Khi những món ăn trở thành nhịp cầu văn hóa

VHO - Giữa những ngày cuối tháng 5, ở Hà Nội, hương thơm của há cảo nóng, xiên thịt nướng, lẩu cay Tứ Xuyên hay những sợi mì kéo thủ công đã đưa người tham dự bước vào hành trình khám phá văn hóa Trung Hoa bằng vị giác.

Chương trình giới thiệu văn hóa ẩm thực “Hương vị Trung Hoa” năm 2026 với chủ đề “Vượt núi băng biển, tìm vị Trung Hoa” do Trung tâm Văn hóa Trung Quốc tại Hà Nội tổ chức là một hoạt động trải nghiệm ẩm thực đặc sắc.

Đây còn là một lát cắt sinh động cho thấy giao lưu nhân văn Việt - Trung đang ngày càng đi vào chiều sâu.

Diễn ra chiều 28.5 tại Hà Nội, chương trình quy tụ nhiều đại biểu là chuyên gia văn hóa, ngoại giao, giảng viên, sinh viên và những người yêu mến văn hóa Trung Quốc.

Không gian sự kiện được thiết kế như một “bản đồ vị giác” thu nhỏ của Trung Hoa, nơi mỗi món ăn kể một câu chuyện về vùng đất, khí hậu, tập quán và triết lý sống của con người phương Đông.

Ẩm thực Trung Hoa từ lâu đã vượt khỏi khái niệm “món ăn”. Đó là một hệ thống văn hóa với lịch sử hàng nghìn năm. Ở đó, tư tưởng triết học, y học cổ truyền, mỹ học và nghệ thuật ứng xử cùng hiện diện trên bàn ăn.

Người Trung Quốc coi việc ăn uống là một phần của đạo sống. Từ câu nói nổi tiếng “Dân dĩ thực vi thiên” cho đến triết lý “hài hòa ngũ vị”, tất cả đều cho thấy cách người Trung Hoa nhìn thế giới thông qua sự cân bằng.

Trong bài phát biểu tại Chương trình, ông Điền Khởi Nho, Tham tán Đại sứ quán Trung Quốc tại Việt Nam nhấn mạnh rằng, ẩm thực vừa là phương tiện truyền tải văn minh, vừa là sợi dây kết nối lòng người.

Điều thú vị là giữa văn hóa ẩm thực Việt Nam và Trung Quốc tồn tại rất nhiều điểm giao thoa.

Cả hai đều xuất phát từ nền văn minh lúa nước Á Đông, coi trọng nguyên liệu tươi, đề cao sự hài hòa và hướng tới tính cân bằng trong hương vị.

Nếu há cảo Trung Quốc gói trong đó sự sum vầy của gia đình và tinh thần đoàn tụ, thì nem cuốn Việt Nam lại phản chiếu nhịp sống thanh nhã, gần gũi của phố thị phương Nam.

Nếu các món canh hầm Trung Hoa chú trọng dưỡng sinh, thì nước dùng Việt Nam lại hướng tới vị thanh nguyên bản từ tự nhiên.

Có lẽ chính sự tương đồng ấy khiến người Việt dễ đồng cảm với ẩm thực Trung Hoa hơn nhiều nền ẩm thực khác.

Một nồi lẩu cay Tứ Xuyên không chỉ hấp dẫn bởi vị tê nồng của hoa tiêu mà còn bởi tinh thần quây quần rất Á Đông.

Một bát “bún qua cầu” Vân Nam chứa trong đó cả truyền thuyết về tình nghĩa phu thê và sự nhẫn nại của con người vùng cao nguyên phía Nam Trung Quốc.

Trong không gian chương trình, những màn múa truyền thống, các tiết mục nghệ thuật dân gian, trình diễn kéo mì thủ công hay giới thiệu phim tài liệu “A Bite of China” đã giúp người xem cảm nhận rõ hơn rằng ẩm thực Trung Hoa luôn song hành cùng đời sống văn hóa.

Ở Trung Quốc, món ăn không tách rời địa lý và ký ức cộng đồng. Người ta có thể nhận ra tính cách của một vùng đất qua vị cay của Tứ Xuyên, sự cầu kỳ của Quảng Đông hay nét hào sảng trong các món mì phương Bắc.

Trong chương trình năm nay hướng nhiều tới giới trẻ Việt Nam đang học tiếng Trung và yêu thích văn hóa Trung Quốc. Đây cũng là xu hướng đang ngày càng nổi bật trong giao lưu văn hóa giữa hai nước.

Nhiều trường đại học, trung tâm văn hóa và tổ chức giáo dục thời gian qua đã tăng cường các hoạt động trải nghiệm văn hóa, nghệ thuật và ẩm thực Trung Quốc tại Việt Nam.

Ẩm thực trong trường hợp này trở thành “ngôn ngữ mềm” hiệu quả nhất. Không cần những diễn giải học thuật phức tạp, chỉ cần cùng ngồi bên một bàn ăn, thưởng thức một món ngon, con người đã có thể chia sẻ cảm xúc, ký ức và sự thấu hiểu.

Có lẽ vì thế mà trong bài phát biểu tại sự kiện, đại diện phía Trung Quốc cho rằng “Hương vị Trung Hoa” không chỉ là hương vị của khói lửa đời thường, mà còn là hương vị của tình hữu nghị và của thời đại.

Nhìn rộng hơn, những chương trình như “Hương vị Trung Hoa” cho thấy giao lưu văn hóa Việt - Trung đang được mở rộng theo hướng thực chất hơn, gần gũi hơn với đời sống thường nhật.

Nếu trước đây, giao lưu chủ yếu tập trung ở các hoạt động ngoại giao hay nghệ thuật chuyên ngành, thì nay văn hóa được tiếp cận qua những trải nghiệm rất đời sống như trà đạo, ẩm thực, điện ảnh, thư pháp hay du lịch.

Đây cũng là xu hướng mà Trung tâm Văn hóa Trung Quốc tại Hà Nội liên tục triển khai thời gian gần đây thông qua nhiều triển lãm, ngày hội văn hóa và hoạt động quảng bá du lịch tại Việt Nam.

Trong bối cảnh giao lưu du lịch giữa hai nước phục hồi mạnh mẽ, những chương trình quảng bá văn hóa như thế này còn góp phần kích thích nhu cầu khám phá điểm đến.

Không ít người trẻ Việt Nam hôm nay biết tới Vân Nam qua “bún qua cầu”, biết tới Tứ Xuyên từ món lẩu cay, hay tò mò về Tây An sau khi xem những thước phim về mì Biang Biang. Từ vị giác, họ bắt đầu muốn đi xa hơn để chạm vào văn hóa bản địa.

Ẩm thực, suy cho cùng, luôn là con đường ngắn nhất dẫn tới trái tim con người. Và trong một thế giới nhiều khác biệt, những bữa ăn đôi khi lại trở thành nơi dễ dàng tạo nên sự đồng cảm nhất.

“Vượt núi băng biển, tìm vị Trung Hoa” chính là hành trình tìm kiếm hương vị và là hành trình tìm kiếm sự kết nối giữa con người với con người, giữa hai nền văn hóa có nhiều tương đồng trong chiều sâu Á Đông.