, đồng thời coi thực hành xanh là năng lực nghề nghiệp cốt lõi của tương lai.

Từ yêu cầu thực tiễn đó, Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam xác định một trong những nhiệm vụ trọng tâm là đẩy mạnh đào tạo và tập huấn chuyển đổi số cho các địa phương, doanh nghiệp; hỗ trợ kết nối liên thông hệ thống thông tin quản lý du lịch giữa Trung ương và địa phương.

Đồng thời khuyến khích các cơ sở đào tạo cập nhật chương trình theo hướng tích hợp năng lực số, phân tích dữ liệu, ứng dụng trí tuệ nhân tạo và các nội dung về du lịch xanh, du lịch có trách nhiệm vào chương trình giảng dạy.

Việc gắn kết chặt chẽ giữa cơ sở đào tạo, cơ quan quản lý và doanh nghiệp sẽ giúp rút ngắn khoảng cách giữa giảng đường với thực tiễn, đồng thời chuyển hóa các kết quả nghiên cứu khoa học thành giải pháp phục vụ trực tiếp cho sự phát triển của ngành.

Trong tiến trình xây dựng nền kinh tế số và kinh tế xanh, du lịch đang nổi lên như một trong những lĩnh vực tiên phong của đổi mới sáng tạo.

Hệ sinh thái dữ liệu quốc gia theo mô hình "1+34+N", cùng với chiến lược phát triển du lịch thông minh, chuyển đổi xanh và đổi mới đào tạo nguồn nhân lực, đang tạo dựng nền tảng để ngành bước sang giai đoạn phát triển mới.

Đó không chỉ là sự thay đổi về công nghệ, mà còn là quá trình tái cấu trúc tư duy quản trị, phương thức vận hành và cách kiến tạo giá trị, nhằm xây dựng một ngành du lịch hiện đại, thông minh, bền vững và có sức cạnh tranh trong kỷ nguyên số.